Линктер

ЧУКУЛ КАБАР!
бейшемби, 2-апрель, 2020 Бишкек убактысы 03:20

Кыргызстан

Азаттык - УТРК: Кыя жол кыйынчылыгы

Жулиа Рагона (ортодо). 2008-ж., 15-декабр.

15-декабрда «Азаттык» үналгысынын жана ЭББнын өкүлдөрү Бишкекте Ак Үй өкүлдөрү жана УТРК директору менен жолугушуп, анын соңунда маалымат жыйынында УТРКдан шерик катары үмүт үзүлө электигин айтышты.

Вашингтондогу Эларалык берүүлөр бюросунун (ЭББ) маркетинг жана чет элдик өнөктөштөр менен иштешүү департаментинин жетекчиси Гари Тэтчер, ушул эле бюронун Евразия башкармалыгынын жетекчиси Энвер Сафир, “Эркин Европа/ Азаттык” үналгысынын уктуруулар тармагынын жетекчиси Жулия Рагона Кыргызстандын расмий өкүлдөрү менен жолугушкандан кийин маалымат жыйынын өткөрүп, журналисттер кызыккан суроолорго жооп беришти.

Гари Тэтчер “Азаттык” Кыргызстандагы таасирдүү маалымат каражаты экенин белгилеп, анын сыналгы жана үналгы берүүлөрүнүн Кыргызстандын Улуттук телерадио корпорациясынын (УТРК) каналы аркылуу чыкпай калышы көптөгөн угармандар менен көрүүчүлөрдү бушайманга салып жатканын айтты. Уктуруулар акысы боюнча ортодо чыккан проблемаларды чечүү үчүн Бишкеке келгенин ортого салды:

- Бул жерде келгенде биз техникалык проблеманы, биз жөнөткөн акча дарегине жетпей, кайра өзүбүзгө кайтарылып жатканын көрдүк. Бул проблемаларды чечиш үчүн биз өнөктөштөрүбүз менен тыгыз иштешебиз. “Азаттыктын” үналгы-сыналгы берүүлөрү болушунча ыкчамыраак эфирге чыгышына мүмкүндүк берүүнү өтүндүк.

“Эркин Европа/Азаттык” үналгысынын берүүлөр тармагынын жетекчиси Жулия Рагона айым эки тараптуу кызматташуу улана тургандыгына үмүтү чоң экенин билдирди:

- Күнүгө үч сааттан радиоэфир, апта сайын чыгып турчу эки сыналгы берүү, тилекке каршы, октябрдан бери үзгүлтүккө учуроодо. Биздин интернеттеги сайтыбызга кайрылган угармандар “Азаттыктын” берүүлөрүн эңсеп угушарын жазышууда.

Эларалык берүүлөр бюросунун (ЭББ) Евразия департаментинин жетекчиси Энвер Сафир Бишкекке келер замат техникалык проблема болгон каржылык маселени тактоого киришкенин ырастап, момундай маалыматты ортого салды:

- Кээ бир гана эсептер кайтарылып, калганы өтүп келгени чынында эле таңкалыштуу факт. Маселен, бир жолу жөнөткөн акчабыз 5 ирет кайтарылып келди. Акча эмне үчүн кайтарылып келгени бизге бир да жолу түшүндүрүлгөн жок.

Маалымат жыйынында банк аркылуу которулган акчалардын кайтарылышына Улуттук телерадиоканалдын банктагы эсеби 16 сан менен так көрсөтүлбөй калганы маалдымдалды. Э.Сафин Улуттук телерадиокорпорациянын эсеби ачылган “Кыргызөнөржайкурулуш” банкынан алынган алдагыдай маалыматты дагы тактай тургандыгын кошумчалады.

Улуттук телерадиокорпорациянын башкы директору Мелис Эшимканов “Азаттык” үналгысы менен чыгармачылык алака-катыш улана бере тургандыгын ырастап, азырынча маселе ачык калганын, бир-эки проблема чечилгенден кийин дагы сүйлөшө тургандыгын ырастады.

- Маселе ачык боюнча калды. Эшик жабылган жок. Анан азыр бир нерсе сүйлөп салсаң эле балакет экен. Өткөндө сайтка берип салсам аны башкалар бурмалап-сурмалап, тияк-биякка уруп ийиптир. Дагы капа болуп жатышат. Биз менен кеңешпей туруп сүйлөйсүз деп. Мен сүйлөбөй эле койоюнчу, маселе аягына жеткиче.

“Азаттык” үналгысынын Улуттук телерадиоканал аркылуу обого чыкпай калышына кабатыр болгон угармандар көп экени маалымат жыйынында дагы бир ирет айтылды. Калк өзү объективдүү калыс маалыматка ар качан муктаж болуп келген.

Жаңылыктардын толук тизмеси

Түптөгү эл эмнеге нааразы?

Түптөгү эл эмнеге нааразы?
please wait

No media source currently available

0:00 0:02:20 0:00

Оренбургда ара жолдо калгандар

Оренбургда ара жолдо калгандар
please wait

No media source currently available

0:00 0:03:09 0:00

Коронавирус өкмөттү ордунан козгоду

Иллюстрациялык сүрөт.

Президенттин сынынан кийин коронавируска каршы күрөшкө жооптуу болгон вице-премьер-министр Алтынай Өмүрбекова, саламаттык сактоо министри Космосбек Чолпонбаев кызматтан алынды.

