Линктер

бейшемби, 23-май, 2019 Бишкек убактысы 08:47

Кызыл-Омполдун дүрбөткөн уран кени


Кызыл-Омполдогу уран кенине каршы чогулгандар. 20-апрель, 2019-жыл.

Тоң районунун Көк-Мойнок айыл аймагындагы Кызыл-Омпол уран кениндеги чалгындоо иштерине байланыштуу өкмөттүк комиссия түзүлдү.

Комиссия 20-апрелде уран кенине барды. Ал жерден комиссияга төрагалык кылган Өнөр жайы, энергетика жана жер казынасын пайдалануу боюнча мамлекеттик комитеттин төрагасы Эмил Осмонбетов жергиликтүү тургундарга комиссия мүчөлөрүн тааныштырды. Анын айтымында, комиссиянын курамына теңтөрагалар катары Мамэкотехинспекциясынын жетекчиси Жолдошбек Жунушов, Айлана-чөйрөнү коргоо агенттигинин жетекчиси Абдыкалык Рустамов кирген. Мындан тышкары, анда саламаттык сактоо министри Космосбек Чолпонбаев, өзгөчө кырдаалдар министри Нурболот Мирзахмедов, бир катар министрликтердин, мекемелердин, Улуттук илимдер академиясынын өкүлдөрү, Ысык-Көл облусунун жетекчиси, Тоң жана Кочкор райондорунун акимдери, Тоң районундагы Көк-Мойнок жана Кочкор районунун Семиз-Бел айыл өкмөттөрүнүн башчылары болуп 20дай киши бар.

Комиссия эмне максатта түзүлгөнүн жана кандай иш алып барарын анын теңтөрагасы, Айлана-чөйрөнү коргоо жана токой чарба мамлекеттик агенттигинин жетекчиси Абдыкалык Рустамов мындайча түшүндүрдү:

Абдыкалык Рустамов.
Абдыкалык Рустамов.

«Мурун чалгындоого лицензия берилгенден кийин «биздин ушул жердеги калкка кандай зыяны келет, ден соолугуна кандай зыян болот, ушул жердеги айлана-чөйрөгө кандай зыян болот» деп, ошонун баарын караш үчүн ушундай чоң комиссия түзүлдү. Мына, Фитосанитардык кызматтын өкүлдөрү да келди, ушул жерде кеңири анализдер жүрөт. Ошол эле убакта коңшу айылдарда да бардык анализдер болот. Мына, Гидрометеорологиялык кызматтын өкүлдөрү келип шамалдын ылдамдыгы, багыты сыяктуу маселелердин баарын тактап, талдап комиссия жыйынтыгын чыгарышы керек».

Өнөр жайы, энергетика жана жер казынасын пайдалануу боюнча мамлекеттик комитеттин төрагасы Эмил Осмонбетов уран кенин чалгындоого лицензия качан берилгенин жана буга чейин кандай иш жүргөнүн төмөнкүчө чечмеледи:

Эмил Осмонбетов.
Эмил Осмонбетов.

«Лицензия чалгындоого 2010-жылы алынган. 10 жылга берилген, 2020-жылга чейин мөөнөтү бар. Булар эми мыйзам чегинде иштеп жатышат. Изилдөөгө алынган бир аянтчасы 43 миң гектарга жакын, 12 рудалык дене бар. Бүгүнкү күндө булар бир рудалык денени изилдөөдөн өткөрүштү. Бул комиссия иш жүргүзгөн соң кен иштейби же иштебейби деген маселе боюнча чечим кабыл алынат. Эгерде зыян болсо, анда башкача чечилет».

Уран кенин чалгындап жаткан «ЮрАзия в Кыргызстане» жоопкерчилиги чектелген компаниясынын башкы директору Светлана Менг алынган лицензия жана учурдагы кенде кандай иштер жүрүп жатканы боюнча айтып берди:

Светлана Менг.
Светлана Менг.

