Линктер

ЧУКУЛ КАБАР!
дүйшөмбү, 6-апрель, 2020 Бишкек убактысы 08:05

Кыргызстан

Ч.Айтматов жылы жыйынтыкталууда

Көркөм сөздүн алпы Чыңгыз Айтматовдун 80 жылдыгына арналган 550 ашуун маданий иш-чаралар өткөрүлгөнү маалымдалууда. Улуу жазуучунун атын түбөлүккө калтыруу жөнүндө президент жарлыгы чыккан.

Жыл бою жасалган иштерди жыйынтыктоочу жыйында жазуучунун өмүрү, чыгармачылыгына арналган иш-чараларды үзгүлтүксүз өткөрүп туруу, Ч.Айтматов энциклопедиясын чыгаруу, замандаштарынын эскерүүлөрүн чогултуу сындуу сунуштар айтылды.

Жаамы дүйнөлүк деңгээлде коомдук сый-урмат көрсөтүлүп жаткан кезде Чыңгыз Айтматовдун о дүйнө салып кетиши анын чыгармачылыгын баалагандардын кабыргасын кайыштырган оор жоготуу болду. Кылым турса урагыстай сезилген алп жазуучунун опол тоо эмгегине жараша баасын берүү, эстелигин калтыруу милдети ушу тапта көптөрдү ойлонтуп турган чагы. Ошол себептүү Ч.Айтматов өзү башында катышып калган коомдук сый-урмат эми авторунун көзү жокто кандай болушу керек суроосу дагыле чоң талаштан түшө элек. Анын үстүнө кыргыз атын дүйнөгө тааныткан алп жазуучунун ысмын түбөлүккө калтыруу кайсы бир жарлык же сүрмөтоп жыйындардын деңгээлинде чечилчү маселе эмес. Ч.Айтматовдун атын түбөлүккө калтыруу абыгерчилиги абыдан кыйын экенин бул ишке тиешеси барлардын биртобу азырынча жакшылап аңдай элек шекилдүү.

Ч.Айтматовдун талантын баалагандардын көпчүлүгү президент жарлыгын чыгарыштан мурда улут турмушундагы мындай урунт окуяны калк таразасына салып, көпчүлүктүн пикирин угуп коюуну туура көрүшкөн. Бирок да буга чейин боло жүргөндөй Ч.Айтматовдун атын түбөлүккө калтыруу жөнүндөгү президент жарлыгы чыгып, ага улай Ч.Айтматов жылы жыйынтыкталды. Негизи мына ушул 500 ашуун иш-чаралардын текши баары жазуучунун ысмын түбөлүккө калтыруу аракети, анын көркөм дүйнөсүн аңдоонун алгачкы камылгасы гана. Анын үстүнө, улуу жазуучуга көрсөтүлгөн коомдук сый-урматтын өзү салыштырмалуу түшүнүк.

- Себеби мындай койсок да болот, шаар койсок да болот, көчө койсок да болот. Ар кандай ат жарашмак. Бирок ошол эле учурда Эмен багына, мурдагы Н.Крупская атындагы орус драма театрына койгону мага көбүрөөк жакты. Себеби бул Ч.Айтматов менен байланыштуу. Ч.Айматов чынында орус тилинде жазган кыргыз жазуучусу. Ошол орус адабияты, орус театры, орус искусствосу менен абдан байланышкан,- дейт адабиятчы Абибилла Пазылов. Жазуучунун көп катмарлуу соңку романын кыргызча таржымалап чыккан автор Ч.Айтматовдун эстелиги Эмен багында коюлса жакшы болор эле деген ойдо.

Бишкек шаарында Ч.Айтматовдун чоң эстелигин коюу демилгесин академик Абдыганы Эркебаев да колдой турганын билдирип, анткен менен улуу жазуучунун эмгегине жараша баа берилбей калганын айтты.

- Туура эмес болду. Ч.Айтматовго эң кур дегенде борборубуздагы чоң аянттардын бирин берсе болбойт беле. Болуптур, өкмөттүк аянтты коелу, Эски аянтты берсе болмок. Шаардагы өзү жашаган, өмүр бою иштеген Биринчи Май районун берип койсо болбойт беле. Көчөнү берип койсо болот эле. Чүй проспектисин же Эркиндик гүлбагын берип койсо болбойт беле. Анан Ч.Айтматов биздин туу чокубуз болчу. Ошон үчүн анын атын Кыргызстандагы эң бийик чоку Ленин атын алып жүргөн чокуну коюп койсо жарашат эле.

Ч.Айтматовдун атын түбөлүккө калтыруу өз чеги менен, элдик инсандын эмгегине жараша жасалганда гана коомдук маани-мазмунга ээ болорун “Атамекен” социалисттик партиясынын төрагасы Өмүрбек Текебаев да ырастайт.

- Чоң-кичине дебей өтүп кеткен адамдарга көчөлөрдү кесип-кесип аттарын ыйгаруу мамлекеттик же коомдук ишканалардын аттарын ыйгаруу, менин оюмча, тартипке салына турган нерсе. Албетте, муну жок, туура эмес, деп айталбайсың. Туура, мындан да чоң сый-урмат көргөзүшүбүз керек. Бирок ушул салт мага негедир жага бербейт.

Ч.Айтматов жылы ириде көркөм сөздүн коомдук кадыр-баркын даңаза кылган үлкөн маданий окуя болду. Ал аягына чыкканча көркөм сөз алпынын жарык дүйнө менен коштошуп кете бериши өктөлүү өмүрдүн өлчөөсүз арманы катары кала берет деңизчи. Бирок да Ч.Айтматовдун артында калтырган көркөм дүйнөсү кайрадан ачылып, башта байкалбаган, мурда билинбеген сырын ачып, адам рухунун тереңдиги менен бийиктигин даңазалап кала бермекчи. Мындай тагдыр чанда бир таланттардын гана энчисине тиет эмеспи.

Жаңылыктардын толук тизмеси

Мекендештердин жардамы унутулбайт

Мекендештердин жардамы унутулбайт
please wait

No media source currently available

0:00 0:03:20 0:00

Москвада аэропортто турган мекендештердин кайрылуусу

Москвада аэропортто турган мекендештердин кайрылуусу
please wait

No media source currently available

0:00 0:03:57 0:00

Индиялык студенттер карантинге көндү

ОшМУда билим алып жаткан индиялык студенттер

Ошто 2 миңдей индиялык студент өзгөчө абал учурунда карантинде жашап жатат.

ОшМУнун эл аралык медицина факультетинин 3-курсунун студенти Аюш карантинде окуу жайдын мугалимдери жана курдаштары аралыктан жардам берип жатканын айтты.

Индиялык студент Аюш
Индиялык студент Аюш

"Кечке батирде отурабыз, сыртка чыга албайбыз. Паркта эс алганды, кесиптештерди, досторду сагындык. Бирок азырынча алар менен жолукпай турушубуз керек. Тамак-ашыбыз жетиштүү. Батирде болгону үчөөбүз эле жашайбыз. Окуубуз болсо онлайнга өттү. Лекция угуп, практика да онлайн түрүндө болуп жатат. Мурда беткап тагынчу эмеспиз. Карантинге чейинки күндөр менен азыркы күндөрдү салыштырганда эркиндикти сезбей калдык. Бардык жерде милиция кызматкерлери жүрөт".

Ош мамлекеттик университетинде 2 миңден ашуун индиялык студент билим алат.

2-апрелде Индиянын Кыргызстандагы элчилиги Оштогу студенттерине дары-дармек жеткирген. Азыр аны ОшМУнун жетекчилиги жатаканаларда жана батирлерде жашап жаткандарга бөлүштүрүп берип жатат.

Индиялык студенттердин өкүлү Мохд Мушеер карантин мезгилинде аларга азык-түлүк жашаган жерине жеткирилип жатканын айтты:

Мохд Мушеер
Мохд Мушеер

"Карантин башталганда кыйналдык. Себеби, индиялыктар экинчи сорттогу ундан тамак жасайбыз. Ал учурда Оштон экинчи сорттогу ун таппай калдык. Азыр жетиштүү. Азык-түлүктү индиялык студенттер жашаган жерге алып барып беребиз. Жогорку курста окуган студенттер өздөрү сыртка чыгып сатып келет. Карантиндин талаптарын сакташыбыз керек".

Ош мамлекеттик университетинин эл аралык медицина факультетинин деканы Жаныбек Муратов индиялык студенттерге да онлайн окутуу башталганын билдирди.

Жаныбек Муратов
Жаныбек Муратов

"Азыр студенттердин үч жумалык лекциялары бүттү. Келерки аптадан тартып практикалык сабактар башталат. Анда Zoom, Google classroom программаларын колдонуп онлайн сабак өткөнгө шарттар бар".

Кыргызстанда коронавирус катталгандан кийин Оштогу индиялык студенттер мекенине кайтууну суранып, Индиянын Кыргызстандагы элчилигине кайрылышкан. Бирок өзгөчө абалга байланыштуу Кыргызстандын аймагынан чыга алышкан эмес.

2019-жылы октябрда Индиянын Кыргызстандагы элчилиги Кыргызстанда жалпысынан 9 миңдей индиялык студент окуп жатканын маалымдаган. Алардын көбү Эл аралык университеттин Медицина боюнча жогорку мектебинде, Ош мамлекеттик университетинде, Кыргыз-Орус (Славян) университетинде жана Иса Ахунбаев атындагы мамлекеттик медициналык академияда билим алат.

Ал арада Индиянын Гоа аймагынан жана Дели шаарынан 15 кыргызстандык казак өкмөтүнүн жардамы менен үйүнө кайтып келишти. Алар Казакстандын жарандары менен кошо атайын учакта коңшу өлкөгө жеткирилген.

Эвакуациялангандарды Тараз шаарынын аэропортунан Кыргызстандын саламаттык сактоо министрлигинин кызматкерлери тосуп алып, атайын транспорт менен 4-апрелде өлкөгө жеткиришти. Учурда алар обсервацияда жатышат.

Эскертүү!

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Каармандар сүйлөйт

Каармандар сүйлөйт
please wait

No media source currently available

0:00 0:26:14 0:00

Беткап чыгарган жабдык 10 жылдан кийин иштеди

Беткап чыгарган жабдык 10 жылдан кийин иштеди
please wait

No media source currently available

0:00 0:04:11 0:00

Москвада камалып калган мигранттар

Москва аэропорту. Март, 2020

Москвада обочолонуу режимин сактабай көчөдө жүргөндөргө 4-5 миң рубль айып салынат.

Орусияда түмөндөгөн кыргызстандыктар жумушсуз калып, күчөтүлгөн коопсуздук чаралары кабыл алынган чоң шаарларда балдары менен камалып калышты. Москванын чет жакасында үй-бүлөсү менен жашаган Мамбеттин иши бир жума мурда токтогон экен.

«Аэропортто жүк ташып, үйдө жалгыз мен иштечүмүн. Келинчегим эки бала менен үйдө отурат. Батир үчүн 25 миң рубль төлөйбүз. 5-апрелден кийин ишке чыгам деп отургам. Эми апрелдин аягына чейин узартып салышты. Кадимкидей тынчсыздана баштадым. Чогулткан акча деле жок болчу. Айлыктан айлыкка чейин жашап жатканбыз. Эмне кылаарымды билбей калдым».

Бул кезде москвалыктарга азык-түлүк, дары-дармек сатып алуу, итин сейилдетүү жана таштанды ыргытуу үчүн гана көчөгө чыгууга уруксат. Ал эми жумушу зарыл көчөдө жүргөн кишилерден ишинен расмий документ талап кылынат. Москванын мэри Сергей Собянин обочолонуу режимин бузгандарга 4-5 миң рубль айып киргизди. Ошондой эле шаар бийлиги «акылдуу көзөмөл» системасын колдонуп, москвалыктарды жашаган жери боюнча мэриянын сайтында каттоого алып, QR-код аркылуу онлайн көзөмөлгө алганы турат.


Буга чейин Орусияда толук мыйзамдашууда - расмий ишке орношуп, түзүлгөн эмгек келишимдин көчүрмөсүн ИИМдин миграция башкармалыгына жөнөтүп, анан жашаган жери боюнча миграциялык каттоого турууда бир кыйла кыйынчылыктарга туш болуп келген мигранттар эми күчөтүлгөн текшерүүлөрдөн улам батирден чыга алышпай калышканын айтышты. Атын жашырган келин буларды билдирди:

«Бизге өтө эле кыйын болуп жатат. Жумуш жок, Кыргызстанга да кете албайбыз. Батирде тамак-ашыбызга зорго жете турган акча менен отуруп калдык. Көчөгө чыгайын десең айып салат. Миграциялык каттообуз да жашаган жерибиз боюнча эмес. Азыр биз айып төлөмөк тургай, азык-түлүккө акча таба албай калдык».

Орусияда 750 миңден ашуун кыргызстандык эмгектенсе, алардын жарымынан көбү Москва шаарында жашайт. Коомдук тейлөө, кафе-ресторан, мейманкана тармагында иштеген мекендештер иш сааттары кыскарганын марттын башында эле айта башташкан. Коронавирустун жайылышын алдын алуу үчүн Орусияда апрелдин аягына чейин эс алуу күндөрү жарыяланып, азыр бардык ишканалардын, мекемелердин иши токтоп турат. Москва менен Москва облусунда жумушсуз калган орусиялыктарга жергиликтүү бийлик 15 миң рублдан 20 миң рублга чейин жөлөкпул берүүнү убада кылган.

Басымдуулугу көмүскө иштеген миллиондогон мигранттар бул кезде эч кандай колдоосуз калган чагы. Мурзабек Мырза эмгек мигранттары эң аялуу топко айланганын белгиледи:

«Биздин мекендештер кызмат көрсөтүү, тейлөөдө иштешет. Коомдук тамактануучу жай, сулуулук салондору сыяктуу жайлардын иши азыр толук токтоду. Таксисттердин иши 70 пайызга кыскарып кетти. Чакан ишкердик кылгандар да киреше таппай калышты. Айла жок, сабыр кылып, чыдашыбыз керек. Оору жайылса, Орусиянын өкмөтү чараларды дагы күчөтүшү мүмкүн. Мекендештерден суранарым, башкысы бул илдетти жугузуп алуудан сак бололу. Тазалыкты, гигиенаны сактайлы. Бир мигрант жугузуп алса, бул иштеген жерде, батирлерде жайылып, чынжырчага айланып кетиши мүмкүн».

Токтокан Эсенова
Токтокан Эсенова

«Кам көрүү» аялдар уюмунун башчысы Токтокан Эсенова азыр мүмкүн болушунча жардам сурагандарды тизмеге алып, колунан келгендер көмөк көрсөтүп жатканын айтат.

«Кыздар, жалгыз бой энелер, улгайган апалар - баары жумушсуз калды. Кыргызстанда болсок, ал жерде жашаган жайыбыз, эл-жерибиз бар. Орусияда 1 рубль жок болуп калса, көчөдө калышың толук ыктымал. Азыр уюмга мүчө кыз-келиндер, аялдар онлайн байланышып, чатта ал-акыбал сурашып, «өтө муктаждарга кол сунуп, каралашалы» деп жардам кылып жатабыз. Бирок, азыр баары эле жумушсуз калды, бир тыйынын санап, өздөрүнөн үнөмдөп отурушат. Мындай абал канчага созулары белгисиз, баарыбызга сабырдуулук керек».

Райымкул Аттокуров
Райымкул Аттокуров

Москвадагы кыргыз диаспорасынын башчысы Раимкул Аттокуров коомдук уюмдар элчиликтеги ыкчам штаб менен тыгыз байланышта болуп, кыргызстандык мигранттарга байланыштуу көйгөй-маселелерди бирге чечип жатышканын белгиледи:

«Элчиликтин көзөмөлү, демилгеси, коомчулуктун колдоосу менен башында эле миграция кызматы, ИИМдин өкүлчүлүктөрү менен биргеликте штаб түзүлгөн. Мигранттардын маселелерин мамлекеттик деңгээлде өзүнүн компетенциясына жараша элчилик чечип жатат, диаспорада Координациялык кеңештин мүчөлөрү, коом өкүлдөрү колунан келишинче жардам берип жатабыз. Аэропортто калган мекендештерге, турак жайсыз калган жарандарга кол сунуп жатабыз. Башкысы, ишсиз калгандарга жумуш таап берүүгө аракет кылып жатабыз».