Ушул эле күнү Аида Исмаилова вице-премьер, Сабиржан Абдикаримов саламаттык сактоо министри болуп дайындалды.

Кыйчалыш учурдагы мындай кадрдык жүрүштү коомчулук ар кандай кабыл алды. Бир даары муну өлкөдөгү социалдык, экономикалык абалга байланыштуу элдин нааразылыгын басаңдатуу аракети катары баалап жатат. Ошол эле учурда вирустун алдын алуудагы жетишсиз чаралар боюнча президенттин жоопкерчилигин көтөргөндөр да бар.

Өкмөт ашуудан ат алмаштырды

Алтынай Өмүрбекова менен Космосбек Чолпонбаевди кызматтан алуу боюнча жарлыкка президент Сооронбай Жээнбеков 1-апрелде кол койду. Буга алардын өздөрү берген арызы негиз болду. Мунун алдында Коопсуздук кеңеши премьер-министрге айрым өкмөт мүчөлөрүнө коронавирустун өлкөдө жайылышынын алдын албаганы үчүн чара көрүүнү сунуш кылган.

Президент Коопсуздук кеңешинин жыйынында «коронавирус жуккандарды жана алар менен байланышта болгондорду аныктоо иштери начар» деп, саламаттык сактоо тармагындагы кемчиликтер үчүн ошол кездеги министр Чолпонбаев менен вице-премьер-министр Өмүрбекованы сындаган:

Сооронбай Жээнбеков.
Сооронбай Жээнбеков.

«Январда сиз (ред: Космосбек Чолпонбаев) «лабораториялар даяр» деп маалымат бердиңиз эле. Чындыгында андай эмес экен. Тестирлөө реагенттери жетишсиз болуп чыкты. Министрлик өз убагында ыкчам чара көрүшү зарыл болчу. Коопсуздук кеңешинин чечимин аткармак тургай, силер аны окуп да койбоптурсуңар. Космосбек Сариевич, муну саботаж деп коёт. Адамдын ден соолугун коргоп, ага күйө турган министрликтин башчысы болуп туруп аракет кылбасаңар, башкалар күйөт дейсиңерби? Лаборатория иштебей, баары күтүп жатат. Алтынай Сейитбековна, штабдын жетекчиси катары сизге да айттым эле. Урматтуу премьер-министр, орун басарыңыздан баштап министрге чейин чара көрүп, баа бериңиз».

Өлкө башчынын сөзүнө караганда, Коопсуздук кеңеши коронавируска байланыштуу төрт жолу жыйынга чогулуп, тиешелүү чечимдер кабыл алынган. Бирок алар толук аткарылган эмес. Кеңештин сунушунан кийин өкмөт ашуудан ат алмаштырып, Аида Исмаилованы вице-премьер-министрдин, Сабиржан Абдикаримовду саламаттык сактоо министри кызматына сунуш кылып, аны коалициялык көпчүлүк колдоп берди. Ушул эле күнү алар сөз болуп жаткан кызматтарга дайындалды.

Исмаилова - парламенттеги «Республика - Ата Журт» фракциясынын депутаты. Ал эми Абдикаримов Саламаттык сактоо министрлигине караштуу Өзгөчө коркунучтуу жана карантиндик инфекциялар борборунун жетекчиси болуп иштеп келген. 2010-жылдан соң кыска убакыт саламаттык сактоо министри болуп турган.

Өкмөттү өкчөгөн вирус

Коронавируска каршы өкмөттүн иши Жогорку Кеңеште да көтөрүлүп, депутат Исхак Масалиев ​өкмөттү ишти жөндөй албаса кызматтан кетүүгө чакырды:

Исхак Масалиев.
Исхак Масалиев.

«Кыргызстанда болуп жаткан кемчиликтерге депутаттар жооп берип калды. Бирок бул туура эмес. Өкмөт, айлык алып отурасыңар, силер жооп бербейсиңерби? Болбосо кызматыңардан кетпейсиңерби?! Эки жыл мурун биз бекиткен өкмөттүн курамынан премьер-министрден башка эч ким калган жок. Парламент өкмөттү бекиткенде өкмөт башчы «ушул команда менен ийгиликтүү иштейм» деген. Ошол курамдын акыркылары бүгүн кетти. Кээ бир кызматтарда жетекчи эки жолу алмашты. Алыңар жетпесе кызматыңарды тапшырып кеткиле!».

Чын эле эки жыл мурун дайындалган, Мухаммедкалый Абылгазиев башында турган өкмөттүн курамынан Абылгазиев өзү, биринчи-вице-премьер-министр Кубатбек Боронов жана ички иштер министри Кашкар Жунушалиев гана калды. Калган үч вице-премьер-министр, министрлер жана комитеттер менен агенттиктердин жетекчилери дээрлик толугу менен алмашты.

Жогорку Кеңештин мурдагы депутаты Алмамбет Шыкмаматов аткаруу бийлигиндеги акыркы кадрдык өзгөртүүлөр менен вируска каршы туруу боюнча өкмөттүн аракетине мындай баа берди:

Алмамбет Шыкмаматов.
Алмамбет Шыкмаматов.

