Линктер

ЧУКУЛ КАБАР!
26-Январь, 2022 шаршемби, Бишкек убактысы 23:56

БУЮРСА ЭМДИГИ ЖЫЛЫ ДА БИЗДИН КӨЧӨДӨ РЕФЕРЕНДУМ


Аптанын маанилүү окуяларынын бири конституциялык реформанын негизги маселелерин калк менен кеңешип чечип алуу демилгеси болду окшойт. Кыргыз өкмөтү Көл жээгиндеги 4 пансионат Казакстан ээлигинде экенин тааный турганын билдирип, алардын ордуна заманбап эс алуу жайларын куруу талабын койду. Элдик ыңкылаптын башында турган саясий күчтөрдүн кезектеги курултайы өттү.

Конституция өтөле жеңилбааны көтөрө албаган, улам-улам кайталанган саясий эксперименттерди өткөрчү таяктын бир учу барып-келип демилгенин башында отургандын өзүнө тиерин быйылкы жылдын 24-мартындагы окуялар апачык айгинеледи. А.Акаевдин жеке бийлигин бекемдөө, ичара коошпогон саясий түшүнүктөрдү бириктирүү аракетин толкуган эл өзү токтотуп, буга чейин «альтернативасы жок» мурдагы мамлекет башчы артын карабай Орусияга из жашырды. Мурдагы президент кеткени менен конституциялык орчун проблема – мамлекеттин мындан ары кандай башкарууга өтүш маселеси кала берди. Элдик ыңкылаптан кийин Конституцияны дагы бир ирет өзгөртүү демилгеси парламентте колдоо тапкан.

Конституциялык кеңешти башкаруу жаңы шайланган президент К.Бакиевдин колуна тийгенден кийин батыл реформага шашпай туруу керектиги айтыла баштады. Сырсандыктын ачкычы ушул аптада табылды окшойт. 21-декабрда президент К.Бакиев жаңы Конституция боюнча оголе көп жаңы долбоорлор сунушталып жатканын, бирок да башкаруунун кандай формасына өтүү, сот реформасы, кол тийбестикти алып салуу сындуу түйүндүү маселелердин башын калктын жардамы менен чечүү калыс болорун жарыя кылды.

- Биз азыр негизги маселе Кыргызстанга кандай башкаруу ылайыктуу деген маселени чечүүгө даяр эмеспиз. Муну так аныктабай, Конституцияга уурултуп-чуурултуп өзгөртүү киргизе бергенден эч нерсе чыкпайт. Дүйнөдө башкаруунун үч-төрт формасы бар. Буга чейин мага Конституциянын 9 варианты келип түштү. Кечээ дагы экөө даярдалганын уктум. Башкаруунун президенттик формасы тууралуу Алмамбет Матубраимовдун Конституция долбоору бар. Экинчиси – президенттик-парламенттик башкаруу, автору – Чолпон Баекова. Депутат Кубатбек Байболовдун тобу башкаруунун парламенттик формасын сунуш кылууда.

К.Бакиев бу долбоорлордун текши баарына тиешелүү мүчүлүштүк катары мамлекеттик башкаруу системасы тууралуу ачык түшүнүктүн жоктугун белгилеп, мына ушул кенемтени элдик рефрендумдун жардамы менен толтуруу зарылдыгын ырастады. Анын пикири боюнча, эмдиги жылкы референдумда жаамы калк Кыргызстанга башкаруунун кандай формасы ылайыктуу, президент менен парламенттен кол тийбестикти алып коюу керекпи же жокпу, сот реформасы тууралуу түйүндүү суроолор коюлушу лаазым.

Ошентип, 2010-жылдан тарта Кыргызстан башкаруунун кандай жолун тандап алуусун жалпы элдик референдум чечмекчи. Бирок да, 21-декабрдагы Конституциялык кеңеш жыйынында К.Бакиев жергиликтүү бийлик жетекчилерине элге референдумдун максат-мүдөөсүн түшүндүрүү иштерин баштардан мурда коюлуп аткан маселенин чоо-жайын өздөрү жакшылап түшүнүп алышын атайын эскертти. Мамлекет башчысынын мындай пикири Акүй эмитен эле өзүнө жаккан долбоорду референдумдан алып өтүү камылгасына киришип алгандай таасир калтырат. Аны Конституциялык кеңештин жыйынына катышып олтурган парламент депутаты Азимбек Бекназаров алдагыдай сыпаттады:

- Бүгүн залды карап отурсам баягы эле А.Акаевдин тушундагы адамдар «тегерек үстөлгө» чогулуп алып дагы эле А.Акаевдин убагындай «биз чечип койдук, консенсуска келип койдук, эми ушуна элге жеткирип, парламентке кабыл алдыра коелу дегендей ошол эле методдон чыга албай жатабыз.

«Легендарлуу парламенттин» депутаты Бегиш Ааматовдун ырасташынча, 24-марттан кийин жаңы бийлик реформаланбай, мурдагы көнүмүшүнө салып референдум идеясын көтөрүп чыгышы анын кескин өзгөрүүлөрдү жасоого батыналбай отурушун көрсөтөт.


- Революциядан кийин келген бийлик Конституцияны (1993-жылкы – Ред.) ордуна коюп койгондун ордуна А.Акаевдин тушунда басылып алынган бийликтин жолоюнан чыга албай келатат. Ошол А.Акаевдин колундагы мыйзам – Конституция азыркы бийликке да жагып жаткан окшойт. Бул жерде чоң катачылык бар.