Кыргыз элчилиги 17-24-мартта Орусиянын ар кайсы шаарларынан Кыргызстанга 5117 жаран жөнөтүлгөнүн кабарлаган.​ Новосибирсктеги «Толмачево» аэропортунда бир жумадан бери кармалып жаткан 130дан ашык жаран Миграция боюнча эл аралык уюмдун көмөгү менен жатаканаларга жайгаштырылганын Мамлекеттик миграция кызматы маалымдады. Ал эми Оренбург облусундагы «Сагарчин» пунктунан Казакстанга кире албай калып, азыр Соль-Илецк шаарында убактылуу баш калкалап жаткан 150дөй кыргызстандыктын маселеси чечиле элек.

Кыргызстан менен Орусиянын ортосунда аба каттамдары токтотулгандыктан Москванын аэропортторунда калып кеткен 60ка жакын мигрантты «Эл аралык ишкерлер ассоциациясы» жатакана менен, ал эми диаспорадагы облустук коомдор тамак-аш менен камсыздап жатат. Буга кошумча орус кааласындагы мекендештердин ар кандай демилгелүү топтору түзүлүп жатат.

Орусияда коронавирусту жуктуруп алгандардын саны төрт миңден ашты. 4-апрелге карата илдет 4731 кишиде аныкталып, 43 адамдын өлүмү катталды. Өпкөнү сезгенткен вирус Москвада тездик менен жайылып, 3,5 миңдей адам жуктуруп алды.

2-апрелде өлкө президенти Владимир Путин чукул кырдаал абалын киргизбестен, аймактарда карантин чараларын кабыл алуу жоопкерчилигин аймак башчыларына жүктөп койду.

Эскертүү!

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Кыргызстанда СOVID-19 дагы үч адамдан табылды

Ушуну менен жугуштуу илдетке чалдыккандардын саны 147 кишиге жетти.

5-апрелде коронавирус аныкталган үч адам Бишкекте жашашат.

Бүгүн түштөн кийин Ош облусунун Ноокат районундагы ооруканада COVID-19 вирусу аныкталган 80 жаштагы бейтап көз жумганы белгилүү болду. Бул тууралуу Саламаттык сактоо министрлиги кабарлады.

Министрлик чет өлкөдөн келген бейтапка тийиштүү бардык медициналык жардам көрсөтүлгөнүн маалымдады. Бирок анын ден соолугу кескин начарлап, жүрөгү кармап каза болду.

2-апрелде Оштун Ноокат районунун коронавирус жуктурган бир тургуну кайтыш болгон. Тогуз адам сакайганы кабарланды.

Илдетке байланыштуу өлкө азыр өзгөчө абал режиминде жашап атат. Көпчүлүк мекемелер ишин токтотуп, адамдар карантин режимин сакташууда.

Кыргызстанда СOVID-19ду тогуз дарыгер жугузуп алганы 4-апрелде белгилүү болгон. Бул дарыгерлердин жетөө Жалал-Абад облусунда, бирөө Бишкекте, бирөө Ошто.

Саламаттык сактоо министрлигинин ыкчам штабынын жетекчисинин орун басары Касымбек Мамбетов буларды айтты:

"Тилекке каршы, коронавирус жуктуруп алгандардын арасында медкызматкерлер да бар. Кечээ алардын саны сегиз болчу, бүгүн бирөө кошулуп, тогузга жетти. Алардын баары коронавирусту алып жүрүүчүлөр", - деди Мамбетов.

Ушу тапта Кыргызстандын медицина мекемелерине коронавируска каршы туруш үчүн берилип жаткан гуманитардык жардамдын жалпы суммасы 60 миллион сомго жеткени кабарланды. Аны атайын түзүлгөн комиссия бөлүштүрүп, дароо муктаж ооруканаларга жөнөтүүдө. Негизинен реактивдер, жабдуу, реагенттер, дезинфекциялоочу каражаттар жана дары-дармек түшүп жатат.

Медициналык гумжардамдан тышкары коронавируска каршы атайын эсеп да ачылган. Ага бүгүнкү күндө элден 96 919 729 сом топтолду.

Кыргызстанда атайын эсепке түшкөн каражаттан коронавирус менен күрөшүүгө тартылган медицина кызматкерлерине кошумча төлөм үчүн 38 559 307 сом бөлүнөт. Кошумча төлөм дарыгерден баштап, кенже тейлөөчү жана техникалык кызматкерлерге берилет.

Мындай чечим өлкө аймагында коронавирус инфекциясы менен күрөшүүгө ыктыярдуу жардам көрсөтүү үчүн ачылган атайын эсепке түшкөн каражатты бөлүштүрүү комиссиясынын жыйынында кабыл алынды.

Эсеп илдетке каршы күрөш иштерин жүргүзүүгө жеке жана юридикалык жактардан ыктыярдуу төлөмдөрдү жана кайтарымсыз каражаттарды кабыл алуу үчүн ачылган.

Эскертүү!

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Эл үнү: Иш токтоду, батир акысын төлөш керек

Иллюстрациялык сүрөт.

«Эл үнү» берүүсүнүн бул жолку чыгарылышында “Азаттык” радиосунун Инстаграмдагы azattyk.kg баракчасына келип түшкөн кайрылууларды беребиз.

Бишкек шаарынын айланасындагы, айрыкча “Дордой” базарынын ылдый жагындагы жаңы конуштардан тамак-ашка, батир акысына акча таба албай кыйналып, жардам сурап кайрылгандар көп болду.

Гүлжамал Турдубай кызы, Келечек жаңы конушунун тургуну,

"Мен “Дордой” базарында чай сатып иштейм. Азыр ишибиз токтоп калды. Үч балам бар, аларга кошуп сиңдимди багам. Батирде турабыз. Акча жок, жолдошумдун да иши токтоп калды. Дүкөнгө барсак, карызга бербей жатат. Батирге 6 миң сом төлөйм, аны да үйдүн ээси доолай баштады. Соопчулук үчүн жардам кылып койсоңуздар жакшы болот эле. Телефон номерим 0709 44 -44-17".

Акжар жаңы конушунун атын атабаган тургуну, үч баланын энеси:

"Акжар жаңы конушундагы биринчи көчөдө, 16-үйдө жашайм. Үч балам бар. Жолдошум эмгек биржасына чыгып акча тапчу. Азыр үйдө отурат. Азык-түлүктөн кыйналып жатабыз. Унум бар болгону менен башка тамак-ашым калган жок. Балдарым кичине, батирдин акчасын да доолап жатышат. Кызыл Ай коомуна жардам сурап кайрылсам, "төрттөн ашык бала баккан жалгыз бой энелерге эле беребиз" деп коюшту. Мамлекеттен жөлөк пул албайм. Былтыр документтеримди тапшырып, айыл өкмөтүнө кайрылгам. Бир жылдан бери жыйынтык чыга элек. Азык-түлүктөн жардам берип койсоңуздар жакшы болот эле. Телефон номерим 0552 45 50 77".

"Күйөөм таштап кетти..."

Тамак-аштан кыйналып жардам сурагандардын бири Ош шаарынын тургуну Гүлчехра Калбаева. Эки уулдун энесинин жети айлык боюнда да бар. Азыр тамак-аш, батир акысынан кыйналып турат. Телефон номери: 0500 393-787

"Ошто жашайм, азыр батир акысына 12 миң сом таппай кыйналып жатам. Бул айдын онунда төлөшүм керек. 12, 10 жаштагы эки уулум бар, кош бойлуумун. 2019-жылы төлөйкөндүк бир молдо мени экинчи аял кылып алган, ошол батиримдин акысын төлөп турчу. Оору чыккандан бери ал "акча жок" деп койду. Ар кимден сурап, таба албай жатам. Балдарыма жөлөк пул албайм. 2016-жылы Орусияда иштеп жүрүп, эки кулагым укпай калган. “Элим барсыңбы?” кайрымдуулук уюмунун көмөгү менен операция болгом. Азыр кулагым угат. Майып катары катталайын десем, мэрия болбой койду. Иштей албайм. Азык-түлүк, акчадан кыйналдым".

Эл үнү: Күйөөм таштап кетти, батирдин акысы кыйнады
please wait

No media source currently available

0:00 0:12:43 0:00
Түз линк


Чолпон-Ата шаарынын тургуну Аралайым Батанова, өзүнүн эки, инисинин эки баласын жалгыз багат. Телефон номери: 0708 949-440

"Ысык-Көл облусунун тургунумун. Чолпон-Ата шаарында жашайм. Жолдошум жок, эки балам бар, кичинекейи бир жашта. Үйүм жок, батирде турам. Анын үстүнө инимдин аялы эки баласын таштап кетип калган. Иним өзү Москвада иштейт, ал дагы акчасын ала албай жатыптыр. Төрт баланы багуу аябай оор болуп калды. Кечээ айыл өкмөттөн жардамга ун, май бериптир. Мен сурасам, "сиз тизмеде жоксуз" деп жардам берүүдөн баш тартты. Ата-энем Чолпон-Ата шаарынын таштанды талаасында кароолчу болуп иштейт. Силерден суранам, жардам берип койгулачы".

Насыянын айласы

“Манас” эл аралык аба майданынын жанындагы Кут айылынын тургуну Медер “Мол булак” микрокредиттик компаниясынан алган 15 миң сомдук насыя боюнча кайрылды. Ал аталган айылда эл жардамдан куру калганына капа.

"Бир ай мурда “Мол булак” микрокредиттик компаниясынан 15 миң сом насыя алганбыз. Азыр төлөш керек болду да. Өкмөт, бийлик кредиттерге жеңилдик берип, төлөтпөйбүз деп айтышканынан, компаниянын Манас айылындагы филиалына кайрылганбыз. Бирок алар болбой жатышат. Микрокредиттик компаниялар өкмөткө баш ийбейби? Азыр эми бир жылдык жеңилдик беребиз дешкени менен алган насыяны эки эсе төлөш керек экен. Биз жашаган Кут айылында болсо айыл өкмөт иштебейт, жардамга муктаждар көп. Өкмөт телевизордон "жардам бердик" деп айтып жатат. Бирок бизге эч нерсе тийген жок. Үнүбүздү жеткирип койгулачы".

“Мол булак” микрокредиттик компаниясынын өкүлчүлүгүнө кайрылып, бул маселе боюнча жооп сураганыбызда насыя алгандарга жеңилдик каралганын, бирок ар бир учур конкреттүү териштириле турганын билдиришти:

"Албетте, биз азыр караштырып жатабыз, ар бир кардар өзүнүн насыя берген адиси менен байланышып, аны төлөө шарттарын өз ара макулдашып алышы керек".

Сокулук районунун Күн-Туу айылынын тургуну Калсулуу Закимбекова пенсия-пособиелер убагында берилбей, кечиктирилип жатканын айтып кайрылды.

"Менин үч балам бар, пенсия, пособиелерди убагында берип коюшса жакшы болот эле. Бир кызым майып, буту баспайт. Ошонун пенсиясы менен эптеп жашап жатканбыз. Кечиктирбей тезирээк беребиз дешкен, бирок дагы деле ала элекпиз".

Bema_mamadalieva деген Инстаграм колдонуучудан мындай суроо келген:

"Бир балам, пенсионер апам бар. Өзүм батирде турам. Тигүүчү болуп иштейм. 20-мартта жумушум токтогон. Батирдин, коммуналдык кызматтардын акысынан кантип кутулабыз? Кимге кайрылсам болот?".

Нарбаева Нуржамал: "Саламатсызбы, гумжардам алуу үчүн кайсыл жакка кайрылсак болот? Маалымат бере аласызбы? Бишкекте жаңы конуштардын биринде турабыз. Телефон номурум 0709 101-999.

baiserkeevaumsunai: "Ун алганы кайсы жерге кайрылсак болот? Биз Ысык-Көлдөн жазып жаттык эле Жети-Өгүз району, Богатыровка айылы, 0554088-778".

aelita_05_07: "Колунда жоктор кантип, каяктан жардам алса болот? Саламатсыздарбы, эгер мүмкүн болсо, жардам берип койгулачы. Төрт балам бар. Аялым ооруп жатат, жумуш жок, тамак-аштан кыйналып калдык. Бишкек шаары, Алтын-Казык конушу, Ак-Сай көчөсү 24, телефон номери 0703 791-104".

Эгер сиз "Эл үнү" рубрикасына кайрылуу калтыргыңыз келсе, @azattyk.kg баракчасына катталаңыз. Билдирүү калтырсаңыз, анда сөзсүз түрдө аты-жөнүңүздү, телефон номуруңузду жазыңыз. Вотсап номерибиз 0550 988-755.

Эскертүү!

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Илдет жуккан дарыгерлер, медицинанын абалы

Кыргызстандык дарыгерлер.

Кыргызстанда СOVID-19ду тогуз медкызматкер жугузуп алды. Алардын жетөө Жалал-Абад облусунда, бирөө Бишкекте, бирөө Ошто экени маалым болду.

Өмүрүн тобокелге салган ак халатчандардын коркунучтуу дартты жугузуп алганын Саламаттык сактоо министрлигинин ыкчам штабынын жетекчисинин орун басары Касымбек Мамбетов 4-апрелде өткөн брифингде билдирди.

"Тилекке каршы, коронавирус жуктуруп алгандардын арасында медкызматкерлер да бар. Кечээ алардын саны сегиз болчу, бүгүн бирөө кошулуп, тогузга жетти. Алардын баары коронавирусту алып жүрүүчүлөр", - деди Мамбетов.

Ушул эле күнү түштөн кийин саламаттык сактоо министри Сабыржан Абдыкаримов коронавируска чалдыккан медицина кызматкерлеринин абалы жакшы экенин коомчулук менен байланыш боюнча кеңешчиси Елена Баялинова аркылуу билдирди.

Министрдин айтымында, тогуз медкызматкердин ичинде санитар, тамак ташыгыч, кир жуугучтар да бар.

“Бул кызматкерлер биринчи чекте турушту. Биз алардын бардык муктаждыктарын камсыз кылганга аракет кылдык. Учурда өзүн жакшы сезип жатышат, клиникалык белгилери жок. Тыкыр көзөмөлгө алынууда”, - деди Абдыкаримов.

Саламаттык сактоо министри коронавируска чалдыккан бейтаптар менен иштеп жаткан медицина кызматкерлеринде илдет жуктуруу тобокелдиги жогору экенине токтолду. Дарыгерлерди коргоодо бардык чаралар көрүлүп жатканын белгилеп, кесиптештерин сак болууга чакырды.

Суук кабар кыргыз коомчулугунда өкмөткө карата сын-дооматтарды күчөткөндөй болду. Маселен, Саламаттык сактоо министрлигине караштуу Коомдук кеңештин мурдагы төрайымы Нурхан Жумабаева дарыгерлердин вирусту жугузуп алышын жетекчиликтин шалаакылыгынан көрөт.

Ал мурдагы саламаттык сактоо министри Космосбек Чолпонбаевди убагында чара көргөн жок деп айыптап, бул үчүн жоопкерчиликке тартылышы керек деген пикирде.

"Дарыгерлердин ооруга чалдыкканынын биринчи себеби - бул коргоочу кийимдер менен убагында камсыз болбогонунда. Аны айрым дарыгерлер өздөрү социалдык тармактар аркылуу айтып, чырылдап эле жатышты. Башында бейтаптарды кантип дарылаш керектигин деле билишкен жок. Аларга Саламаттык сактоо министрлиги тарабынан эч кандай түшүндүрүү иштери жүргүзүлгөн жок да. Башынан эле иш туура эмес кеткен".

Жумабаева эми коронавирус дарыгерлер арасында таркап кетпеш үчүн өкмөт медицина кызматкерлерин атайын коргоочу кийимдер, дезинфекциялоочу каражаттар, күчтүү азыктар менен убагында камсыздашы керектигин кошумчалады.

Жалал-Абад облусунда иштеген, атын атагысы келбеген медициналык кызматкер кичи ажылыктан кайткандардан коронавирус аныкталганга чейин дарыгерлер коргоочу кийим менен камсыздалбаганын айтып кейиди:

"Коронавирусту жугузуп алган кесиптештерим үчүн ичим ачышып турат. Алардын баары эле биринчи жардамды эч кандай даярдыгы жок көрсөттү да. Эми эле министрлик көңүл буруп, ар кандай тренингдерди өтүп калбадыбы. Азыр деле кудайлап иштеп жатабыз".