«Коронавирус илдети Кыргызстанда эле эмес, дүйнөдөгү бардык мамлекеттердин өкмөттөрүнүн чабал жактарын чыгарып койду. Бизде өкмөт вирусту кой, жөнөкөй гана чакырыктарга даяр эмес экени көрүнүп турбайбы. Бирок эмне үчүн вице-премьер-министр менен саламаттык сактоо министри кызматтан алынды? Медицина тармагы даяр эмес экен дейли, башка кызматтарчы, алар даярдыгын көрсөттүбү? Анткени коронавирустун кесепети ушул тармакка биринчи тийди. Бирок ушундай кырдаалга жергиликтүү бийлик, күч түзүмдөрү - баары даяр эмес экен. Өкмөт куру сөз, убада менен эле куралганы жана кадрлар менен уюштуруу иштери кандай экени анык болду. Коронавирус декабрда эле башталып, «Кытайда адамдар өлүп жатат. Жакында башка өлкөлөргө да тарайт» деген маалыматтар байма-бай айтылган да. Даярдыкты ошондо эле башташ керек болчу».

Өкмөт Кыргызстанда вирус чыккан биринчи күндөн тартып илдеттин жайылышынын алдын алыш үчүн тийиштүү чаралар көрүлгөнүн кайталап келет. Ал тургай премьер-министр вирустун өлкөгө киришине даярдык көрүүгө жетиштүү убакыт болгонун жана бийлик эмне кылыш керек экенин жакшы билерин жарыялаган.

Коомчулукта дарыгерлерге коргонуу каражаттары, эң жөнөкөй медициналык беткаптар, мээлейлер жетишсиз экени, аларды ооруканага ташуу жолго коюлбагы тууралуу бир нече жолу айтылган. Өкмөт мындай сын-дооматтын баарын эле мойнуна алганы жок. Саясатчы Бектур Асанов аткаруу бийлигине коюлган дооматтарга макул эмес.

«Мен 10 күн мурун Орусиядан келдим, - деди ал. - Казакстанга, Орусияга салыштырмалуу бизде даярдык жакшы экен. Коңшу өлкөлөрдөгү тууган-урук, тааныштар менен сүйлөшсөм «медициналык беткап жок» деп айтышты. Мен күнүгө эле дүкөнгө, дарыканага чыгып жатам. Бизде керектүү деген беткаптар, антисептик каражаттары жетиштүү».

«Президент да жооптуу»

Биринчи вице-премьер-министр Кубатбек Боронов 30-мартта басма сөз жыйынында коронавируска байланыштуу кырдаал президенттин жеке көзөмөлүндө экенин айтканы бар. Жарандык активист Гүлжигит Исаков ушундан улам өлкө башчынын жоопкерчилиги тууралуу маселе көтөрдү:

Гүлжигит Исаков.
Гүлжигит Исаков.

«Эки кишини кызматтан алып коюу - коомчулуктун көңүлүн, нааразылыгын башка тарапка буруп, кандайдыр бир деңгээлде анын талабын канааттандыруу. 2019-жылы парламент өкмөткө ишенбестик көрсөтөрдө президент Жогорку Кеңешке кайрылып, өкмөттүн отчётун кабыл алдырып койгон. Ошондо Мухаммедкалый Абылгазиев «мен азырынча көнүшө элекмин, эми жакшы иштейм» деген. Бирок Абылгазиев 2016-жылы биринчи вице-премьер-министр болуп иштеген. Ал де-факто төрт жылдан бери өкмөттө иштеп келатат. Дагы эле көнө элекпи? Кубатбек Боронов көп жыл бою өзгөчө кырдаалдар министри болду. Канча өкмөт алмашты, бирок бул киши кеткен жок. Азыр биринчи вице-премьер-министр. Президент Сооронбай Жээнбеков 2016-жылы премьер-министр, кийин президент болду. Ал да төрт жылдан бери бийликте. Жыйынтыктап айтканда бул бийлик «биз ишке эми көнүп жатабыз» деп айтканга моралдык укугу жок».

Жогорку Кеңештин мурдагы төрагасы Мукар Чолпонбаев да президенттин жоопкерчилигине байланыштуу маселеге көңүл бурду:

«Чындап келсе учурдагы кырдаалга бийлик толук күнөөлүү. Президент январь айында Коопсуздук кеңешинин жыйынын өткөрүп, тапшырма берди. Эми анын аткарылышын көзөмөлдөп алышпайбы? Маселенин баары ушул жакта болуп жатпайбы. Президент өзү да жооптуу болуп, көзөмөлдөсө болот эле да».

Коопсуздук кеңешинин баркы кеттиби?

Коопсуздук кеңеши демекчи, президент Сооронбай Жээнбеков өкмөт Коопсуздук кеңешинин чечимдерин толук аткарбай жатканын белгиледи. Өлкө башчы бул сөздү биринчи жолу айтып жаткан жери жок. Коррупция менен күрөш, тоо-кен тармагындагы маселелер жана санариптештирүү иштери боюнча кеңештин чечимдерин аткарбаганы үчүн жыл башында айрым кызматкерлер иштен алынып, 30 кызматкерге чара көрүү тапшырылган.

Алмамбет Шыкмаматов Коопсуздук кеңешинин чечимдерине кайдыгер мамиле улана берсе бул кеңештин таасири жоголорун эскертти:

Эгерде чара көрүлбөсө, мындай көрүнүш улана берет.