20-декабрда жаңы өкмөт мүчөлөрү парламент алдында ант берди. Анын эртеси өкмөт башчы Феликс Кулов баштаган делегация Тараз шаарында Казакстандын аткаруу бийлик жетекчилери менен жолугушуп, эки тараптуу экономикалык мамиле-катнашты жакшыртуу маселелерин талкуулап кайтты. Алардын эң орчуну Казакстан өкмөтүнүн Кыргызстанга берилчү күйүүчү-майлоочу майларды мурдагы өлчөмүндө берүүгө макулдук берүүсү, Көл жээгиндеги төрт пансионатын ээлеп калганы болду окшойт.

- Проблема эмнеде? Мурдагы өкмөттүн чечими боюнча 1991-жылга чейин курулган объектилердин баары Кыргызстандын менчиги деп таанылган. Андан кийинкиси кургандыкы. Бул проблеманы тереңден изилдей келгенде, анын үстүнө беш жылдан бери маселе чечилбей келди. Андан түшүнүксүз шек-шоораттар чыга баштады. Акчасын эсептей келгенде мурунку рубль менен курулган эс алуу үйлөрүнүн баасы жарыбаган акчаны эле түзүп калат экен. Ошого ортодо кер-мур айтышкандын баары саясий талашка айланчудай. Экономикалык жагынан алганда, аларды тартып алганда деле өзүбүз ордуна жаңысын кура албайбыз. Эмне кылуу керек? Мен айттым, макул, шарттуу түрдө бул силердин менчигиңер, аны биз тааныйлы. Бирок биздин шарт бар, 2 – 4 жылдын ичинде жыл бою иштей турган 3 – 4 жылдыздуу мейманканаларды кургула, курулуш ишине биздин жарандарды тарткыла.

Ф.Куловдун ырасташынча, кымбатбаа мейманкалардын курулушунда, кийин аларды иштетүүгө жергиликтүү калк катышат.

Эки өкмөттүн биргелешкен расмий иш-чараларынын дээрлик баарында козголуп келаткан эмгек мигранттарынын шартын жакшыртуу, президенттик шайлоо алдында Алматыдан кууп чыгарылган соодагерлердин паспортуна коюлган белгилерди алып коюуга казак өкмөтү макул болгонун Кыргызстандын миграция боюнча мамлекеттик комитетинин төрайымы Айгүл Рыскулова да ырастады.

- Казак өкмөтү биздин мигранттарды 90 күнгө чейин каттоосу жок жүрүүгө уруксат кылган токтом кабыл алганы жатат. Бул эмгек мигранттары үчүн чоң жеңилдик деп эсептейбиз. Экинчиси 10 миң адамга квота берилип жатат. Бул Алматы облусунда тамекиде иштеп жаткан, Астана, башка чоң шаарларда курулушта иштеп аткандарга берилмекчи. Андан тышкары чоң базарларда соода-сатык кылып жүргөн биздин жарандарга эч кандай квота коюлбайт. Алар жеке ишкердин күбөлүгүн алып ошону менен иштеп жүрө беришсе болот.

24-декабрда 8 партиянын башын кошкон «Кыргызстан» коомдук-саясий кыймылы кезектеги 3-курултайын өткөрдү. Анда козголгон маселелер тууралуу кыймыл жолбашчыларынын бири А.Бекназаров мындай дейт:

- Биз элдик референдумдан кийин каалайбызбы-каалабайбызбы бөлүнөбүз Кимдир бирөөлөр президенттик башкарууну жактырат. Биз парламенттик башкаруу формасын каалайбыз. Ошондуктан 65 саясий партиялар үч блокко биригишет. Президенттик-парламенттик башкарууну, президенттик башкарууну, болбосо парламенттик башкарууну каалагандар өзүнчө блокторго бөлүнүшөт.

Бишкекте саясий партиялар эмдиги жылкы референдумга кантип баруунун маселелерин талкуулап жаткан чакта Ош облустук акимчиликтин имаратында жардыруу болду. Облустук жетекчинин биринчи орунбасары Кушбак Тезекбаев «Азаттыктын» облустагы кабарчысы Кубаныч Жолдошевге билдиргенге караганда, жардыруу күндүзгү саат үчтөргө жакын болду.

- Ушу үчтөргө он-онбеш мүнөт калганда катуу жардыруу болгондой кабинет тарактап кетти. Чуркап коридорго чыксам ал жерде туман.

Ош облусунун мурдагы губернатору Анвар Артыков бул сес көрсөтүү үчүн жасалган иш-аракет болушу мүмкүн деп эсептейт.

-Нары жагында Саясий агартуу деген бар. Ошол жердин балкон жагы жарылыптыр дейт. Ал жерде бирөө отурбайт деле, кабинет деле жок. Менимче, бул коркуткан эле окуя го.

Кыргызстандын ички иштер министринин орунбасары Шеркозу Мурзакаримовдун ырасташынча, ушу тапта иликтөө-изилдөө иштери жүрүүдө.

- Шаардык, облустук ИИБ иштеп жатышат. Анын кандайча жардырылганы, эмне себептен болгонун изилдешүүдө. Адистердин баары ошол жерде. Азыр адистер жыйынтык маалымат берише элек.

XS
SM
MD
LG