Ал эми Жогорку Кеңештин депутаты Дастан Бекешев мамлекет тоң моюндук кылбай, чектөөлөрдү убагында киргизгенде кырдаал мынчалык курчумак эмес деген пикирде. Бирок ушундай шалаакылыкка жол бергенден кийин өкмөт ооруп калган дарыгерлердин ар бирине 5 миң доллардай кенемте төлөп бериши керектигин айтууда:

"Менимче, ооруган ар бир дарыгерге Өзбекстан менен Казакстандын тажрыйбасын колдонуп, жетиштүү каражат бөлүш керек. Маселен, аталган өлкөлөрдө дарыгерлерге 8-9 миң долларга чейин бөлүп жатат. Албетте бизде андай мүмкүнчүлүк жок, ошентсе да 5 миң доллардан төлөп берсе болмок".

Ушу тапта Кыргызстандын медицина мекемелерине коронавируска каршы туруш үчүн берилип жаткан гуманитардык жардамдын жалпы суммасы 60 миллион сомго жеткени кабарланды. Аны атайын түзүлгөн комиссия бөлүштүрүп, дароо муктаж ооруканаларга жөнөтүүдө. Негизинен реактивдер, жабдуу, реагенттер, дезинфекциялоочу каражаттар жана дары-дармек түшүп жатат.

Медициналык гумжардамдан тышкары коронавируска каршы атайын эсеп да ачылган. Ага бүгүнкү күндө элден 83 миллион сомдон ашуун каражат топтолду. Өкмөт анын 38 миллиондон ашууну илдеттин очогунда иштеп жаткан дарыгерлерге берилерин кабарлаган.

Ал эми 4-апрелде премьер-министр Мухаммедкалый Абылгазиев Ошко гуманитардык жана медициналык каражат жүктөлгөн аскердик учак менен жөнөп кеткени белгилүү болду.

Бул күнү Кыргызстанда коронавирусту 14 адам жуктуруп алганы кабарланды. Ушуну менен жугуштуу илдетке чалдыккандардын саны 144 кишиге жетти.

Алардын ичинен Оштун Ноокат районунун коронавирус жуктурган бир тургуну 2-апрелде кайтыш болгон. Тогуз адам сакайганы кабарланды.

Илдетке байланыштуу өлкө азыр өзгөчө абал режиминде жашап атат. Көпчүлүк мекемелер ишин токтотуп, адамдар карантин режимин сакташууда.

Эскертүү!

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Сариев: Коронавирус ЕАЭБдин дараметин көргөздү

Сариев: Коронавирус ЕАЭБдин дараметин көргөздү
please wait

No media source currently available

0:00 0:25:36 0:00

"Балаңыз менен баарлашканды унутпаңыз"

Жайлоодогу секелектер.

Кыргызстанда жаңы коронавирус илдетин жайылтпоо максатындагы чектөөлөр үй-бүлөдөгү ата-эне менен баланын мамилесине кандай таасир этиши мүмкүн? Психологиялык чыңалууларды кантип кыйгап өтсө болот? Ушул жана башка суроолорго ата-эне жана балдар педагогу Асылбек Жооданбеков жооп берди.

"Азаттык": Азыркы COVID-19 инфекциясынын коркунучуна байланышкан өзгөчө абалда балдардын сыртка чыкпай, окууга барбай, такай ата-энесинин маңдайында болгону алардын психологиялык абалына кандай таасир этет?

Асылбек Жооданбеков: Жакшы жери кыргызстандыктардын көбү айылда жашайт. Короосунда, огородунда иштегенге, таза аба жутканга мүмкүнчүлүгү бар. Шаарда батирлерде жашагандар бүгүн эң оор сыноодо. Бул абдан чыңалуу жаратат. Ошондуктан, ата-эненин абалды туура баалашы, туруктуу болушу, педагогикалык сабаты чоң мааниге ээ.

"Азаттык": Бирок, ата-эне дагы - жалпы карантинге байланыштуу аргасыз үйдө отуруп калгандар. Алар дагы сөзсүз стресс абалында. Мындайда кандай тобокелдиктер бар? Аны кыйгап өтүүнүн кандай жолдорун сунуш кыласыз?

Асылбек Жооданбеков: Ата-энеге караганда балада чыңалуу басымдуу. Эмне үчүн? Анткени, ата-энеде маалымат бар. Дүйнөлүк абалды, өкмөттүн аргасыз чараларын, коркунучту жана мүмкүнчүлүктөрдү сезип, туюп турат. Бала, мектеп жашына чейинки бала андан бетер аны сезбейт да. Ошондуктан, ата-эненин балага жоопкерчиликтүү мамилеси керек.

Мен дагы стресстемин деп эле ата-эне балага кыйкыра бергени жоопкерсиздиктин, педагогикалык сабатсыздыктын көрсөткүчү болот. Эмне кылуу керек? Убакытты бала менен чогуу өткөргөнгө аракет кылып, күндөлүк жадыбалды, күн тартибин бала менен чогуу түзүш керек. Анткени, баладагы салттуу күн жадыбалы учурда бузулду. Ошондуктан, мисалы, атасы огороддо иштеп атса же энеси үйдө манты жасап атса “кел балам, деп чогуу кыймылдайлы” десе, экөөнө тең пайдалу болот.

Асылбек Жооданбеков.
Асылбек Жооданбеков.

"Азаттык": Ата-эне өзү балдар менен убакытты чогуу өткөргөнгө даярбы?

Асылбек Жооданбеков: Баары даяр деп айта албайбыз. Бул - ата-энелердин ирденүүсүнө, билимине байланышкан маселе. Бирок, бүгүнкү жаштар, ирденген ата-энелер муну жасай алат. Ошол эле мезгилде чыңалуунун үстүнө чыңалуу жаратып, балага басым кылган ата-эне да жок эмес. Ошондуктан, биз дагы, адистер онлайн вебинарларды уюштуруп, кеңеш бергенге аракет кылып атабыз.

"Азаттык": Балдарга басым жасоо, урушуу же көңүл бурбай коюу кандай кесепеттерге алып келиши мүмкүн?

Асылбек Жооданбеков: Бул жерде бала бакча курагындагыларга ата-эненин көзөмөлү керек болсо, чоңоюп калган өспүрүм балдарга көбүрөөк эркиндик керек. Акылдашпай, тигини жаса, муну жаса деп эле аркасынан түшүп алсак, “мен ата-энеңмин, айтканымды кыласың”,“чоңдор сүйлөгөндө унчукпагыла” деп авторитардык мамиле кыла берсек жараны ырбатабыз. Биз балдардын чоңойгонун билбей эле басым жасап атпайбызбы.

Албетте, ар бир үй-бүлөдө конфликт бар, жок десе калп айткан болот. Баланы стресстик абалга жеткирген чыңалуу оор кесепеттерге алып келиши ыктымал. Өспүрүмдөр курч болот. Терс аракеттерге барышы мүмкүн. Ошон үчүн “кел, ушул күндөрү бир алтын эреже иштеп чыгып алалычы” деп, бала өзү тандагыдай шарт түзүп берсек, чыңалууну кыйгап өтөбүз. Тилекке каршы бул мектепте да, үйдө да, коомдо да калыптанган эмес.

Балдарыбызга конфликтти чечүүнүн жолдорун үйрөтөлү. Кантип үйрөтөбүз? Адегенде “кел, отуруп алып чыңалуу эмнеден келип чыкты?” деп баарлашалы.

"Азаттык": Өспүрүм курактагы балдарга кандай кеңеш бере аласыз? Азыр кээ бир балдарыбыз өмүрдүн баркын түшүнбөй, эмоциясын кармай албай, өздөрүнө кол салганга чейин барып атышпайбы.

Негизи, суициддин эки түрү болот: парасуицид, псевдосуицид. Бизде псевдосуицидге барып атышат. Бул - балдардын жансоогасы. Мени түшүнүп койгулачы деген акыркы кыйкырыгы. Үнүн жеткирүүнүн ушундай жолун тандап алып атат.


Асылбек Жооданбеков: Суицид маселесине келгенде дагы эле ата-энеге басым жасоого туура келет. Негизи, суициддин эки түрү болот: парасуицид, псевдосуицид. Бизде псевдосуицидге барып атышат. Бул - балдардын жансоогасы. Мени түшүнүп койгулачы деген акыркы кыйкырыгы. Үнүн жеткирүүнүн ушундай жолун тандап алып атат. Азыр муундарды теориясы деген чыкпадыбы. Мисалы, 2000-жылдардан беркилер Z мууну деп атышпайбы. Булардын дүйнө таанымы мурдагылардан айырмаланат. Мисалы, сиз экөөбүздүн өз ата-энелерибизден көп айырмабыз жок. Интернет абдан өнүккөн акыркы жыйырма жылда коом да өзгөрдү.

Ошондуктан, ата-энелерге “Келгиле, балдарыбызды түшүнгөнгө аракет кылалы. Бүгүн балдар башкача. Ошондуктан, компромисске келе турган аракеттерди кылсак үйдө сөзсүз бакубатчылык болот. Күтүүсүздүктөр болбойт” деп айтаар элем.

Балдарга “Урматтуу балдарыбыз, кыздарыбыз, ата-эне тигил же бул аракетти силердин жакшылыгыңар үчүн кылып атат. Бирок, кээ бир учурда аларга маалымат жетпегендиги үчүн, силерди тааныбаганы үчүн катуу тийип алышы мүмкүн. Ошондуктан, ата-эне менен ачык сүйлөшкүлө, баарлашкыла” деп айтат элем.

Эскертүү!

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Илдет президенттин жоопкерчилигин эске салды

Сооронбай Жээнбеков Коопсуздук кеңешинин жыйынында.

Коопсуздук кеңеши Алтынай Өмүрбекова менен Космосбек Чолпонбаевдин кемчилигин санады. Анда коронавируска байланыштуу мурдагы эки кызматкер кетирген каталар тизмектелип көрсөтүлгөн.

Буга улай эле экөөнө ишенип отуруп өлкө азыркыдай кырдаалга кептелгенин айткан президент Сооронбай Жээнбековдун сөзү тарады.

Бул өкмөттөгү кадрдык алмашуулар менен COVID-19 вирусунун Кыргызстанда жайылышына жоопкер адамдардын маселесин кайра козгоду.

Коопсуздук кеңешинин катчылыгы экс-вице-премьер-министр Алтынай Өмүрбекова жана мурдагы саламаттык сактоо министри Космосбек Чолпонбаев эмнеге кызматтан кеткени боюнча кенен түшүндүрмө таратты.

Алардын орчундууларына токтолсок, Коопсуздук кеңешинин маалыматына караганда, 27-январдан 31-мартка чейин кеңеш коронавирус боюнча беш ирет отурум өткөргөн. Анда оорунун өлкө аймагына киришинин алдын алуу боюнча чечимдер кабыл алынып, республикалык штаб түзүлгөн. Алтынай Өмүрбекова анын жетекчиси болуп дайындалган.

Маалымат боюнча, штаб лабораторияларды, анын ичинде мобилдүү лабораторияларды уюштуруп, аларды зарыл болгон ПЦР-тесттер жана материалдар менен жетиштүү камсыздашы керек болчу. Бирок коронавирусту аныктоо үчүн болгону эки гана лаборатория иштетилип, кийин дагы үчөө кошулган. Ушу тапта 10 лаборатория иштеп жатат.

Январдын аягында реагенттердин жана вируска анализ алчу тесттердин баасы төмөн болгон. Бирок жабдыктар убагында алынбагандыктан пандемия жарыяланганда ага суроо-талап көбөйүп, баасы үч эсеге кымбаттап кеткен.

Ал эми январда вирусологдор менен лаборанттардын коронавирус жуктуруп алгандарды аныктоо жана алардын анализдерин алуу үчүн тест алуу боюнча Космосбек Чолпонбаевге бир нече жолу кайрылуусу жоопсуз калган.

Министрликке дарыгерлерге коргоочу атайын кийим, беткап, мээлей, дезинфекциялоо каражаттары, реагенттерди алуу тапшырылган. Ал да толук аткарылган эмес. Коопсуздук кеңеши Өмүрбекова менен Чолпонбаевдин шалаакылыгынан коронавируска чалдыккан адамдар өз убагында аныкталбай, толук айыкканга чейин обсервацияга жаткырылбаганын билдирди.

Бул билдирүүгө улай эле президент Сооронбай Жээнбековдун Коопсуздук кеңешинин акыркы жыйынында мурдагы эки чиновникти сындап сүйлөгөн сөзү чыкты.

Сооронбай Жээнбеков.
Сооронбай Жээнбеков.

«Лабораториялар убагында иштебей баары күтүп жатат. Алтынай Сейитбековна, штабдын жетекчиси катары сизге да айттым эле. Бүт күнөө силерден кетти! Силердин жоопкерчиликсиз мамилеңерден ушундай акыбалга келгенибизди ачык айтам. Мына ушуга чейин ПЦРлер (Полимераз чынжыр реакциясы) чыкпай турат. Телевизордон көрүп иштеп жатышат деп ишенгем силерге. Көрсө силер чечим кабыл албай эле жүрө бериптирсиңер. Маселени чечпей бирөөгө шылтаганды жакшы көрөсүңөр. Аким, губернатор же дагы бирөө иштебейт да, калган баарыңар эле иштеп жаткан болосуңар. Социалдык тармакты тейлеген Алтынай Сейитбековна, сизге саламаттык сактоо министрине баарыңарга «Шалаакылык үчүн керт башыңар менен жооп бересиңер. Вирус дүйнө жүзүнө кантип тарап жатканын көрүп жатасыңар. Кайдыгер мамиле кылганга болбойт. Муну алдын алып токтотуш керек» деп 27-январда эле айткам».

Президенттин сынынан кийин берген арыздарына ылайык 1-апрелде Алтынай Өмүрбекова вице-премьер-министрликтен жана саламаттык сактоо министри Космосбек Чолпонбаев кызматынан кетти. Ошол эле күнү Аида Исмаилова вице-премьер, Сабиржан Абдикаримов саламаттык сактоо министри болуп дайындалды.

Алтынай Өмүрбекова Коопсуздук кеңешинин соңку билдирүүсү боюнча комментарий берүүнү туура көргөн жок. Ал жумуштан бошотулгандан кийин Би-Би-Синин кыргыз кызматына курган маегинде медициналык каражаттар тууралуу буларга токтолгон.

Алтынай Өмүрбекова.
Алтынай Өмүрбекова.

«Менин түшүнгөнүмө караганда, COVID-19 вирусуна ылайык реагенттер дүйнөдө тартыш экен. Биздин ПЦР (Полимераз чынжыр реакциясы) анализ жасаган жабдыктар европалык стандарттар менен чыгарылыптыр. Аталган жабдыктардын техникалык өзгөчөлүктөрүнө бардык эле реагенттер туура келбейт экен. Реагентти аралашма деп койсок болот. Биздин жабдыктарга жарай турган реагенттерди жасаган Орусия менен Беларус аны сыртка ташууга тыюу салыптыр. Жетекчилер реагенттерди жеке сүйлөшүү жолу менен алып жаттык. Орусия жардам катары берди. Беларус менен да сүйлөшүүлөр жүргөн, алардан да реагент келмек».

Өмүрбекова жетектеген штаб COVID-19 вирусунун өлкөгө киришин алдын алуу боюнча утур-утур жыйындарды өткөрүп турган. Аталган штаб чет жактан Кыргызстанга келген адамдарды карантинге алуу, аларды обсервацияга жаткыруу тартибин аныктап, кырдаалга жараша чечимдерди кабыл алат.

Республикалык штабдын курамында министрликтердин өкүлдөрүнөн тышкары президенттин аппаратынын жетекчисинин биринчи орун басары Алмаз Кененбаев да бар.

Саясат талдоочу Айданбек Акматов вирустан улам өлкөдө кырдаалдын оорлоп кетишине президенттин да күнөөсү бар деген пикирде.

Айданбек Акматов.
Айданбек Акматов.