«Коопсуздук кеңешинин чечими кынтыксыз аткарылышы керек. Аны аткарбагандар тез арада жоопкерчиликке тартылыш керек. Эгерде чара көрүлбөсө, мындай көрүнүш улана берет. Ушинтип отуруп Коопсуздук кеңешинин баркы да, наркы да, таасири да, күчү да калбай калат. Коопсуздук кеңеши - конституциялык эң чоң орган. Анын статусу Баш мыйзамда бадырайып жазылган. Коопсуздук кеңешинин жыйыны - жөн эле чогулуш эмес. Ал өлкөдөгү бирден-бир маанилүү орган жана анын төрагасы - президент».

1-апрелге карата Кыргызстанда коронавирус жуккан жаңы төрт учур катталды. Алардын ичинен Жалал-Абад шаарында бир, Сузак районунда бир, Кара-Көл шаарында бир жана Чүй облусунда бир адам аныкталды. Ошентип, бул илдетке чалдыккандардын саны 111 болду. Алардын 11и балдар.

Эскертүү!

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Медианы чектеген комендантура сынга алынды

Иллюстрациялык сүрөт.

Бишкек комендатурасынын жалпыга маалымдоо каражаттарын чектегени парламентте сынга кабылды.

Мурдараак борбордун коменданты Алмазбек Орозалиев өзгөчө абал убагында журналисттердин көчөгө чыгып иштешине уруксат берилбей турганын кабарлаган. Укук коргоочулар жана бир катар уюмдар бул чектөө Конституцияга каршы келерин белгилешүүдө.

«Журналисттер чектелсе фейк маалымат көбөйөт»

Өзгөчө абал учурунда жалпыга маалымдоо каражаттарына коюлган чектөө боюнча парламенттин 1-апрелдеги жыйынында өзү мурда журналист болгон депутат Жанарбек Акаев маселе көтөрдү. Ал медицина, укук коргоо кызматкерлери жана азык-түлүк ташыган мекеме өкүлдөрү менен бирге кабарчылардын иштешине да уруксат берилиши керек деген оюн ортого салды:

«Азыр биринчи кезекте түшүндүрүү иштери маанилүү болуп жатат. Анткени элибиз фейк маалыматтарга ишенип атпайбы. Бирок өкмөт, комендант эркин маалымат каражаттарына өткөрмө бербей жатат. Рейтинги жогору 20дай медианын бири да өткөрмө албаптыр. Болгону мамлекеттик медиаларга гана берипсиңер, бирок аны окугандар аз. Менимче коомдо орду бар, өз алдынча массалык маалымат каражаттарына, жок дегенде үчтөн-төрттөн журналисттерине өткөрмө беришиңер керек. Ошол эле убакта көчөдө ар кайсы кызматтанмын деп, күбөлүгүн көрсөтүп посттон толтура киши өтүп жатат. Ошолордон көрө элге маалымат жеткире турган журналисттерге да бериш керек да. Антпесеңер коомчулук фейк маалыматтарга ишенип жатат берет, жалган кабарлар көбөйөт».

Жыйында Жогорку Кеңештин депутаты Садык Шер-Нияз да журналисттерге коюлуп жаткан чектөө туура эмес экендигин, мамлекеттик медиаларга гана уруксат берүү ачык-айкындуулук принцибине каршы келерин сынга алды.

Ал коронавируска байланыштуу кымгуут учурда эл аралык жана менчик жалпыга маалымдоо каражаттарына дүйнөнүн бир да өлкөсүндө чектөө коюлбаганын белгилеп өттү.

Депутаттын суроосуна вице-премьер-министр Эркин Асрандиев жооп берип, медиалардын өтүнүчү комендатура менен кошо каралып жатканын айтты. Мунун алдында өкмөттүн коомчулук менен байланыш бөлүмү да билдирүү таратып, маалыматтар мамлекеттик телеканалдар аркылуу берилип жатканын кабарлаган.

Бир катар шаарлар менен райондорго өзгөчө абал режими киргизилген 25-март күнү Бишкек шаарынын коменданты Алмазбек Орозалиев «журналисттер топтошуп иштебей турганын, андыктан аларга чектөө коюлбай турганын» билдирген. Беш күндөн кийин өзүнүн сөзүнө өзү каршы чыгып, кайра чектөө коюларын айтты.

«Биз кырдаалды талдап чыктык. Журналисттердин өздөрүнүн саламаттыгынын коопсуздугу үчүн аларга аккредитация бере албайбыз. Бул, биринчи кезекте, сиздердин ден соолугуңуздардын коопсуздугу үчүн керек», - деген Орозалиев.

«Медианы чектөө Конституцияга каршы келет»

Ошол эле күнү бул жагдай бир катар уюмдардын жана укук коргоочулардын сынына түрткү болгон. 30-мартта билдирүү тараткан «Медиа Полиси Институту» уюму Бишкек комендатурасынын журналисттерди чектөө тууралуу чечими Конституцияга каршы келерин эскерткен. Уюм чектөө «Өзгөчө абал жөнүндө» мыйзамдын жоболоруна туура келбей турганын белгилеген.

Ушул эле жүйөгө экс-депутат, «Адилет» укуктук клиникасынын жетекчиси Чолпон Жакупова да кошулат.

Чолпон Жакупова.
Чолпон Жакупова.