«2011-жылы биз техникалык долбоорду даярдадык. Анан 2012-жылы толук чалгындоо иштерин жүргүзө баштадык. Бул геологиялык чалгындоо боюнча кадимки иш. Компания аз убакыттын ичинде көп аянтта изилдөө иштерин кыла алды жана биз биринчилерден болуп ушул Таш-Булак уран кен аянтчасын мамлекеттик баланска коюуга жетиштик. Биз учурда жалдануучу менен иштеп атабыз, ал «Борбор Азия уран компаниясы» деп аталат. Алар алынган лицензиянын негизинде жана биз менен түзүлгөн келишимдин негизинде бул жерде толугу менен чалгындоо иштерин жүргүзүшөт. Чалгындоо иштеринде колдонулуп жаткан бардык инвестиция Орусиядан келет. Алдыда Кара-Балтадагы комбинатта уранды иштетүү пландалууда».

Андан соң комиссия мүчөлөрү кендин аймагын кыдырып чыгышты. Ал арада уран кенинин лагери жайгашкан жерге бир кичиавтобус менен адамдар келип, нааразылыгын айтып киришти.

Жергиликтүү тургун Марат Акатов өкмөт мүчөлөрүнөн эмне үчүн жергиликтүү тургундарга маалымдабастан комиссия түзүп, кен жайгашкан жерге келишкенин сурады. Ал кенде чалгындоо иши эмес, казып кетүү иштери жүрүп, жер кыртышына зыян келтирип жатат деген оюн ортого салды:

Марат Акатов.
Марат Акатов.

«Мынабу комиссия айтпай, жашыруун келди. Бул комиссияга бүт сатылгандар келди. Эмнеге элге айтышпайт? Тиги карьерди силерге көргөзүшкөн жок, ошол жерди барып көргүлө. Булар уранды чалгындабай эле, 250 метр жерди тереңдетип казышкан. Бул уран деген ажыдаар, элдин барын тукум курут кылат! Ушуга алып келатат. Ошонун башы башталып атат, көрүп койгула. Туризмге залакасы, чоң зыяны тиет. Ошон үчүн урматтуу кыргыз элиме кайрылам, бул - бүт кыргыз элинин көйгөйү!»

Антсе да жергиликтүү тургундардын арасында кендин иштеп кетишине кызыккандар да болду. Алар менен нааразы болгон тараптын кайым айтышуусу көпкө чейин уланды. Окуя болгон жердеги Орто-Токой айылынын тургуну Нурбек Садыгалиев буларды айтты:

Нурбек Садыгалиев.
Нурбек Садыгалиев.

«Башында мен да каршы болчумун. Ошондо мен буга чейинки алты жолу комиссияга катышып, атайын элден шайланып ушул жакка келип көргөндөн кийин, комиссиянын ишинин жыйынтыгын мен да күтүп атам, эл да күтүп атат. Марат байке айткан абрикос, алма жөнүндө мен сурагам. Себеби биздин Таш-Сарай, Орто-Токой, Ак-Өлөң айылдары алма-өрүк менен жан багат. «Алма-өрүккө кандай зыяны бар?» деп сурасак, алар «уран деген оор металл, учпайт» дейт. «Анан ошол кантип учуп бармак эле?» дейт. Мына, карап көргүлө, Көл боюнча Кажы-Сайда алма-өрүк жакшы чыгат».

Нааразы болгон тарап менен комиссия мүчөлөрү сүйлөшүп, аларды да комиссияга мүчө болууга чакырышты. Нааразы болгондордун өкүлдөрү комиссияга кирүүгө макул болуп, маселени калыс карап чыгууга өкмөт мүчөлөрүн да чакырышты.

Комиссия мүчөлөрү Кызыл-Омпол уран кени боюнча жыйынтык качан чыгарыларын айта алышкан жок.

2015-жылы Кызыл-Омполдун «Таш-Булак» тоо-кен участкасы мамлекеттик баланска коюлган. Анда 1632 тонна уран, 3338 тонна торий, 33800 тонна цирконий жана 4102 тонна титан магнитинин запасы бар экени аныкталган.

Буга чейин да жергиликтүү тургундар «экологияга зыян келет» деп бир нече жолу нааразылык акциясын өткөрүшкөн.

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.
  • 16x9 Image

    Асеин Маданбеков

    "Азаттыктын" Ысык-Көл облусу боюнча кабарчысы. 2015-жылы Кыргыз-түрк "Манас" университетинин журналистика факультетин аяктаган.

Сиздин пикир

пикирлерди көрсөт

XS
SM
MD
LG