«Кыргызстанда президенттер хандык башкарууга үйрөнүп, ушуга көнүп алышкан. «Буйрук бердим. Ушуну менен бардык ишти жасадым» деп ойлошот. Бирок ишке өзү да киришип маселе кандай чечилүүдө, кайсы облуста кандай иш аткарылды ар бирин карап, күн сайын текшерип, көзөмөл кылып сураган эч ким жок. «Мен буйрук бергем. Сен жасадыңбы?» деген үстүртөн мамиле. Экинчи жагынан көп нерсени жасаганга мамлекеттин финансылык чамасы аз болчу. Бирок ошол аз нерсени да туура пайдаланбай «мен сага айттым, сен кылган жоксуң» деген жоопкерчиликсиз мамиле менен азыркы акыбалга келдик. Коркунучтуу тумоо, калктын саламаттыгы боюнча сөз болуп жатканда Кыргызстандагы эң чоң маанилүү орган - Коопсуздук кеңешинин башында турган президент, өкмөт башчы республикалык штабдын ишин жеке өздөрү көзөмөл кылышы керек эле».

Коопсуздук кеңешинин акыркы билдирүүсү премьер-министр Мухаммедкалый Абылгазиевге айтылган сындарды да күчөттү. Жогорку Кеңештин депутаты Кенжебек Бокоев Абылгазиевдин өкмөтү боюнча буларды белгиледи.

Кенжебек Бокоев.
Кенжебек Бокоев.

«Азыркы кырдаалга премьер-министр толук өкмөт мүчөлөрү менен жооптуу. Премьер-министр Жогорку Кеңешке келгенде «биз бул оорунун алдын албай калдык. Отставкага кетүүгө даярбыз» деп айтышы керек эле. Эки-экиден министр, вице-премьер-министрлерди кызматтан алып жаман көнүп алышты. Иштей албаса өкмөт толук курамы менен кетиш керек. Аткаруу бийлигинин 90% курамы алмашты. Мурдагы министрлер начар чыгып премьер-министр өзү эле жакшы иштеп жаткандай кызматта отура бергени туура эмес. Командаң менен келгенден кийин иштей албасаң, командаң менен кетиш керек да. Ал эми Алтынай Сейитбековна боюнча социалдык тармакта жазылган пикирлерди окуп жатам. Бардыгы тең «аны кызматтан алуу туура эмес болду» деп айтышууда».

Коопсуздук кеңеши жогоруда кызматтан кеткен жетекчилердин жоопкерчиликсиз мамилесинен улам өлкөдө оор кырдаал жаралганын билдирди. Жарыяланган түшүндүрмөдө «бул эпидемиологиялык абалга терс таасирин тийгизип, ооруну жуктуруп алган жарандардын санынын өсүшүнө алып келди» деп жазылган.

Талдоочу Бакыт Рыспаев кадрларды иштен алуу менен маселе чечилбесин белгиледи.

«Коопсуздук кеңешинде көтөрүлгөн маселе туура. Бирок ишиндеги кемчилик үчүн кызматкерлерге чара көрүү жолго коюлган эмес. Эки кишини жумуштан алып койгон менен маселе чечилбейт. Мисалы, кызматтан кеткен эки адам ушул орунга сунушталып жатканда аларды мактап-жакташкан да. Аларды сунуш кылгандардын жоопкерчилиги каякта? Саламаттык сактоо министри «Баары жайында, баары көзөмөлдө» деп айтып жатып оору жайылып кетсе деле ал жумуштан кетүү менен чектелеби? Ушуну чара көрүлдү деп айтса болобу?».

Учурдагы өкмөттүн баштапкы курамынан Абылгазиев өзү, биринчи-вице-премьер-министр Кубатбек Боронов жана ички иштер министри Кашкар Жунушалиев гана калды. Калган үч вице-премьер-министр, министрлер жана комитеттер менен агенттиктердин жетекчилери дээрлик толугу менен алмашты. Ишиндеги кемчиликтери жана чуулуу окуялар үчүн буга чейин да бир катар кызматкерлер жумушунан кол жууган.

Эскертүү!

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Сомдун куну түштү, азык-түлүк кымбаттады

Ош шаарындагы базарлардын бири. 2020-жыл.

Кыргызстанда сомдун куну түшүп атат. 3-апрелге карата 1 доллар 84 сомдон ашты. Буга удаа эле азык-түлүктүн да баасы өсүп кетти.

Бишкек шаарынын тургуну, эки баланын энеси Айсалкын азык-түлүк баасы соңку аптада өсүп кеткенин айтууда.

«Орто-Сай базарына барып, картошканын баасына таң калып келдим. Килограммы 40 сом болуп калыптыр. Карантинге чейин эле базарга барганымда абал башкача болчу. Мага окшоп нааразы болгондор көп экен. Бишкектин башка базарларында деле ушундай көрүнүш. Бааны ким көзөмөлдөйт?».

«Азаттыктын» кабарчысы бул темада алармандардын пикирин билүү максатында социалдык тармакта сурамжылоо жүргүздү:

Ага катышкан 500гө жакын адамдын жообунан азык-түлүк Бишкекте эле эмес, өлкөнүн башка аймактарында да кымбаттаганын билүүгө болот.

Сурамжылоого катышкандардын бири Ош шаарынын тургуну Алина карантин учурда витаминге бай жер-жемишке талап өсүп, ошого жараша алардын баасы да асмандап кеткенин айтууда:

«​Сарымсактын бир килограммы 700 сомго чыгыптыр. Лимон менен имбирь да кымбаттаган. Бүгүн жууна турган каражаттарды алганы барсам, алар да кымбаттаптыр. Мен буга кейип отурам. Ушундай шартта эл муну кантип сатып алат? Ансыз да ишсиз, айрымдары тамак-ашка жетпей отурат. Эл иштебей отурганда бааны кармап турушса болмок».

Кыргызстанда азык-түлүк маселеси өлкөдө коронавирус дарты аныкталгандан бери көтөрүлүп келет.

Буга чейин карантинге байланыштуу тамак-ашты, айрыкча унду жапырт сатып алган учурлар катталган.

Монополияны жөнгө салуу боюнча мамлекеттик агенттиктин жетекчиси Шухрат Сабиров базар жана дүкөндөрдө азык-түлүккө коюлган баа көзөмөлдөнүп жатканын жана талапты аткарбаган соодагерлерге айып пул салынып жатканын билдирди:

Шухрат Сабиров.
Шухрат Сабиров.

«​Ушу тапта түшүндүрүү иштерин жүргүзуп, рейдге чыгып жатабыз. Биздин агенттик өкмөттүн токтомуна ылайык социалдык мааниси бар 14 азыкка баанын ченемин белгилеп койгон. Тилекке каршы, андан башка азыктарга ченем коюлган эмес. Бул көрүнүш ошонун айынан болуп жатат. Негизсиз бааны көтөргөн соодагерлерге миң сомдон жогору айып пул салабыз. Ушу тапта карантинге байланыштуу биздин кызматкерлер толугу менен иштей албай жатат. Анткени өткөрмө кагазын көбү алган жок».

Маалымат боюнча, өкмөттүн токтому менен социалдык жактан маанилүү делген 14 товардын тизмеси бекитилген. Анын ичинен 11и азык-түлүк. Ага ун, суу май, кумшекер, эт, жумуртка, чай жана туз сыяктуу эл эң көп керектеген товарлар кирет.

Эл тамак-аштын баасына кейип жаткан кезде сомдун куну да түшүп кетти. 3-апрелде бир доллар 84 сомго жетти.

Экономика боюнча эксперт Кубан Чороев доллар кымбаттап жатканда арзанчылык болбосун белгиледи:

Кубан Чороев.
Кубан Чороев.

«Кыргызстанда 90 пайыз жумушчу маянаны сом менен алат. Демек, доллардын кымбатташы менен акчанын кубаты да кетет. Сатып алуу жөндөмү азаят. Ошондой эле Кыргызстан үчүн доллардын кымбатташы өлкөгө кирген товарларга баа 16% кымбаттайт дегенди билдирет».​

Акыркы үч жылдан бери 69 сомдун тегерегинде туруктуу кармалып келген доллар март айында кымбаттай баштаган. Мындай көрүнүштү Улуттук банк дүйнөдө жана өнөктөш мамлекеттердин каржы рыногунда болуп жаткан олку-солку абалга байланыштырып келет.

Эскертүү!

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Kоронавирус онлайн жашоого түрттү

Kоронавирус онлайн жашоого түрттү
please wait

No media source currently available

0:00 0:34:50 0:00

Өкмөт элди жапырт текшерүү жолун издеп жатат

COVID-19 вирусун аныктоочу экспресс тест-системдин бир түрү. Таиланд. 2-апрель, 2020-жыл.

Кыргызстан Кытай, Орусия, Беларус жана башка өлкөлөрдөн коронавирусту аныктаган тест-системаларды сатып алууда. Айрымдары гуманитардык жардам катары келип жатат. Мындан тышкары демөөрчүлөр алып келген тесттер да бар.

Коомчулукта айрым тест-системалар туура эмес көрсөтөт экен деген маалыматтар айтыла баштады. Саламаттык сактоо министрлиги тест-системалардын сапаты текшерилген соң гана колдонуларын бекемдөөдө.

Он беш күндө 130 киши

Кыргызстанда вирусту үч киши жугузуп алганы 18-мартта аныкталган. Андан берки он беш күндө ооруга чалдыккандардын саны тездик менен өсүп, 130га жетти.

Ушундан улам Кыргызстанда ооруга каршы Түштүк Кореянын ыкмасын колдонуп, элдин баарын жапырт текшерүүдөн өткөрүү сунуштары көп айтылып жатат.

COVID-19 дартын ыкчам аныктоо үчүн элди жапырт текшерүүдөн өткөрүү сунушун өлкөдө өзгөчө абалдын мөөнөтүн узартпоону сунуштаган айрым эл өкүлдөрү да талап кылышкан.

Жапырт текшерүү өлкөдө коронавирус илдетинин жайылып кетишинин алдын алат деп бекемдегендердин бири дарыгер-кардиолог Калдарбек Абдраманов.

Адистин айтымында, дартты ыкчам аныктоо укугу өлкөдөгү менчик лабораторияларга берилсе, бул убакыттан утууга жана оорунун тарап кетишинин алдын алууга өбөлгө түзмөк:

Кыска убакытта ооруга чалдыккандарды аныктап, аларды соо адамдардан бөлүп, изоляцияга алуу үчүн элди жапырт текшерүү зарыл. Муну өкмөт эч ойлонбой эле жеке лабораторияларга бериши керек.
Калдарбек Абдраманов.


"Өзгөчө абалды 15-апрелден нары узартууга болбойт, эл кыйналып кетти деп жатышат. Кыска убакытта ооруга чалдыккандарды аныктап, аларды соо адамдардан бөлүп, изоляцияга алуу үчүн элди жапырт текшерүү зарыл. Муну өкмөт эч ойлонбой эле жеке лабораторияларга бериши керек. Үч вариант бар: Биринчиси - алардын акчасын өкмөт төлөп бериши керек. Экинчиден, менчик лабораториялардын өздөрүнөн айрым жарды-жалчыларды акысыз, калган каалоочуларды арзан баада тесттен өткөрүүнү өтүнүү керек. Үчүнчүдөн, өкмөттүн эсебинен узак мөөнөткө карызга жасатуу зарыл. Элдин 60-70% жеке лаборараториялар аркылуу тест тапшырып, илдетке чалдыкканын же чалдыкпаганын аныктоо керек".

Тест-системалар жетишсиз

Саламаттык сактоо министрлигинин маалыматына караганда, лабораторияларды экспресс-тесттер жана үзгүлтүксүз полимердик реакция (ПЦР) деп аталган диагностикалоочу тесттер жана реагенттер менен камсыздоо иштери уланып жатат.

2-апрелде Кытайдан гуманитардык жардам катары 21 миң даана экспресс-тест келген. "Ысмайыл ата" фонду 15 миң тест сатып берген. Жалпысынан дартты ыкчам аныктоо үчүн 60 миң тест-система бар.

Саламаттыкты сактоо министри Сабыржан Абдыкаримовдун 3-апрелде маалымдаганы боюнча, учурда экспресс-тесттер обсервациядагы адамдарды кайталап текшерүүдө колдонулуп жатат:

"Экспресс тест-системалар жер-жерлердеги медициналык мекемелерде, лабораторияларда жетиштүү өлчөмдө бар. Колдонулуп бүткөндөн кийин дагы жеткиребиз. Бүгүнкү күндө экспресс-тесттерди биз обсервацияда жаткандарды кайталап текшерип, үйүнө чыгаруунун алдында колдонуп жатабыз".

Абдыкаримовдун маалыматына караганда, учурда тест-системалар тартыш. 8198 адамдан алынган анализдер тест-системалардын жетишсиздигинен улам текшерилбей, лабораторияда сакталып турат.


Кыргызстанда коронавирусту аныктоочу тест-системалардын жетишсиздиги байкалып жатканы Коопсуздук кеңешинин 31-марттагы жыйынында айтылган.

Анын жүрүшүндө бул системаларды өз убагында камсыздабаганы үчүн президент Сооронбай Жээнбеков мурдагы вице-премьер-министр Алтынай Өмүрбекова менен мурдагы саламаттык сактоо министри Космосбек Чолпонбаевди сынга алган. Бир күндөн кийин бул адамдар ээлеген кызматынан бошотулган.

Ишкерлер менен меценаттар алып берген тесттерди ким текшерет?

Коронавирусту массалык түрдө текшерүү долбоорун сунуштаган демилгелүү топ ишкерлер менен меценаттардын каражылоосу аркылуу ишке ашырууну сунуштап чыккан.

Алардын маалыматына караганда, долбоорду Коронавирустун жайылышынын алдын-алуу боюнча республикалык штаб жана Саламаттык сактоо министрлиги чогуу жүргүзөт.

Жеке лабораториялардан «Бонецкий» диагностикалык борборунда коронавирус текшериле баштары айтылган. Аталган лабораториянын атын атагысы келбеген өкүлү "Азаттык" радиосуна билдиргендей, учурда бул тууралуу сүйлөшүүлөр жүрүп жатат, текшерүүнүн баасы, мөөнөтү тууралуу так маалыматтар жок.

Демилгечилер керектүү жабдык, материалдар, реагенттерди сатып алып, Кытайдан атайын адистерди чакырууну сунушташкан. Ага ылайык, долбоордун биринчи этабында 20 миң адамга массалык диагноз коюш үчүн 50 миң лабораториялык тест керектелет. Ал үчүн 578 миң АКШ долларын чогултуу зарыл. Ал эми экинчи этапта 40 миң адамды текшериш үчүн 1 млн. 381 миң АКШ долларын топтоо керек.

Учурда бул демилгени колдоого алган айрым ишкерлерден 150 миң доллардын айланасындагы акча каражаты келип түшкөнү кабарланган.

Бул аралыкта коомчулукта айрым тест-системалар туура эмес көрсөтөт экен деген маалыматтар айтылып, ушундан улам тесттердин сапатын ким көзөмөл кылышы керек деген суроо жаралды.

Саламаттык сактоо министрлигинин алдын алуу медицинасынын илимий-өндүрүштүк бирикмесинин жетекчиси Омор Касымов кандан алына турган анализди текшерүүчү экспресс-тесттерден көрө, ооруну мурундан жана тамактан алынган анализден так аныктоочу ПЦР-тесттерди алып келүү утуштуу болот деп билдирди:

"Экспресс-тесттердин баарын лабораториялык диагностиканы көзөмөлдөй турган республикалык илимий-практикалык борбордун текшерүүсүнөн өткөрүп, сапатын аныктоо зарыл. Анда тесттердин эффективдүүлүгү канча экени аныкталат. Ошондуктан, эң жакшысы - мындай тест сатып берүүнү каалагандардын акчасын чогултуп, сапаты жогорусун алып келүү керек. Учурда мындай тесттер 95% чейин так аныктай турганы айтылат, бирок калган 5% бар да. Ошондуктан, мындай тесттер бир жолку текшерүүдөн адамдын соо же оорулуу экенин так аныктай албай калышы мүмкүн. Соо адамды оорулуу кылып көрсөтүп, оорулуу адамды соо кылып көрсөтүп койсо, бул кооптуу. Ошондуктан, ПЦР тесттер ишеничтүү. Дүйнөлүк саламаттык сактоо уюму да ушул тестти сунуштап жатат".

Касымов коронавирусту аныктоочу тесттерди жүргүзүүгө жеке лабораторияларды аралаштыруу эрте деп эсептейт. Анын пикиринде министрликтин өзүндөгү тиешелүү лабораториялар элди жапырт текшерүүдөн өткөрүүгө жетишет.

Саламаттык сактоо министрлиги да экспресс-тесттердин баары сапат көзөмөлүнөн өтмөйүнчө колдонууга берилбесин бекемдөөдө.