«Ооба, мыйзам боюнча комендант өзү дайындалган аймакта тиешелүү ыйгарым укуктарга ээ. Бирок ал аккредитация же ушуга окшогон башка аракеттерин кайсы бир пландын, нормативдин чегинде жүргүзүшү керек. Ушу кезге дейре комендант кол койгон бир да буйрукту көргөн жокпуз. Басма сөз жыйынында айтып койду, ошону менен болдубу? Ал ар бир айткан сөзүнө жоопкерчилик алышы керек, кол коюлган жазуу түрүндөгү документ болушу керек. «Мен кааласам аккредитация кылам, каалабасам аккредитация кылбайм» дей бергидей, ал эмне, оюнчукпу? Көрүп жатасыңарбы, бизде азыр укуктук башаламандык жүрүп жатат», - деди ал.

Укук коргоочу ошондой эле Бишкек шаарынын комендантурасы юридикалык түшүнүктөрдү чаташтырып жатканын, ошондон улам түшүнүксүз жагдай болуп жатканын кошумчалады:

«Негизи аккредитация дегендин өзү эмне? Маселен, «Азаттык» же кайсы бир медиа бүткүл өлкөгө чагылдырууга укугуңар бар, ал эми Орозалиев Бишкек шаарынын коменданты, ал кантип силердин аккредитацияңарды алып сала алат? Билбейм, ал мисалы кайсы бир жерде жүрүүгө, кайсы бир иш-чарага катышууга же комендатурасына, штабына кирүүгө аккредитация бербей коюшу мүмкүн. Бирок ал жалпы республика боюнча аккредитациясын алып сала албайт. Эгер комендант аккредитация деп «өткөрмө берүүнү» айтып жатса, анда ал да кайсы бир жобонун негизинде жүрүшү керек. Ал эми ал жобо - документ коомдук талкуудан өтүп, парламент бекитиши керек эле. Ансыз «бүгүн сен мага жагып атасың, өткөрмө берем», «эртең жакпасаң бербейм» дегендей болуп жатат».

Арийне, журналисттер деле жугуштуу илдеттин коркунучун түшүнүп, өзгөчө абалдын эрежелерин толук сактоого аракет кылууда. Ошол себептүү көпчүлүк редакциялар жамаатынын дээрлик баарын үйдөн иштетүүгө өтүштү. Ошол эле кезде эфирди алып баруучулар, модератор-дикторлор, режиссёрлор жумушка келүүгө аргасыз болуп жатат. Анткени ал жумуштарды үйдөн аткарууга мүмкүн эмес жана ага керектүү техника кеңседе гана бар.

Ушундан улам медиа мекемелер комендатурадан чектелүү гана кызматкерлерге өткөрмө кагазын сурап, аларга жумушка келип-кетүүсүнө уруксат беришин өтүнүүдө. Мында да коменданттык саат учурунда эмес, күндүзгү убакыт үчүн гана. Бирок азырынча уруксат тургай комендатурадан маалымат да алуу кыйын болуп жатат.

«Кактус Медиа» басылмасынын ээси Дина Маслова буларга токтолду:

Дина Маслова.
Дина Маслова.

«Өзгөчө теле-радио тармагындагы медиа-мекемелер жок дегенде чектелүү кызматкерлерине аккредитация алышы керек деп эсептейм. Аларга жок дегенде жумушуна барып келгенге тыюу салынбашы керек. Журналисттер ооруканаларды, поликлиникаларды кыдырып жүрүп алат деген жаңылыштык. Бирок маселенин мындан да башка жагы бар. Азыр комендатура өзү коммуникациясын жолго коё албай жатат. Ал тургай басма сөз катчысы да телефонун албайт же катыбызга жооп бербейт. Басма сөз жыйынында болсо өздөрү каалаган нерсени гана айтат, кургак статистика эле келтирип жатат. Бизде башка жүздөгөн суроолор жоопсуз турат. Адатта укук коргоо органдары маалыматка жабык келет деңизчи, бирок бул жолу жогору жактан «маалымат бербегиле» деген көрсөтмө болуп жатат окшойт. Албетте, аны далилдей албайм, бирок ошондой сезилип жатат».

25-марттан 15-апрелге чейин Бишкек, Ош жана Жалал-Абад шаарларынын, Ош облусунун Ноокат, Кара-Суу райондорунун, Жалал-Абад облусунун Сузак районунун аймактарына өзгөчө абал киргизилди. Түнкүсүн көчөгө адам да, машине да чыкпашы керек, күндүз эшикке дүкөнгө, дарыканага жана ооруканага гана барууга уруксат. Топтошуп жүрүүгө, иш-чара өткөрүүгө тыюу салынган.

1-апрелге карата коронавирус жуккандардын саны Кыргызстанда 111ге жеткен.

Эскертүү!

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Түптүн элин түпөйүл кылган обсервация

Обсервацияга бериле турган жатакананын имараты, 1-апрель, 2020-жыл.

Түп районундагы Ысык-Көл айылынын тургундары коронавируска шек саналгандарды жаткырчу обсервацияны жабууну талап кылышты.

Ысык-Көл облусуна караштуу Түп районунда болгон окуяны милиция териштире баштады. 31-марттан 1-апрелге караган түнү белгисиз адамдар Ысык-Көл айылындагы (мурдагы Маяк) №2 Жамангул Тойгонбаев атындагы лицейдин жатаканасынын 1-кабатынын терезелерин толугу менен талкалап кетишкен.

Учурда иш Кылмыштар менен жоруктардын бирдиктүү кодексине катталып, Түп райондук ишки иштер бөлүмү карай баштаганы маалым болду.

Муну менен катар 1-апрелде социалдык тармакта ат минген бир нече адам милиция кызматкерлери менен жөөлөшүп жаткан видео тарады.

Биз барган тушта айылда кырдаал тынчып калган экен. Терезелери талкаланган имаратты милиция кызматкерлери кайтарып турганын көрдүк.

УКМКнын жергиликтүү бөлүмүнүн кызматкерлери түшүндүрүү иштерин жүргүзүш үчүн беш-алты адамды алып кетишкени кабарланды.

Жергиликтүү тургундардын айтымында, ызы-чуу өкмөттүн бул айылдагы балдар лагерин жана лицейдин жатаканасын коронавируска шек саналгандар үчүн обсервация кылуу боюнча чечиминен кийин чыккан.

Буга чейин 30-мартта эки тургундан коронавирус аныкталгандан кийин райондук штаб алар менен байланышта болгон 27 кишини Ысык-Көл айылындагы лицейде ачылган обсервацияга жаткырууну чечкен.

Бирок жергиликтүү тургундар каршы чыгып, аларды киргизбей коюшкан. Мындан улам карантинге алынгандар Каракол шаарындагы облустук бириктирилген ооруканага жеткирилген.

Жатакананын терезеси.
Жатакананын терезеси.

Республикалык штаб 1-апрелде Ысык-Көл айылында үй карантин эрежесин сактабаган сегиз адам милдеттүү түрдө обсервацияга алынганын билдирген. Алар чет өлкөлөрдөн (Орусия, Түркия) кайтып келген жана үй карантининин шарттарын бузган.

Бирок бул адамдарды эртең менен лицейдин жатаканасына жаткырыш үчүн алып баратканда жергиликтүү эл дагы каршылык көрсөткөн. Учурда сегиз тургун дагы Караколдогу ооруканага жаткырылды.

Жергиликтүүлөр каршылык маанайын аталган эки жай тең обсервациянын талабына жооп бербей турганы менен түшүндүрүштү. Алар көлгө жакын, нымдуу жерде вирус тез таркап кетет деп чочулашууда.

Айыл аксакалы Турдубек Жүдөмүшов: «№2 лицейге тиешелүү жатакананын шарты обсервациянын талабына жооп бербейт. Бул имаратта мен 40 жылдан ашуун иштедим. Дааратканалары салынганы менен ишке берилген эмес. Буга айылда суу маселеси толук чечилбегени себеп болгон. Ал маселе азыр деле бар. Сегиз айылдашыбызды обсервацияга жаткырабыз деп чечишти. Бул туура эмес. Ичинде суу жок болсо, даараткана иштебесе, тегереги тосулбаса кантип жаткырышат? Көлдүн жээгинде шамал болсо, нымдуу абада инфекция тез жайылып кетпейби!» - деди.

Атын атагысы келбеген дагы бир тургун мамлекет обсервация кылардан мурда шарт түзүшү керек болчу деген ойду айтты:

«Союз убагында деле ушул жерде кыйратып суу чыккан эмес. Ичи суук. Тегерек-чети тосулган эмес. Мал-жан ачык эле оттоп жүрөт. Көлгө да жакын. Жаткырбай эле койсо жакшы болот эле. Мына көрдүңөр, үйлөр жакын турат. Изоляция жок да! Эл нааразы. Терезелерди ким сындырганын деле билбейбиз. Бирок бул нааразылык маанай да. Айылдын өзүндө суу эки саат эле чыгат. Ошол убакытта жетишип алып калабыз. Лагерде тамакты казанга бышырат. Ысык суу жок».

Ал эми өкмөттүн Ысык-Көл облусундагы ыйгарым укуктуу өкүлүнүн басма сөз катчысы Жаныбек Кожоев аталган жайларды обсервация кылуу райондук бийликтин чечимин болгонун айтууда:

«Түп району боюнча төрт обсервация имараты бар. Анын ичинен Талды-Суу айылынын ооруканасы, Түп аймактык ооруканасы, Ысык-Көл айылындагы №2 кесиптик лицейдин жатаканасы жана балдардын ден соолугун чыңдоочу лагерь обсервация болмок. Бул район жетекчилигинин чечими менен аныкталган. Ал жерди керектүү, зарыл нерселер менен камсыз кылышмак».

Окуя тууралуу кабарчы менен маек
please wait

No media source currently available

0:00 0:03:51 0:00
Түз линк


31-мартка карата облус боюнча 96 адам обсервацияда экени кабарланган. 18-31-мартта Кыргызстанда коронавируска 107 адам чалдыкты, алардын үчөө айыгып кетти. 107 адамдын экөө Ысык-Көл облусунда.

Эскертүү!

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Абазбек уулу: IV чейрек аралыктан окутулат

Расул Абазбек уулу.

Өлкөдөгү эпидемиологиялык кырдаалдан улам мектеп окуучуларына жана окуу жайларынын студенттерине жарыяланган үч жумалык каникул аягына чыгып баратат.

Билим берүү жана илим министрлиги ушул тапта төртүнчү чейректи аралыктан окутуу ыкмасы менен улантууну көздөп турат. Муну ишке ашырыш үчүн учурда жасалып жаткан иштер тууралуу «Азаттыкка» билим берүү жана илим министринин кеңешчиси Расул Абазбек уулу айтып берди.