3-апрелге карата Кыргызстандын аймагында коронавируска чалдыккан 14 адам аныкталды. Муну менен өлкөдө илдет жуккандардын жалпы саны 130 адамга жетти. Беш киши айыгып чыкканы кабарланган.

Коронавирустун алдын алуу штабынын маалыматына караганда, 2-апрелде оору жугузуп алган Ноокат районунун 61 жаштагы тургуну каза тапты.

Эскертүү!

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.


Эл үнү: Гумжардамды кайдан алабыз, өлкөгө керекпизби?

Өзгөчө абал режиминдеги Бишкек, 31-март, 2020-жыл.

“Эл үнүнө” күнүмдүк иш менен каражат таап, ижарада жашаган жана көп балалуу үй-бүлөлөр гуманитардык жардам сурап кайрылууда. Алар кайрымдуулук уюмдардан, өкмөттөн жардам күтөт. Ошондой эле Түркияда өз мекенине жете албай калган жарандардын кыргыз бийлигине кайрылуусуна орун беребиз.

Гүлмира Турусбекова: Менин эжемдин эки баласы тең оорукчан. Бирөө атайын мектепте окуйт, акыл-эсинде кемтиги бар. Экинчиси ДЦП болуп төрөлгөн. Алты жашта, көрбөйт, баса албайт, памперс кийип жатат. Пенсия 4600 сомдон чектеп берген. Ушул тапта батирде жашайт. Бул жерде каттооң жок деп жардам да албайт. Атасынын барып-келген жумушу да токтоп калды. Өкмөт тамак-аш бере албаса да баласына памперс жагынан каралашып койсо жакшы болот эле. Ак-Босого конушунда батирде турушат.

Аты-жөнүн атабаган аял: Гуманитардык жардам деп эле айтылып жатат го. Ошону каяктан алсак болот? Дачада турабыз. Төрт балабыз бар. 1227 деген номерге чалсак, эч ким жооп бербейт. Бул номер чынбы же калппы? Абылгазиев айтып жатат, бирок телефон номерлерин жазбай жатышат.

Айымсаат Мурзаева, "Эне-бала жана майыптарды коргоо" фондунун төрайымы:

Алтынай Өмүрбекованы вице-премьерликтен бекер кетиришти. Социалдык маселелерди чечип, иштеп жаткан адамды кетирген эмне деген жорук? Андай адистерди жумуштан алып салбай, кайра күчүн пайдаланыш керек эле. Биз ичибиз күйүп, жамаатыбыз менен кыжаалат болуп жатабыз. Өз ордуна татыктуу, мыкты аял эле. Ар бир жолу иштеген кишини алмаштыра берсек кандай болот? Бирөөнүн ушактап койгонуна ишенип, анын ишин талдабай туруп, кызматтан алган адамдар бар. Социалдык көйгөлөр боюнча эки жылдан бери бутун жерге тийгизбей чуркап, иштеп жүргөнүн билем. Алтынай Өмүрбекованын иштен алынганына өтө нааразыбыз.

Карантинде канал казып жатабыз

Кош-Коргон айылынын тургуну Милан Тойчубеков: Чүй облусунун Чүй районунун Кош-Коргон айыл өкмөтүндө таза суу долбоору ишке ашканына беш-алты жыл болду. Бирок дагы эле биздин айылда суу жок. Кош-Коргон эли чогулуп, ушул жерден айылга суу жыкканы келдик. Мына ушундай кир суу айылга барат. Карантинде келип, арык казып жатабыз. Анткени айылда суу жок.

Түркияда жолдо калгандар кыргыз бийлигине кайрылат

Атын атабаган жаран: Биз сиздерге Түркиядан кайрылып жатабыз. Анкара шаарына иштегени келдик эле. Ооруп калып, ден соолукка байланыштуу кайра мекенибизге кете албай жатабыз. Биздин үнүбүздү депутаттарга, чоңдорубузга жеткирип койсоңуздар. Бул жакта абалыбыз оор. Биздин мамлекет эмнени чечип жатат? Ишибиз жок ара жолдо калдык. Бул жаакта сөөгүбүз калбасын, өлсөк да өз жерибизге жетели. Иши жоктор, кете албай жаткандар көп. Карантиндин айынан же догдурга көрүнө албайбыз. Анын үстүно догдурга барганга толтура акча кетет. Жөнөкөй анализге эле 10 миң сом төлөдүк. Акчабыз жок.

Атын атабаган аял: Эмне үчун башка мамлекеттерде калган жарандарыңарды алып кетпей жатасыңар, Билет сатканды, кийин кайра кеткенге каттамды алып салганды билесиңер. Алып кеткенди билбейсиңерби? Биздин көйгөйдү ким чечип берет? Кыргыз өкмөтү өз жарандарын карабаса, башка ким карайт? Кыргызстанга жарандар керекпи? Камалып жатабыз, бир учак жиберип алып кетпейсиңерби? Учак жибергиле, ошону күтүп жатабыз.

Эл үнү: Түркияда калган жарандар бийликке кайрылышты
please wait

No media source currently available

0:00 0:05:14 0:00

Аты-жөнү белгисиз аял: Сураныч, бизди алып чыгып кеткиле. Чөнтөктө пул жок, жегенге тамак да түгөндү. Кыргызстандыктар көппүз бул жерде. Бизди алып кеткиле. Арабызда ооругандар, жаш балдар бар. Кыйын экен. Силерден бирден-бир сураныч – бизди алып кеткиле.

Аты-жөнүн айтпаган аял: Кызым ооруп жатат. Биякка жакшынакай эле келген. Улам-улам өзүнөн чыгып, ооруп жатат. Дарысын ичкенден да баш тартып жатат. Ошентип талаада калчудай болуп турабыз.

Урматтуу Сооронбай Шарипович! Биздин абалды түшүнүп, бизди алып кетиңиз.

Аты-жөнүн айтпаган аял: Биз Анталия шаарынан Кыргызстанга 24-мартка билет алдык эле. Билетибиз күйүп кетип, орто жолдо калдык. Бизге жардам беришиңерди өтүнөбүз.

Биз батирибизди өткөрүп, 16-марттан бери тышка чыгып калганбыз. Эми дагы канча ай болорубузду билбейбиз. Жардам бергиле. Бул жерде дагы толтура адам бар, алардын баары ар кандай шартта жашап жатат. Ошондуктан Кыргызстанга жеткенге жардам күтөбүз, үмүтүбүз чоң.

Аты-жөнүн айтпаган аял: Мына элибиз бар, жерибиз бар, алтыныбыз бар, суубуз бар. Бирок ошого ээ боло албай койдук. Ар кай жерде кул болуп иштеп, тентип, мигрант болуп жүрөбүз. Мен Түркияда эки жылдан бери иштейм, өзүм көп балалуумун. Сегиз баланын энесимин, бир балама да жөлөк пул аалган жокмун. Түркияда канчалаган кыргыз туугандарбыз акчасы, иши жок, ачка отурушат.

Депутат эле дейбиз? Кана депутататтар эмне кылды? Алар бирдеме ылсак, ушинтип темселеп жүрөт белек. Бирде арданам, шайлоодо кандай гана сөз бересиңер. Депутат болуп алган соң өз камыңарды гана көрүп отурасыңар. Силер иштеш үчүн эмне керек? Революция эле керекпи?

Канчалаган мекендештер үйүнө жете албай жатышат. Ошолорду тезинен үйүнө алып кетиш керек. Силерге болгон ишенимди актап, өз элиңердин аркасында туруп бергиле. Мамлекет ойлобосо, бизге ким жардам берет.

Аты-жөнүн айтпаган жигит: Казакстан, Өзбекстан жана башка өлкөлөр бардык жарандарын чыгарып кетишти. Акчабыз түгөндү, айрым туугандарыбыз көчөдө калып жатат. Ичип-жей турган тамагыбыз жок. Кыргызстандагы байларга, 120 депутатка кайрылат элем. Кичине болсо да боор ооруп, бизди ушул жактан чыгарып кеткенге аракет кылсаңыздар.

Аты-жөнүн атабаган аял көзүнө жаш алды: Анталияда иштеп жүргөм. Ооруп, колу-бутумдун нерви козголуп жатат. Жүрөгүм ооруйт.

Тышкы иштер министрлигинин басма сөз кызматынын жетекчиси Улан Дыйканбаев 3-апрелде “Азаттык” радиосуна мындай деп жооп берди:

Биз билебиз, республикалык штаб билет. Тиешелүү департаменттер бар. Башка өлкөлөдө элчиликтерибиз бар. Түркиядагы элчилик, Стамбулдагы консулдук сиздер айтып жаткан жарандар менен байланышта. Бардык чет өлкөлөр өз авиакаттамдарын токтотуп жатат. Бул жалпы дүйнөдөгү абалга байланыштуу болуп жатат. Мунун баарын тушүнүү менен кабыл алуу керек.

Биз өз жарандарыбызды, албетте, калтырбайбыз. Реалдуу чындык ушундай, чек аралар жабылган. Бирок ошондой болсо да тиешелүү кызматтар иштеп жатат. Өкмөт бул багытта иш жүргүзүүдө. Бирок качан чечилерин так айта албайбыз. Бардык жарандардын кайрылуусун биз билебиз.

“Аш көп болсо, каада көппү?"

Насыят Асаналиев, Бишкектин тургуну: Мына азыр Бишкек убактысы боюнча таңкы саат 4төн 28 мүнөт өттү. 24 саат бою үйдөбүз. Уйку жок. Күндүз бир-эки саат уктайбыз. Мамлекет эмне болот деп кечке ойлонобуз.

Урматтуу жылдыздар, мега жылдыздар, шам чырактар!

Ар нерсени жазып, элдин башын айлантпагылачы. Сураныч. Колунда бар адамдар, өздөрүн видеого тартпай эле колуңардан келишинче башкаларга жардам берип жатат. Колуңан келсе кошунаңа, бир тууганыңа жардам бер. Ошондой эле байлыгың ашып кетсе, сырттагы башка тутугандарга жардам бер. Тамак-аш ташып, өзүңөрдү башкалардан кыйын сезип жүргөнүңөр жарабайт, "мега жылдыздар". Бир үй-бүлөгө берген жардамыңарды модага айлантып, милдет катары көрсөтө баштадыңар. “Мына мен жардам берип жатам, сен эмне кылып атасың” деп, бири-бириңе атаандашып жатканыңар ким экениңерди көрсөтүп койду.

Бул бийликте тургандарга да тиешелүү. Алардын эмне кылып жатканын өзүңөр көрүп жатасыңар.

Майрам Сарыбаева, бүгүнкү кыйын кырдаалга кайдыгер карай албай “Оо, адамзат, угуп кой” деген чыгармамды сунуш кылам:

Дүйнө элинин бирдей болуп ченеми,

Таажы оору бай-кедейби теңеди.

Акмакка да, акылдууга бул оору,

Ак-караны таанытуунун себеби.

Кайран элим, жан багуучу жай-жайга,

Чачылыптыр чакмак таштай сай-сайга,

Канчалары Ата журттан көзү өтүп,

Кала берди буту жетпей жайларда.

Шамал кылды, бороон кылды бир кезде,

Адамзатка анча зыян тийгизбей,

Селге, өрткө маани бербей биз жүрдүк,

Аалам сырын аң-сезимге киргизбей.

Аалам сырын калган элек той кылып,

Сомду эмес, долларларды ой кылып.

Адамзат, деги кайда бар эле,

Атасынан кызы көргөн зомбулук.

Деги эле адам жашабайт го армансыз,

Чындык менен акыйкаттан танганбыз,

Мугалимге иттей жасап мамиле,

Врачтарды сөгүп-сагып калганбыз.

Жамандыкты алда кайдан чакырып,

Шайлоо десе “болбойт” дедик бакырып,

Тажик эли шайлоо өткөрдү деп угуп,

Отурамын ичим күйүп басынып,

Хан сарайда жашап, кээлер бай эле,

Кең короосу машинага тар эле.

Жанындагы жалпак үйдүн баласы,

Ун сүйрөгөн арабага зар эле.

Бүгүн калды алдуу-алсыз биригип,

Ысык аткан ырыскыга ийилип.

Бул күн да өтөт, аа адамзат баласы.

Билсек болду кымбаттыгын тирүүлүк.

Ойго салып өзгөрттүң го дээриңди,

Ал эле эмес, кандай тамак жээриңди.

Энелердин миң тамырын сыздатпай,

Болду, таажы, аяп койчу элимди.

Кумдуу чөлдө атырылган булак жок,

Жаңылбас жаак, мүдүрүлбөс туяк жок.

Бүгүн күндөн сабак ала албасак,

Анда деле адамзатта уят жок.

Урматтуу окуман, сиздин пикир үчүн Вотсап тиркемесиндеги 0-550-988-755 номери такай иштейт. Пикир, сунушуңузду жазуу, аудио же видео түрүндө жөнөтүңүз.

Эскертүү!

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

COVID-19 жана кыргыз медицинасы

3-апрелге карата Кыргызстандын аймагында COVID-19 вирусу жуккан дагы 14 адам аныкталды. Муну менен өлкө аймагында илдет жуккандардын жалпы саны 130 адамга жетип, беш адам илдеттен айыкты.

Ачылышы кечеңдеген оорукана

Марттын этегинде Бишкектеги «Кыргыз-түрк достугу» ооруканасын Түркиянын Кыргызстандагы элчилиги кыргыз Саламаттык сактоо министрлигине өткөрүп берүү тууралуу чечимин жарыялады.

Ага чейин социалдык тармактарда жана парламентте курулушу 2017-жылы эле бүткөн бул жай эмнеге жабык турганын сурап чыккандар көбөйгөн. Жаңы оорукана эмнеге ачылбай турду? Аны башкарууга Кыргызстанда татыктуу адистер жокпу?

Түркия элчилиги 2017-жылы 25-мартта салынып бүтүп, бирок башкаруу боюнча эки тараптуу келишим ратификация болбогондуктан ачылбай турган Бишкектеги кыргыз-түрк ооруканасы кыргыз өкмөтүнө берилгенин билдирген. Мындай чечим COVID-19 оорусуна каршы күрөшүү максатында кабыл алынганы айтылган. 3-апрелде саламаттык сактоо министри Сабиржан Абдикаримов жакынкы күндөрү бул оорукана ачыларын билдирди:

«Штатын, акча каражатын жана башкаруусун чечип, даярдап турушубуз керек. Эгер көп киши түшө баштаса ошол оорукананы тез арада колдонгонго киришүүбүз керек. Бир-эки күндө чечилет».

«Оор дарттарды дарыласа болот»

Оорукананын ички мүмкүнчүлүктөрүн активист Гүлмира Абдразакова онкологиялык ооруларды жана орган алмаштырууда кеңири колдонсо болмок деген ойдо. Ошол эле маалда COVID-19 менен күрөшүүдө ооруканадагы заманбап жабдууларды пайдаланууга мүмкүн деген пикирин айтты:​

«Азыр күчөп жаткан коронавируска чалдыккан эң оор абалдагы бейтаптарды ошол жакка жиберсе болот. Өпкөнү жасалма дем алдыруучу жабдуулар бизде жетишсиз эмеспи. Ошол аппараттар жаңы ооруканада бар экен. Коронавирус менен күрөшүүдө реанимациялык оорукана кылып колдонсок болот. Бирок анын статусун, багытын аныктоо азыр аябай кыйын болуп жатпайбы».

«Байлар гана дарыланабы?»

Оорукананын ачылбай турганын парламентте сөз болуп, депутат Элвира Сурабалдиева бул маселени козгогон. ​Бирок депутат Сурабалдиева эки тараптуу келишимде «​бул ооруканада жалаң колунда бар адамдар гана дарыланат» деген пункттан улам парламенттин сынына кабылып, ооруканада иштөөгө түрк, англис тилин билген дарыгерлерге конкурс жарыяланганы менен эшигин кара кулпу кайтарганын белгилейт. Ал ооруканага байланыштуу келишимде көмүскө сыр бардай деген оюн айтты:

Элвира Сурабалдиева.
Элвира Сурабалдиева.

«Бул оорукана эми бизге кандай шарттарда берилди? Жөн эле бере салыштыбы? Ушул маселе да түпөйүл кылбай койбойт. Жанагы «Газпром» салган мектеп бар го, алгач «мэрияга бекер беребиз» деп, анан акы төлөгөн окуу жайына айланып калбадыбы. Ошол сыяктуу бул ооруканага байланышкан келишимде да биз билбеген көмүскө жагдайлар бардай болуп жатат. Анын баарын изилдеп чыгыш керек».