- Өлкөдөгү эпидемиологиялык абалга байланыштуу жарыяланган үч жумалык мажбур каникул 8-апрелде аяктайт. Бирок азырынча мектептер балдарга эшигин ача албай турганы анык болуп турат окшойт. Билим берүү министрлиги окуучуларды жана студенттерди окутуу иштерин кандай жүргүзөт?

- Учурдагы абалга жараша Билим берүү жана илим министрлиги мектептерде жана окуу жайларында дистанттык же аралыктан окутуу системасын киргизүүнү чечтик. Аралыктан окутууда бир нече багыт боюнча иш жүргүзүлөт:

1. Телесабактар. Бишкек жана Ош шаарларындагы тандалып алынган мектеп мугалимдери орус жана кыргыз тилинде 4-чейректе өтүлө турган сабактардын видео версиясын тартышат. Видео сабактар телеканалдар аркылуу элге көрсөтүлөт. Анда башталгыч класстардын да, жогорку класстардын да программалары камтылган. Мындан тышкары мектепке чейинки «Наристе» программасы кошулат. ЭлТРдин «Илим-билим» каналы, КТРКнын «Баластан» каналы, «Пирамида», 5-канал аркылуу жалпы өлкөбүздөгү мектеп окуучуларына көрсөтүлөт. 8-апрелден тартып кадимкидей сабактардын базалык планына ылайык, атайын алдын-ала түзүлгөн жадыбал боюнча сабактар өтүлө баштайт. Андан сырткары ушул эле сабактар «YouTube» каналдарына жана атайын порталга жайгаштырылат.

2. Интернет-ресурстарга окуу материалдарын жайгаштыруу. Билим берүү жана илим министрлиги тарабынан oku.edu.gov.kg. билим берүү порталы түзүлүп, учурда анын контентин толтуруу иштери жүрүп жатат. Бул порталга 1-11-класстардын окуу материалдары, китептер, кошумча адабияттар, тапшырмалар, видео сабактар, өнүктүрүүчү оюндар жайгаштырылат. Буга кошумча «Кыргызстандын билим берүү ресурстары» деген «YouTube» канал ачылды.

3. Онлайн окутуу. Окуучулар менен мугалимдин ортосундагы түз байланыш абдан мааанилүү болгондуктан, учурдагы технологияларды («Zoom», «Google classroom», «Telegram», «WhatsApp») колдонуп, окутуу системасын да киргиздик. Бул тармактар аркылуу аралыктан сабак өтүп, тапшырмаларды берип, кайра аларды текшерип алууга мүмкүнчүлүк бар.

4. Окуучуларды тестирлөө. Билим берүү жана илим министрлигине караштуу Улуттук тестирлөө борборуна 4-11-класстардын 13 предмети боюнча (математика, химия, биология, география, кыргыз тили, орус тили, өзбек тили, тарых, адам жана коом, англис тили, орус тили кыргыз мектептери үчүн, кыргыз тили орус мектептери үчүн, эне тили, мекен таануу) диагностикалык тесттерди иштеп чыгып, Интернетке жайгаштыруу милдети жүктөлдү. Бул жумуш этап-этабы менен, апрель, май айларында жасалат.

5. «Альфа Телеком» компаниясы менен түзүлгөн меморандумга ылайык, компания өлкө мугалимдерин бирдиктүү корпоратив тарифине кошуп, Интернетке баланста каражат жок болгон учурда да кирүүгө мүмкүнчүлүк берет. Ошондой эле компаниянын «Мега24» мобилдик тиркемесинде «Санариптик мектеп» уячасы кошумча жасалып, ал жерге мектепке тиешелүү контентти киргизүү иштери жасалууда.

Мындан сырткары министрлик окутуу кыргыз, орус, тажик жана өзбек тилдеринде жүргүзүлгөн мектептер үчүн ар түрдүү тематикадагы 400гө жакын акысыз окуу материалдарын жайгаштырган https://kitep.edu.gov.kg, https://lib.kg/lib/school/ сайттарын сунуш кылат.

Ошондой эле окуучулар жана ата-энелер мекеме тарабынан даярдалган iBilim (башталгыч класстар үчүн) жана «Билим булагы» мультимедиялык комплекстеринен колдонсо болот. Комплекстер төмөндөгү шилтемелерде жайгаштырылды: http://ibilim.kg/kyr/index.html, http://bb.edu.gov.kg/index.php.

- Социалдык тармактарда «мектеп мугалимдерин видео сабактарды тартууга мажбурлап жатышат» деген дооматтар пайда болду. Сиздин жообуңуз?

- Андай дооматтардын баары негизсиз. Видео сабактарды ЮНИСЕФ жана өнөктөш телеканалдар менен кошо өзүбүз тартып жатабыз. ЮНИСЕФ бизге контентти толтурууда чоң жардам берип жатат. Биз тескерисинче ошо видео сабактар менен иштеген мугалимдерге дем бериш үчүн атайын сынак жарыяладык. Сынак «Эң мыкты видеосабак» деп аталат.

- Расул мырза, бүтүрүүчү класстардын жалпы республикалык тестирлөөсүнө даярдык кандай жүрүп жатат? Тестирлөөнүн мөөнөтү да жылса керек?