Атайын билимдүү адистер керек

Алты кабаттуу имараттын ички башкаруу системасы толугу менен электрондошкон. Саламаттык сактоо министрлигинин коомдук кеңешинин мурдагы төрайымы Нурхан Жумабаева түрктөр берген белекти эми кыргыз тарап татыктуу иштете аларынан күмөн санап, бул үчүн сөзсүз атайын билими бар адистер керек деп жаткан учуру:

Нурхан Жумабаева.
Нурхан Жумабаева.

«Азыр бизде иштеп жаткан ар бир оорукананын багыты бар. Жугуштуу оорулардын ооруканасы болобу же хирургиябы, айтор жаңы жайдын багыты кандай болушу керек деген суроого биринчи жооп табышыбыз керек. Биринчи ушул маселени чечкенден кийин гана ал оорукананын деңгээлине шайкеш келген башкаруучуну коюш керек. Бул үчүн биринчи кезекте түркиялык менежерлерден башкаруу системасын үйрөнүп алганыбыз дурус».

Эки тараптуу келишимдеги негизги шарттар, оорукананын ичиндеги жабдуулардын тизмеси, бейтаптарды дарылай турган багыты боюнча азырынча так маалыматтар бериле элек.

«Дипломатиялык жолду тандагыла»

Бирок Түркиянын Саламаттык сактоо министрлигинде бир топ жыл иштеп, азыр ардактуу эс алууда жүргөн Севал Дүндар дипломатиялык жол менен Түркиянын Саламаттык сактоо министрлигинен адистерди убактылуу ишке тартып, бул оорукананы кыргыз элинин пайдасына иштетүүнү сунуш кылды:

«Бишкектеги «Кыргыз-түрк достугу» ооруканасы курулуп бүткөндө эле ачылышы керек эле да. Бирок бюрократиялык ар түрдүү себептерден улам тилекке каршы ачылбай турду. Эми мындан ары да аны иштетүү жаатында эки тараптуу макулдашуулар керек. Дипломатиялык жол менен маселени чечсе болот».

Бишкекте Түркия куруп берген ооруканада 21 реанимациялык орун, жасалма дем алдыруучу 22 атайын аппарат бар. Бул тууралуу 27-мартта Түркиянын Кыргызстандагы элчилиги кабарлады. Элчилик билдиргендей, мындан тышкары эки операция залы, бейтап жатып дарыланчу 51 орун бар.

Эскертүү!

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Коронавирус миллиондон ашуун кишиге жукту

Актёр Брюс Линин Босния жана Герцеговинанын Мостар шаарындагы эстелиги, 2-апрель 2020-жыл.

Дүйнөдө COVID-19 вирусун жугузгандардын саны 1 миллиондон ашты. Алардын дээрлик төрттөн бир бөлүгү Кошмо Штаттарга туура келет. АКШда соңку бир суткада бул илдеттен миңден ашык адам каза тапты. Испания менен Италияда да өлгөндөрдүн саны азайбай жатат.

Нью-Йорк шаарында коронавирус жугузгандардын санынын көбөйүшү дарыгерлерди жана медициналык кызматкерлерди кабатыр кыла баштады. Алардын айрымдары 2-апрелде Монтефиоре медициналык борборунун алдына топтолушуп, респиратор сыяктуу коргонуу каражаттары жетишпей жатканына нааразылыгын билдиришти.

"Ооруган адамдардын саны көбөйдү. Баарында эле коронавирус болбошу мүмкүн. Бирок биз экстремалдуу шартта иштеп жатабыз. Өзүбүздү коргой алгандай болушубуз керек. Бул кооптуу. Азырынча колубуздан эч нерсе келбей жатат", - деди Монтефиоре медициналык борборунун медайымы Виктория Ланкуа.

АКШда коронавирусту жугузгандардын саны 250 миңге чукулдады. Алардын дээрлик бештен бир бөлүгү Нью-Йорк шаарына туура келет. Андыктан шаар бийлиги жарандарды көчөдө жүргөндө бетин жоолук же колго тигилген беткаптар менен жаап жүрүүнү сунуштады. Бирок медициналык беткаптарды же респираторлорду дарыгерлерге калтырууга чакырды. Ал эми Нью-Йорк штатынын губернатору Эндрю Куомо илдетке чалдыккандардын саны көбөйө берсе, жасалма дем алдыруучу аппараттардын запасы алты күндө түгөнөрүн билдирди.

Нью-Йорктогу медкызматкерлер, 1-апрель 2020-жыл.
Нью-Йорктогу медкызматкерлер, 1-апрель 2020-жыл.

Кошмо Штаттар дүйнөдө илдетке чалдыккандардын саны боюнча гана эмес, соңку бир сутка ичинде коронавирустан өлгөндөрдүн саны боюнча да сап башына чыкты. Акыркы 24 саатта Америкада 1169 киши илдеттен көз жумду. Натыйжада өлгөндөрдүн жалпы саны 6 миңден ашты. 9 миңдей киши айыгып чыкты.

"Мен кечээ айткандай, элибиздин алдында оор күндөр турат. Алдыдагы бир нече апта, өзгөчө бир нече күн абдан коркунучтуу болот. Бирок эң оор учурларда деле америкалыктар чөккөн эмес. Коркууга алдырбайлы. Биримдикте бололу. Биз жеңип чыгабыз", - деп билдирди 2-апрелде АКШнын президенти Дональд Трамп.

3-мартка карата коронавирус 181 өлкөдө катталып, ага чалдыккандардын саны 1 миллиондон ашты. Жон Хопкинс университетинин маалымат базасы көрсөткөндөй, бейтаптардын 53 миңден көбү көз жумду. 212 миң киши айыгып чыкты.

Илдетке чалдыккандардын саны боюнча АКШдан кийин эле Италия (115 миң) менен Испания (112 миң) турат. Германия (84 миң) вирус адеп катталган Кытайдан ашып өтүп, төртүнчү сапка чыкты.

Франциянын чыгышындагы Мюлуз ооруканасы, 23-март 2020-жыл.
Франциянын чыгышындагы Мюлуз ооруканасы, 23-март 2020-жыл.

Пандемия башталгандан бери Италияда эң көп адам өлдү. Өлкөдө соңку бир сутка ичинде дагы 760 адам каза таап, алардын жалпы саны 14 миңге чукулдады. Испанияда да акыркы 24 саат ичинде 950 бейтап жашоо менен кош айтышып, өлгөндөрдүн саны 10 миңден ашты.

"Испания илдетти жугузгандардын саны боюнча дүйнөдө үчүнчү сапта турат. Тилекке каршы, өлгөндөрдүн саны көбөйүп жатат. Мындай жагдайды болушунча чукул арада жөнгө салууну максат кылып жатабыз. Бирок кырдаал турукташып баратат. Вируска чалдыккандар азайгандан бир топ убакыттан кийин өлгөндөрдүн саны азая баштайт", - деди Испаниянын Тез жардам кызматынын башчысы Фернандо Симон.

Кыргызстанда коронавирусту жугузуп алгандардын саны 130 адамга жетип, бир адам каза тапты. Алдын ала маалыматка караганда, маркум Жаңы-Ноокат айыл аймагынын тургуну болгон. Ал 2-апрелде каза таап, ошол эле күнү жерге берилген.

Өпкөнү сезгенткен COVID-19 вирусу үч ай мурда Кытайдын Ухань шаарында катталган. Кытай бийлиги өз аймагында илдет басаңдаганын билдирип, катаал чараларды жумшарта баштады. Ал эми дүйнөнүн калган аймактарында пандемия качан аяктары бүдөмүк бойдон турат.

Эскертүү!

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Жолон акын, Рыспай жана ашыктык

Акын Жолон Мамытовдун жубайы Меңди Мамазаирова.

Кыргыздын чыгаан акыны Жолон Мамытовдун музасы, жубайы, Кыргыз эл акыны Меңди Мамазаирова менен маек.

48 жашында айыкпас илдетке чалдыгып дүйнөдөн өткөн таланттуу акын Жолон Мамытов көзү тирүү болгондо 1-апрелде 80 жашка чыкмак. Акын «Отту сүйөм» баштаган ондон ашык ыр китеп жазды. Сүйүүнүн акыны атыкты. Обонго салынган «Издейм сени», «Кусалык» өңдүү ашыктык ырлары классикага айланды. Акындын жубайы Меңди Мамазаирова менен маектешип, анын басып өткөн жолу, чыгармачылыгы тууралуу пикир алыштык.

Кайрыгы татаал «Издейм сени»

- Меңди эже, Жолон агайдын кеткенине 30 жылдан ашты. Өмүрлөш, калемдеш болдуңуз. Сүйүү ырларынын күчтүү чыкканына караганда чыныгы музасы болдуңуз. Ошол сүйүү ырларынын ичинен эң даңазалуусу «Издейм сени» болду го. Бул ырдын таржымалы кандай?

- Бул ыр экөөбүз үйлөнө электе жазылган. «Ленин жолу» гезитине чыгып эле калып калган экен. «Кусалык» (обону Асанкалый Керимбаевдики - ред.) деле ошондой. Абдылда Капаров деген журналист бар эле. Өтүп кетти. Ал Рыспай Абдыкадыров болуп чогуу жүргөн Жолондун досторунун бири болчу. Рыспай ошол кезде биринчи аялы менен да, экинчиси менен да ажырашып, Давлетти сүйүп жүргөн кези экен. Давлеттин ата-энеси «эки аял алган киши кандай» деп каршы чыгып, ошондон экөө кыйналып жүргөн кези болот. Анан Абдылда гезитке чыккан баягы ырды сактап жүргөн экен, «ай Рыспай, мынабу ырдын сөзүн карачы. Обон жазып көрбөйсүңбү» дейт. Бул анан Рыспайдын ошол кездеги маанайына, жан дүйнөсүнө, тагдырына төп келип калат да, обон жазат.

Акын Жолон Мамытов жана анын жубайы, акын Меңди Мамазаирова. (Үй-бүлөлүк архивдеги сүрөт)
Акын Жолон Мамытов жана анын жубайы, акын Меңди Мамазаирова. (Үй-бүлөлүк архивдеги сүрөт)

Ал кезде биз үйлөнүп, бала-чакалуу болуп калганбыз. 1967-жылы мен университетти бүткөнүмө үч жыл болгон. Айылда жашап атканбыз. Ал кезде диплом үч жыл иштегенден кийин берилчү. Дипломумду алайын деп, чоң балам Маякты ээрчитип алып Сооронбай Жусуевдикине бир тууган агамдыкына келгендей эле келдим. Ал кезде Жусуевдикине, Жунай Мавляновдукуна, Камбараалы Бобуловдукуна каттап турчубуз. Булар ушундай бир мээрман, жаштарды колдогон адамдар эле да. Ошол күндөрдүн биринде Сооронбай аке «Ай Шакин, Меңди, саат баланчада менин иш бөлмөмө киргиле» деп калды. Эжем экөөбүз кирсек «жаңы ырдын премьерасы» деп ушул ырды угузду. «Жактыбы?» деп сурады. Жеткен жок, чындыгында мага. «Кайрыктары татаал го» дедим. Ал кезде Атай Огомбаевдин классикалары сүрүлүп, анча-мынча эстрада кебетеленген ырлар чыга баштаган. «Татаалдыктын артында татаалдык бар» деп Жолон айткандай бул ыр Рыспайдын тагдырындагы эң жогорку бийиктик болуптур. Канча жыл өттү. Өлбөстүккө айланды. Эки таланттын жүрөктөрүнүн үнү болуп калды.

Олоң чачты кырктырган арзуу

- «Сүйүү, кусалык ырлары үйлөнгүчө жазылган» деп жатпайсызбы? Андан кийин сизге арналган ырлары жазылдыбы?

- Жаады да ырлары. Мурда жеке сезимдер бизде кандай гана купуя эле... Уялып, сыртка чыгара албай жүргөн ырларын үйлөнгөндөн кийин жазды. Мисалы:

Көңүл чөктү, же бир жазган катың жок,

Көңүлүмдөн чыксаң катуу кыйналам.

Ай талаада таянаары такыр жок,

Жаш баладай үйүн эңсеп ыйлаган...

- Көп эле айтып келатасыз. Баш кошконуңардын таржымалы да кызык. Сиз 8-класста кезден кат алышуу башталган экен. Ата-энеңиздер каршы болгон деп жүрөсүз. Бирок себептерин уга элекмин. Эмне тоскоол болгон?

- Бул жерде терең-терең сырлар бар. Аны дагы айта турган маал келет. Биз жалпы Муңгуш уруусунанбыз. Анын ичинен Жолон Алеке, мен Майна уулунан болом. Туугандык катыштагы уруулар болот экен, булар. Менин апам катуу, катаал, беттегенин бербеген адам эле. Ошол кезде кайненемден сөз укканбы, кыскасы экөө келише албай коюшат. Алар «албайбыз», менин апам «бербейбиз» дешет. Анан мени апам «Жолон менен жолукпайм деп убадаңды бергиниң» деп жарга такап убадамды алган. Убаданы бердим, бирок таң аткыча ыйлап чыктым. Эртең менен апам эжеме айтып атат, «таң аткыча ыйлап чыкты, стипендиясына жетпей калган окшойт, сурачы» деп. Анда биринчи курста элем.

- «Кызыбыз бактысын табыш керек» дегенге кандай карашкан, анда?

- Ал өзүнчө баян. Атам оозунан ыр куюлган лирикалуу, жакшы киши эле. Чынын айтыш керек, бардыгын апам бийлечү. Апам мени эки жолу бирөөлөргө кудалады. «Сенин Жолонуң эмне, болгону Прунзеде (Фрунзе -ред.) окуйт. Менин бөлөмдүн кайниси Ленинградда чоң институтту окуп атат. Жолонуңдан өөдө турат, ошого турмушка чыгасың» деп кудалап койду. Ага чейин дагы бирөөнө кудалаган.

Ошондон кийин каяша иретинде айтпай билет алып, 1963-жылы 3-курс болуп калгам, Фрунзеге кетип калдым. Келдим да жер чийген чачты кырктым. Чач тарачка барсам «иди, с мамой приходи» деп кубалап чыкты. Чачтарач аял деле чачымды аяса керек. Гуля деген курбум чүпүрөк менен байлап туруп кыркып салды. Ызамды ушинтип чыгардым. Бирок апам мени жакшы көрчү. Кийин үйгө барганда «жатаканадагы газга чачымды күйгүзүп алдым» десем ишенди, кечирди.

«Жолондон кийин колумду сурагандар көп болду»

3-курсту бүткөндө токтолуп калдым. «Апа, мени Жолонго бербесең күйөөгө тийбейм. Сизди Фрунзеге алып кетем. Үй сатып алып экөөбүз жашайбыз» дедим. «Атаң кантет?» деди. «А, атам сиздин күйөөңүз да, ээ?» десем унчукпай калды, түшүндү. Чынында эле «жалгыз өтөм» дечүмүн.

4-курстун башында бизди Ош шаарынын четиндеги Калинин деген колхозго пахта теримге алып кетишти. Жолон күнүгө келет, башкы ветеринар дарыгерч, машинеси бар. Эми кызык эле сезим экен, ойлосом. Колубузду да кармашпайбыз. Жолукканда, калп айткан кишиге 5-10 мүнөт эчтеке сүйлөй албай эле бири-бирибизди тиктеп калтырап турчубуз.

- Ошентип жүрүп өзүңөр баш кошуп алдыңар?

- Эң башкысы - бир тууган агам менен жеңем уруксат берди. Жолон агам менен чогуу окуган. Анан жанагы пахтага келген учурда баш коштук, ээн баштык кылып. Мугалимдерден мени бир жумага уруксат сурап алды.

- Анан кантип ата-энелериңердин көңүлүн таптыңар?

- Жолондун Токтогон деген досу бар эле. «Мен жайгарам» деп Жолондун агасына бир бөтөлкө менен барып, машинесине отуруп бөлө тарта ичип, анан «Жолон Мамазаир акенин кызына үйлөндү» деп айтып кетет. Кайненем «Алмакан сулуу» атыккан (кудай кечирсин атын айтканым үчүн) билерман, эл баккан киши болгон. «Күркүрөгөн агалары турса жетим баладай болуп талаада үйлөнөт деген эмне?» деп бизди издеп таап, үйгө алып барышкан. Эртеси эле кайненемдин Дубана деген элге алынган агасын Абдылда деген кишини кошуп менин ата-энеме барышкан.

- Кызыктуу сүйүү баяны... Жолон агайсыз азыр жашооңуз кандай? 44 жашыңызда калыптырсыз. Колуңузду сурагандар болдубу?

- Абдан көп болду. Ыза болуп ыйлаган күндөрүм болду. «Кош ак куу болсок, бирөө өлсө, анан кантип булар мени талашат» деп шылдыңдай кабыл алып жүрдүм. Эми ойлосом жаш эле калган экемин... Бирок Жолондун ордун кимдир-бирөөнө алмаштырам деген санаама да келген жок. Эки жарым жылдай дарыгерден чыккан жокмун. Анан поэзия сактап калды. Жолонго арнап ырларды тынбай жазып, ошондон каниет алдым. Чоң балам Маяк аябай колдоду. Ыраазымын. Анан колдогон, жөлөгөн жакшы адамдарга ыраазымын. Сага да ыраазымын, башатыма кайрып, өрөпкүтүп, эргитип койдуң...

Эскертүү!

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Карантинде мектептер кантип окуйт?

Карантинде мектептер кантип окуйт?
please wait

No media source currently available

0:00 0:28:15 0:00

Карантинде сарымсак эккен дыйкандар

Карантинде сарымсак эккен дыйкандар
please wait

No media source currently available

0:00 0:04:51 0:00

Комендатуранын иши сындан арылбады

Бишкекте милиция кызматкери өзгөчө абал учурунда тоскоолдуксуз жүрүүгө уруксат берген өткөрмө кагазды сатуу үчүн шектүү катары кармалды.

Бул ансыз да уюштуруу иштериндеги башаламандык үчүн сындан башы чыга элек комендатурага арыз-дооматты ого бетер күчөттү. Буга кошул-ташыл эле укук коргоо органдарынын карапайым элге кылган орой мамилеси да талкуунун чордонунда турат.

Милиция кызматкерлери ур-токмокко алган, көчөдөн эле адамдарды машинеге салып кеткени тартылган видеолор социалдык тармактарга тарап кетти.

Пара талап кылган милиция

Өткөрмө кагазды сатууга байланыштуу шек саналып жаткан милиционер - Октябрь райондук ички иштер башкармалыгынын кызматкери. Улуттук коопсуздук боюнча мамлекеттик комитет (УКМК) тараткан маалымат боюнча, ал санитардык бекеттерден жана блокпосттордон өтүүгө уруксат берүүчү документ үчүн жеке компаниялардын биринен пара талап кылган.

Шектүү акчаны алып жатканда кармалып, атайын кызматтын убактылуу кармоочу жайына камалды. Сотко чейинки териштирүү Жазык кодексинин «Пара талап кылуу» беренеси менен башталды. Ал канча акча талап кылганы расмий айтылган жок. Айрым сайттар милиция кызматкери 200 доллар сураганын жазышты.

Ички иштер министринин орун басары, Бишкек шаарынын коменданты Алмазбек Орозалиев бул факт боюнча Октябрь райондук милициясынын кызматкеринин жетекчилигине карата кызматтык иликтөө башталганын айтты.

Алмазбек Орозалиев.
Алмазбек Орозалиев.

«Мыйзам бузууга жол берген жетекчилердин үстүнөн кызматтык териштирүү жүрүп жатат. Бишкек шаарынын комендатурасы бардык күч кызматкерлерин мыйзамды бузбоого чакырат. Биз өз ичибизден тазалануу менен тартипти орнотобуз», - деди Орозалиев.

Өткөрмө кагаз эми онлайн берилет

Ушуга окшогон терс көрүнүштөрдөн жана өткөрмө кагазды алыш үчүн узун кезектерден улам 2-апрелден тартып жолдо жүрүүгө кагаз жүзүндө уруксат берүү токтотулду. Мындан ары өзгөчө абал шартында машинелердин шаарда жүрүшүнө уруксат электрондук түрдө гана берилет.

Аны алыш үчүн арыз берүүчү https://1312.tunduk.kg/ сайтына кирип тийиштүү документтерди тиркеп, уруксат кагазды эмне максатта алып жатканы, аты-жөнү, автоунаасы тууралуу электрондук арызды толтуруш керек.

Эгерде ишкерлик же кызмат көрсөтүү айдоочудан сырткары кошумча жүргүнчүсү менен дайыма жүрүүнү талап кылса, жүргүнчүнүн маалыматтарын да жүктөө зарыл. Арыздар 24 сааттын ичинде каралат. Ал канааттандырылганы же четке кагылганы боюнча маалымат толтурулган баракчага чыгат.

Өткөрмө кагаздар сатылып, өң тааныштарга жең ичинен берилип жатканы жана деги эле бул ишти уюштуруудагы башаламандыкты премьер-министр Мухаммедкалый Абылгазиев өзү деле моюнга алды:

Мухаммедкалый Абылгазиев.
Мухаммедкалый Абылгазиев.

«Коменданттын жумушунда кемчиликтер бар. Мындай кырдаал мамлекетте биринчи жолу болуп жаткандыктан мамлекеттик органдар мурда башынан өткөрбөгөнүн көрсөтүүдө. Биринчи күндөгү иштерге салыштырмалуу азыр алда канча жакшы. Көп маселелер чечилип калды. Бирок баарын эске алыш кыйын экен. Тамак-аш, дары-дармек ташыгандарга жана дарыгерлерге тоскоолдук болбосун деген чечим кабыл алдык. «Өткөрмө кагаздары сатылууда, айрымдарга жөн эле берилип жатат» дегенди угуп жатабыз. Бир аз убакыт берсеңер муну тартипке салабыз».

2-апрелде Бишкектин коменданты Алмазбек Орозалиев азык-түлүк жана коомдук тамактануу чөйрөсүндө иштеген ишкерлерге 2700, ал эми медициналык кызматтарды көрсөткөн жана дары-дармектер менен камсыздаган фирмаларга 700дөн ашык өткөрмө кагаз берилгенин кабарлады. Комендант мынча санда документ жазылып берилишин «жетиштүүдөн да көп» деп баалаган.

Орозалиев айтып оозун жыя электе Бишкекте «Акун» жана «Бишкек ун комбинаты» ишканалары 2-апрелден баштап аргасыз жабылганын билдиришти. Муну ишканалар өзгөчө абалдан улам кызматкерлери жумушка келе албай жатканы менен түшүндүрдү.

Алмазбек Орозалиев бул боюнча «Бишкектеги «Акун» ишканасынын жумушчулары ишке келе албай жатканы боюнча маалымат чындыкка дал келбейт» деп билдирди.

«Окуяны төгүндөйбүз. Жалпыңыздарды маалыматтарга өзгөчө көңүл бурууңуздарды суранам! Компаниянын жетекчилеринен өзүнүн кызматкерлерине жоопкерчиликтүү болууну, түшүндүрүүнү сурайм. Биздин кызматтар дайым ар бирине ачык», - деп жазды Орозалиев «Фейсбуктагы» баракчасына.

Орозалиев маселелерди конструктивдүү чечүүгө чакырып, Бишкек комендатурасынын 1312, 0770 89 55 56 (WhatsApp) деген телефон номурларын калтырган.

Комендатуранын камчысы

Эми өзгөчө абал режими кирген аймакта иштеп жаткан укук коргоо органдарынын ишине келсек. Бул маселе шаршемби күнү Жогорку Кеңеште көтөрүлүп депутат Садык Шер Нияз күч органдарынын жүрүм-турумуна мындай баа берген.

«Төрт-беш депутат жолдон токтотулуп жумушка келе албай айланып келишти. Бул – мыйзамды билбөө, игнор, өзүн-өзүн көтөрмөлөө же коменданттын мурдун балта кеспей калган. Эгерде депутаттар өзүнүн укугун коргой албай жатса карапайым эл эмне болду? Эркин журналисттерди болсо тыйып салыптырсыңар. Биз мамлекеттик маалымат каражаттарына ишенгенде эле бир нерсе болчу эле?»

Карапайым эл демекчи, социалдык тармактарда «милиция адамдарды сабап, орой мамиле кылды» деген тасмалар тарап жатат. 30-мартта Бишкектин Октябрь райондук ички иштер башкармалыгында тартылганы айтылган видеодо милиция кызматкерлеринин формасына окшош кийимчен адамдар бир кишини ур-токмокко алып жатканы тартылган. ИИМ окуя териштирилип прокуратурага өткөрүлүнө убада берген.

Интернетке чыккан дагы бир тасма Ошто тартылганы айтылган. Анда милициянын автоунаасы менен бараткан укук коргоо кызматкерлери үн күчөткүч менен элди тышка чыкпоого чакырып жатканын көрүүгө болот. Көчөдө жүргөн бир нече эркек кишилерди кармап келип алардан маршруттук баракчаларды талап кылышкан.

Бул коменданттык саатта эмес, күндүзгү убакытта болгон. Укук коргоочу Динара Ошурахунова милициянын бул аракетин мыйзам бузуу катары сындады:

Динара Ошурахунова.
Динара Ошурахунова.

«Интернетке чыккан виделордо укук коргоо органдарынын кызматкерлери жарандарга орой мамиле кылып жатканы көрүнүп турат. Аларга кылмышкер катары мамиле жасалууда. Кылмышкер болгон күндө да адамдарды түртүп, чаап, сабаганы мыйзамсыз. Муну прокуратура иликтеп, баа берип өзүн орой алып жүргөн кызматкерлер жоопкерчиликке тартылышы керек. Өзгөчө абал, карантин алардын жоопкерчиликтен кутулушуна себеп эмес. Эл күч кызматкерлерине душман эмес да. Ушундай кырдаалга шылтоолоп кишилерге кол көтөрүү мыйзамга да, адамгерчиликке да жатпайт».

Ал эми жарандык активист Өндүрүш Токтонасыров ошол эле учурда жарандарды укугун билгенден тышкары милдетин да аткарышы керек экенин эске салды. Себеби, жакында эле Ошто жол тосуп турган милиция кызматкерлерине «күйөөм УКМКда иштейт» деп, жолдон өткөрүшүн талап кылган аялдын окуясы талкуу жараткан. Көп өтпөй дагы бир аял киши милициянын талабына көнбөй кол көтөргөн видео тарады.

«Өзгөчө абал учурунда укук коргоо органдарынын кызматкерлери жөнөкөй жарандарга орой мамиле кылып жатканы өкүнүчтүү. Бирок элдин өзүндө да маселе бар. «Укугубуз бар» деп эле милиция кызматкерлерине туура эмес мамиле кылган учурлар да кездешет. Күч кызматкерлеринин талаптарына баш ийбей койгон да жарандарыбыз бар», - деди Токтонасыров.

«Комендант кыраакы болушу керек»

Күч органдарына айтылган сын ушуну менен эле токтобойт. Бир катар сайттар «Бишкекте милиция кызматкери түн ичинде өзүнүн жеке машинеси менен сойкуларды ташып жүргөн жеринен кармалганын» жазышкан.

ИИМ Свердлов райондук ички иштер башкармалыгынын кызматкери коменданттык сааттын талаптарын бузганы үчүн машинеси менен кармалганын ырастады. Анын үстүнөн кызматтык иликтөө жүрүп жатканын айтып, бирок «сойкуларды ташып жүргөн» деген маалыматты четке какты.

Күч түзүмдөрүндө бир нече жыл иштеген Жогорку Кеңештин экс-депутаты Туратбек Мадылбеков ушуга окшогон күмөндүү иштер, комендатуранын ишиндеги кемчиликтер үчүн комендант менен ИИМдин жетекчилери жоопкерчилик алыш керек деп эсептейт.

«Өзгөчө абал режиминде иштөө боюнча Алмазбек Орозалиевдин тажрыйбасы жок да. Анткени буга чейин Кыргызстанда тополоңдорго байланыштуу коменданттык саат киргизилген учурлар болгон. Бул жолкусу пандемияга байланыштуу. Ал эми экөөнүн айырмасы асман менен жердей. Өзгөчө абал учурунда коменданттын иши маанилүү. Ошондуктан комендант тажрыйбалуу, мындай окуяны башынан өткөргөн, ар кандай кырдаалда алдын-ала чара көрө билген адам болушу керек. Азыркы окуяларга ИИМдин жетекчилери да жооп бериши керек», - деди ал.

Кыргызстанда коронавирусту жайылтпаш үчүн 25-марттан тартып Бишкек, Ош жана Жалал-Абад шаарларында, Ош облусунун Ноокат, Кара-Суу райондорунда, ошондой эле Жалал-Абад облусунун Сузак районунда өзгөчө абал тартиби киргизилген. Ал 15-апрелге чейин күчүндө болот.

Ички иштер министринин орун басары Алмазбек Орозалиев Бишкек шаарынын, Ош облусунун ички иштер башкармалыгынын жетекчиси Малик Нурдинов Ош шаарынын, ал эми ИИМдин Экстремизмге жана мыйзамсыз миграцияга каршы аракеттенүү боюнча кызматынын башчысы Жеңишбек Жоробеков Жалал-Абад шаарынын коменданты болуп дайындалган.

Эскертүү!

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Илдеттин айынан ишкерлик жабыркады

«Акун» ишканасынын кире бериши.

Кыргызстанда коронавирус илдетине чалдыккандар 116 кишиге жетти. Өзгөчө абал киргизилгенине 15 күн, өзгөчө абал киргизилгенине бир жума болду.

Бул аралыкта элдин күнүмдүк акча таап оокат кылган катмары кыйналып жатканын белгилеген айрым депутаттар өзгөчө абалды 15-апрелден ары узартууга болбой турганын айтып чыгышты. Ишкерлер болсо өкмөт өзгөчө абалды толук жокко чыгарбаса да, жумушсуздук күч алып кетпеши үчүн ийкемдүү жолдорду карап чыгууну сунуш кылышууда.

Күнүмдүк тапканына жашагандар кыйналып турат

43 жаштагы Кубат «Дордой» базарында араба түртүп үй-бүлөсүн багат. Өзгөчө абал жарыяланып, базар жабылгандан бери ишсиз отурган Кубат элчилеп дүңүнөн ун-май алууга да чолоосу болбогонун, эгерде 15-апрелден баштап базар кайра ишке кирбесе, балдарын багуу оор болорун «Азаттыкка» айтып берди:

«Бар үмүтүбүз - 15инде ачылат деп эле ишенип турабыз. Мен күн сайын тапкан акчама күнүмдүк тамак-аш алып, бир аз ашырып, батирдин ижара акысын төлөп жашап келгем. Эми болгон акчаны ижара акысына берип койдук. Тамак-аш күн өткөн сайын азаюуда. 15инде ачылбаса, бала-чакамды алып, айылга кеткенден башка аргам калбайт».

Айылында деле Кубат бала-чакасы менен бир туугандарынын үйүнө барат, алар азык-түлүк жагынан каралашат деген ишеничте.

Расмий эмес маалыматтар боюнча күнүмдүк тапкан акчасына жашаган адамдар Кыргызстанда элдин дээрлик тең жарымын түзөт. Адистер бул катмардагы элге жалпы тейлөө тармагында иштегендерди ккошкондо бул көрсөткүч ого бетер көбөйөрүн айтышууда.

Кыргызстанда 15-апрелден кийин өзгөчө абалды узартууга болбойт деп маселе көтөргөн Жогорку Кеңештин депутаты Алтынбек Сулайманов бул элдин жашоо-турмушуна, өлкө экономикасына чоң зыянын тийгизерин «Азаттыктагы» маегинде айтты:

Алтынбек Сулайманов.
Алтынбек Сулайманов.

«Күнүнө 300-500 сом, миң сом таап, үй-бүлөсүн баккан жарандарыбыз бүт жумушсуз калышты. Алар үйүндө отуруп, бала-чакасын бага албайт. Мамлекет да аларга компенсация төлөп бере албайт. Ошондуктан өкмөт алардын жок дегенде андан ары кыбырап, тиричилигин кылышына шарт түзүп берүүгө тийиш».

«Бир Бол» фракциясынын лидери 15-апрелге чейин тиешелүү органдар коронавирус жугузуп алган адамдарды карантинге алып, калган жарандардын иштешине шарт түзүлүшү керек деген оюн айтты.

Эпидемиологиялык кырдаалдан улам өлкөнүн экономикасы кыйла жабыркап жатканын өкмөт өзү да мойнуна алууда. Өкмөт башчы Мухаммедкалый Абылгазиев 1-апрелде Жогорку Кеңештин кезексиз жыйынында быйыл бюджетке 30 млрд. сомго жакын акча түшпөй калганы жатканын билдирди. Мындан тышкары АКШ долларынын куну кымбаттаганы да өлкө экономикасын 15% өлчөмүндө жоготууга учуратууда.

Өзгөчө абал ишканалардын жабылышына алып келди

Бул аралыкта 2-апрель күнү Бишкекте «Акун» жана «Бишкек ун комбинаты» аргасыз жабылганын маалымдашты. Алар буга өзгөчө абалдан улам кызматкерлери жумушка келе албай жатканы негизги себеп болгонун белгилешүүдө.

«Агроөнөржай комплексин өнүктүрүү» ассоциациясынын жетекчиси Темирбек Ажыкулов өзгөчө абал учурунда ишканалардын иштеши жөнгө салынбагандыктан, бүгүнкү күндө көп эле ишканалар ишин токтотууга аргасыз болуп жатышканын билдирди:

Темирбек Ажыкулов.
Темирбек Ажыкулов.

«Эгерде «Акун» менен «Бишкек ун комбинаты» ишин токтотсо жакында дүкөндөрдө ун калбайт, тартыштык башталат деген сөз. Тилекке каршы, бүгүнкү күнү мындай абал көпчүлүк ишканаларыбызда болуп жатат. Мага аймактардан да чалып атышат, кызматкерлердин ары-бери жүрүшүнө чектөө коюу, өткөрмө кагаз алуудагы бюрократия көп ишканалардын токтоп калышына алып келип жатат. Ошто жем өндүргөн ишканадан чалышты, жумушчулары ишке келе албаганына байланыштуу иш жүрбөй калганын айтышты. Бишкектин ичинде азык-түлүк ташууга кыйла тоскоолдук жаралып жатканы ансыз деле белгилүү. Мындан тышкары жер-жерлерде айылдар өз алдынча блокпостторду коюп алып, элдин, машинелердин ары-бери жүрүшүнө тоскоолдук кылып жатышат. Бул да элди жумуш менен, азык-түлүк жана башка керектүү каражаттар менен камсыз кылууга чоң кедергисин тийгизүүдө. Өкмөт бул маселени да тез арада чечпесе болбойт».

Ал эми Бишкек шаарынын комендатурасы баш калаада азык-түлүк жана коомдук тамактануу тармагында иштеген ишканаларга жалпысынан 2700 өткөрмө кагазы жазылып берилгенин билдирип, муну «жетиштүүдөн да көп» деп баалады.​

Учурда өкмөт эл аралык жана жергиликтүү уюмдардын, ишканалардын, кээ бир меценаттардын жардамы менен калктын аялуу катмарына азык-түлүк жагынан жардам берилип жатканын маалымдоодо.

Эмгек жана социалдык өнүгүү министрлиги түрдүү социалдык төлөм, жардам алган 500 миңден ашуун адамга зарыл болгон азык-түлүк: ун, май таратылып жатканын маалымдаган. Ага ылайык, өзгөчө абал жарыялангандан бери аз камсыз болгон үй-бүлөлөр үчүн 5 миң тонна ун таратылууда. Мындан сырткары Дүйнөлүк азык-түлүк программасынын алкагында 536 тонна ун жана 40 тонна өсүмдүк майы берилмекчи. Министрликтин маалыматы боюнча бул жардам жөлөкпулдан тышкары, аз камсыз болгон жарандарга тизме менен таркатылат.

2-апрелде премьер-министр Мухаммедкалый Абылгазиев өкмөттүн жыйынын өткөрүп, «бардык муктаждарды азык-түлүк менен камсыз кылабыз» деп айтты.

Өкмөт башчы коменданттык саат киргенине бир жума болгонун, көпчүлүк адамдарда тамак-аштын запасы бар экенин, бирок аз камсыз болгон үй-бүлөлөрдө азык-түлүк түгөнүп баратканын белгиледи.

Мухаммедкалый Абылгазиев.
Мухаммедкалый Абылгазиев.

«Биз мындай кыйынчылыкка кабылган ар бир үй-бүлөгө кам көрүшүбүз керек. Аз камсыз болгон үй-бүлөлөргө тамак-аш жеткирүү иши башталды. Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары Эмгек жана социалдык өнүктүрүү министрлиги менен бирге тез арада бардык тизмени кайра карап чыгып, кылдат жана терең талдоо жүргүзүүгө тийиш», - деди ал.

Ошентсе да соцтармактарда өзгөчө абалдан улам жумушсуз, күнүмдүк кирешесиз калган тургундардын акчасы жана азык-түлүгү түгөнүп, жардам сурагандар көбөйүп жатканы байма-бай айтыла баштады.

Өкмөттөгү алмашуу 13 күндө кырдаалды жөнгө сала алабы?

1-апрель күнү президент Сооронбай Жээнбековдун буйругу менен вице-премьер-министр жана саламаттык сактоо министри алмашты. Мурдагы вице-премьер Алтынай Өмүрбекованын ордуна Жогорку Кеңештин депутаты Аида Исмаилова, ал эми саламаттык сактоо министри болуп эпидемиолог адис Сабиржан Абдыкеримов дайындалган. Эки жумага жетпеген убакытта өлкөдө эпидемиологиялык абалды жөнгө салып, өзгөчө абалды токтотууга өкмөттүн мүмкүнчүлүгү жетеби деген суроо туулбай койбойт. Белгилүү дарыгер Калдарбек Абдрамановдун пикиринде, өзгөчө абалды токтотууну тездетиш үчүн бир гана жол - элдин баарын жапырт текшерүүдөн өткөрүү жарайт.

Калдарбек Абдраманов.
Калдарбек Абдраманов.

«Кыргызстанда коронавируска чалдыккандар табылганда эле ошол очогу деп саналган аймактар толук карантинге алынды, - деди ал. - Бирок андагы элдин баары жапырт текшерилген жок. Бул биздин бир кемчилигибиз болуп калды. Ошондуктан азыр өкмөт болгон мүмкүнчүлүгүн колдонуп, керек болсо жеке менчик лабораториялардан суранып, элдин баарын жапырт текшерүүгө тийиш. Ошондо гана ооруга чалдыккандар жана соо адамдар так аныкталып, бир жагын толук карантинге алып, калгандарына иштөөгө мүмкүнчүлүк берүүгө болот. Андай кадамдарды кылбай туруп, элди кайра эркин коё берсе, 15 күндөн берки карантиндин бир тыйынчалык пайдасы жок болуп калат».

2-апрелде саат 09:00гө карата Кыргызстанда COVID-19 вирусу дагы беш кишиден табылды. Кыргызстанда ооруга чалдыккандардын жалпы саны 116 адамга жетти. Жалпысынан беш киши оорудан айыкканы кабарланды.

Коронавирус алгачкы жолу өткөн жылы декабрда Кытайдын Ухань шаарында катталган. Кытай бийлиги акыркы жумаларда өлкөдө бул илдет жуккан адамдар кыйла азайганын билдирди. 1-апрелде Бээжин бир сутканын ичинде Кытайдын материк бөлүгүндө вирус жуккан 36 жаңы киши катталганын, алардын 35и чет өлкөдөн келген адамдар экенин кабарлады.

3-апрелдин таңындагы маалыматтарга караганда, дүйнө жүзүндө коронавирус илдети жуккандар миллион адамдан ашып, анын айынан көз жумгандар 53 миң киши болду.

Эскертүү!

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Депутат башкаруу формасын тандоону сунуш кылды

Курманкул Зулушев.

Жогорку Кеңештин депутаты Курманкул Зулушевдин мамлекеттин башкаруу формасын аныктоо боюнча Баш мыйзамга өзгөртүүнү караган референдум өткөрүү тууралуу мыйзам долбоору коомчулуктун сынына кабылды.

Анын негиздемесинде парламенттик демократияга караганда президенттик башкаруунун артыкчылыгына басым жасаган жагдай президенттик бийликти күчөтүү демилгеси катары бааланып жатат.

Депутат дооматты четке кагып, бул элдин тандоо эркиндигин камсыздоону көздөгөн анын жеке демилгеси экенин айтып, мыйзам долбоору карантинден мурда эле иштелип чыкканын түшүндүрдү.

Президенттик башкарууга ыктаган негиздеме

«Кыргыз Республикасынын мамлекеттик түзүлүшүн аныктоо боюнча референдум дайындоо жөнүндө» мыйзам долбоору 1-апрелде коомдук талкууга коюлуп, Жогорку Кеңештин расмий сайтына илинген.

Мыйзам долбоорунун негиздемесинде башкаруунун парламенттик жана президенттик эки формасын референдум аркылуу аныктоо көрсөтүлгөн. Анда парламенттик системанын бир топ кемчиликтери саналып, ал эми президенттик башкаруунун артыкчылыгы катары анын туруктуулугу жана натыйжалуулугу аталган.

Социалдык тармактарда депутат Курманкул Зулушевдин референдум өткөрүү демилгеси өзгөчө абал учурунда коомдук талкууга чыкканы өзгөчө сынга алынууда.

Шайырбек Маматокторов.
Шайырбек Маматокторов.

Блогер жана журналист Шайырбек Маматокторов бир кезде жеке басар бийликтен запкы тарткан депутаттын азыр президенттик бийликти күчтөнтүүгө бел байлап жатканы түшүнүксүз дейт:

«Башка бирөө эмес, дал Курманкул Зулушев өзү ушундай демилге менен чыкканы мени аябай таң калтырды. Кезинде президенттин жеке бийлигинен куугунтук жеп, запкы тарткан судья бүгүн эми парламенттик демократиянын шарапаты менен депутат болуп келип, анан кайра президенттик бийликти күчтөндүрүү демилгесин көтөрүп жатканы өкүнүчтүү. Бул жөндөн-жөн эле чыга калган жери жок. Бүгүнкү бийликти азыркы абал жана жарандардын саламаттыгы кызыктырбайт окшойт. Эгерде эл бул илдеттен катуу жабыркап калса, референдумга ким барат деген суроону бийлик өзүнө бериши керек болчу. Ооба, парламенттик система бизде актаган жок деп жатабыз. Бирок ага ким күнөөлүү? Парламенттик система эмес да. Буга өз укугунан пайдалана албаган сабатсыз жана принциби жок депутаттардын парламентте отурушу себеп болуп жатпайбы. Болбосо, бардык эле парламенттик республикаларда ал натыйжалуу эле иштеп жатпайбы. Бизде эле эмнеге иштебеши керек? Эгерде иштете алышса иштейт!».

Абдувахап Нурбаев.
Абдувахап Нурбаев.

Парламент депутаты Абдувахап Нурбаев бул демилгенин артында мыйзам долбоорун иштеп чыккан анын кесиптеши жалгыз эле Курманкул Зулушев эмес, башка дагы ички-тышкы күчтөр турушу мүмкүн деп божомолдойт:

«Мен буга таптакыр каршымын. Соңку мезгилде кайсы бир саясий күчтөрдүн аракети менен «парламенттик демократия деген жарабайт экен, 35 депутат эле иштесе болот» деген сыяктуу ойлорду коомго байма-бай таңуулап, биздеги парламентаризмди биротоло жок кылууну көздөгөн маалымат өнөктүгү жүрүп жатат. Ошонун фонунда кесиптешибиздин мындай демилге менен чыгып жатышы бул иштин артында чоң бир ички-тышкы күчтөр турганынан кабар берет. Биздин коомчулук, аң-сезимдүү катмар буга каршы туруп, парламенттик демократияны сактап калышыбыз зарыл. Анткени азыркы парламенттин сапаттык курамына берилген сын аркылуу эле жалпы парламенттик демократия идеясына көө сүрттүрүп, аны биротоло жок кылууга жол бербешибиз керек. Менимче, президент деле буга каршы. Анткени ал инаугурация учурунда парламенттик башкарууну колдой турганын расмий жарыялаган. Бирок бизге экономикалык өнөктөш мамлекеттер президенттик башкарууда болуп жатышпайбы. Алар буга каршы болуп, анын өз өлкөлөрүнө жайылып кетишинен чочулап турушат. Ошондуктан биздеги жаш жана алсыз парламенттик демократияны болушунча каралап, алар бизди кайра президенттик башкарууга кайтарууга кызыкдар».

Зулушев: Бул менин жеке демилгем

Мыйзам долбоорунда башкаруу формасын аныктоо боюнча референдумду өткөрүүнү 2020-жылдын 4-октябрына дайындоо мөөнөтү да көрсөтүлгөн. Талдоочулардын баамында, бул дата болжол менен парламенттик шайлоону өткөрө турган күнгө туура келет. Анын мыйзам долбоору өзгөчө абал учурунда коомдук талкууга чыгып калганын депутат анчейин деле өөн көрбөйт.

Депутат Курманкул Зулушев бул анын жеке демилгеси экенин айтып, анын артында президенттик аппарат турат деген дооматтарды четке какты:

«Бул мыйзам долбоору башка мыйзам долбоорлору сыяктуу эле бир ай коомдук талкууда турат. Анан коомчулуктун пикирин угабыз. Анын негизинде комитеттин кароосуна алып чыгабыз. Ал жактан комитет колдойбу, же колдобойбу, азырынча белгисиз. Андан өтсө, парламенттин палатасы колдойбу же колдобойбу, азырынча эч ким билбейт. Буга карата өкмөттүн, БШКнын жана президенттик аппараттын ою кандай экени эми билинет. Бул менин жеке демилгем. Мени президенттик аппараттын буюртмасын аткарып жатат деген туура эмес. Мен президенттик башкарууну колдоп, ошого барууну көздөп жаткан жокмун. Бардыгын эл тандасын, эл өзүнүн эрки менен президенттик башкарууда болгусу келеби же парламенттикпи? Болгону бул жерден элдин каалоосун аныктайлы деп жатам».

Депутат Исхак Масалиев бул мыйзам долбооруна авторлош болуу сунушталганын айтып, бирок ал андан баш тартканын белгиледи:​

Президенттик башкарууга ыктайлы десем, мурунку үч президенттин тагдырын көрүп коркуп калдым. Парламенттик башкаруу дейин десем, азыркыдай парламенттин эч кимге кереги жок. Мандаттарды сатып алып, анан парламенттик башкаруу кылабыз деген акылга сыйбаган нерсе.
Исхак Масалиев.


«Курманкул Зулушев президенттик башкарууга көңүлү бурулуп турган экен. Ал мага «сиз да кошуласызбы» дегенинен баш тарткам. Мен ага эгерде сен муну эки ай мурда сунуш кылсаң, анда «муну тандайсыңбы же аны тандайсыңбы?» деген сунуш аркылуу гана калыстык менен мыйзам демилгесин алып чыгышың зарыл. Эгерде сен мыйзам долбоорунун автору болуп туруп, президенттик башкарууга ыктаганыңды көргөзүп турсаң, анда башкача болуп калат» дегем. Ошондуктан бул жерде талкуулап, талашып-тартышып, ой жүгүртүү үчүн мындай мыйзам долбоорун жарыялоого эмнеге болбосун? Азыр бизге кайсы башкаруу натыйжалуу экенин билбейм. Президенттик башкарууга ыктайлы десем, мурунку үч президенттин тагдырын көрүп коркуп калдым. Парламенттик башкаруу дейин десем, азыркыдай парламенттин эч кимге кереги жок. Мандаттарды сатып алып, анан парламенттик башкаруу кылабыз деген акылга сыйбаган нерсе. Бизде азыр формалдуу түрдө парламенттик башкаруу. Бирок биздин депутаттар аны колдонгусу келбейт. Анткени биздин депутаттар көнүп калган. Аларга «шеф» болушу керек. Бүгүн баарыбыз парламенттик башкарууда туруп алып, анан «президент чечсин» деп кыйкырып жатабыз. Баш мыйзамда анын андай ыйгарым укугу жок. Бирок иш жүзүндө ошондой болуп жатат».

Кыргызстанда президенттик башкаруудан парламенттик демократияга өтүүнү караган Баш мыйзамга өзгөртүү киргизүү боюнча референдум 2010-жылы өткөн.

Эскертүү!

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Дагы жүктөңүз

XS
SM
MD
LG