- Жалпы республикалык тестирлөөгө каттоо 3-апрелге чейин жүрүп, аяктоого тийиш болчу. Учурдагы эпидемиологиялык кырдаалга байланыштуу бул да белгисиз мөөнөткө жылдырылды. Азыр бул багытта даярдык иштери жүрүп жатат. Билим берүү жана илим министрлиги мектеп бүтүрүүчүлөрүнө жалпы республикалык тестирлөөгө даярдануу боюнча онлайн ресурстардын топтомун сунуш кылды.

Кыргыз жана орус тилдериндеги (негизги жана предметтик тесттер) акысыз онлайн (2 вариантта) сынак тест. Шилтеме - http://testing.kg/ort/.

Билимди баалоо жана окутуу усулдары борборунун «Фейсбуктагы» жана «Инстаграмдагы» баракчаларында ЖРТ тууралуу маалымат, негизги жана предметтик тесттерди тапшыруу боюнча кеңештери да бар.

- Маегиңиз үчүн чоң рахмат!

Эскертүү!

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Кыргызстанда коронавирус жуккан жаңы төрт учур катталды

Ошону менен илдет жуккандардын жалпы саны 111 адамга жетти.

1-апрель, саат 12:00гө карата Кыргызстанда коронавирус жуккан жаңы төрт учур катталды. Бул тууралуу Коронавирусту алдын алуу штабынын жетекчисинин орун басары Касымбек Мамбетов билдирди.

Жалал-Абад шаарында бир, Сузак районунда бир, Кара-Көл шаарында бир жана Чүй облусунда бир адам аныкталды.

Ошентип, бул илдетке чалдыккандардын саны 111 болду. Алардын 11и балдар.


18-31-мартта Кыргызстанда коронавирус жуккандардын жалпы саны 107 болчу. Алардын үчөө айыгып чыккан.

Коронавирустун тарашынын алдын алыш үчүн 25-марттан 15-апрелге чейин Бишкек, Ош жана Жалал-Абад шаарларынын, Ош облусунун Ноокат, Кара-Суу райондорунун, Жалал-Абад облусунун Сузак районунун аймактарына өзгөчө абал киргизилген.


Бишкек шаарынын коменданты Алмаз Орозалиев 31-мартта өзгөчө абалдын эрежелерин күчөтүү боюнча буйруккка кол койгонун билдирди. Анын айтымында, өзгөчө абалдын талаптарын аткарбагандарга чара көрүлөт.

Анда «туугандарга, досторго, кошуналарга жана башкаларга конокко барууга, бир үй-бүлө мүчөлөрүнөн сырткары үч адамдан көп чогулууга тыюу салынат» деп айтылат. Ошондой эле өзгөчө абал учурунда коомдук жайда беткапсыз жүргөн адам миң сом, мындайга жол берген юридикалык жактар 5 миң сом өлчөмүндө айыпка жыгылат. Күндүз көчөгө чыгуу эрежесин бузган адамга 3 миң сом, юридикалык жактарга 13 миң сом айып салынат.

Түнкүсүн кармалгандар коменданттык саат аяктаганча милиция бөлүмүндө болот, жанында документи жоктор ким экени аныкталганча үч суткага чейин камалат. Карантин, обсервация режимин сактабагандык, дарылануудан качуу, оорусун жашырып, башкаларга жугузуу 15 миң сомдон 60 миң сомго чейинки айыппул менен жазаланат. Санитардык-эпидемиологиялык эрежени атайылап же кокусунан бузуунун айынан башкалар жапырт ооруга чалдыкса жаза чаралары Жазык кодексинде жазылган. Мындан тышкары өзгөчө абал учурунда иштөөгө уруксат берилген тараптардын тизмеси жарыяланды. Алар саламаттык сактоо системасы, ооруканалар, шаар инфратүзүмү жана коммуналдык кызматтар, кайра иштетүү өнөр жайы жана айыл чарбасы, азык-түлүк, дары-дармек жана медициналык препараттарды жеткирүү кызматтары.

Ошондой эле жарандарга жашаган жеринен 1,5 чакырым алыс радиуста дүкөнгө, дарыканага барууга тыюу салынды.

Эскертүү!

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Жогорку Кеңештин кезексиз жыйыны өтүүдө

Жогорку Кеңеште эпидемиологиялык абалга байланыштуу экономика, коопсуздук ж.б. маселелерди карады. Бул күнү парламент вице-премьер-министрликке жана Саламаттык сактоо министрилигинин башына сунушталгандардын талапкерлигин карай турган болду.

Капилет келген илдет, камы жок өкмөт

Президент Сооронбай Жээнбеков.

Тиешелүү зарыл деген дары-дармектер запасынын камсыз болбогону саламаттык сактоо тармагынын өкүлдөрүн тынчсыздандырууда.

Даярдыктын начардыгын Коопсуздук кеңешинде президент да сынга алып, өкмөт башчысына саламаттык сактоо министри менен республикалык штабдын жетекчилерине чара көрүүнү сунуштады.

Финансы министрлиги тарабынан өз убагында өзгөчө эпидемиологиялык жагдайдын алдын-алуу үчүн шашылыш каржылоо ыкчам жүрбөгөндүктөн азыркы мезгилде сырттан дары-дармек сатып алуу татаал болуп турганы белгиленди.

Кебелбеген жетекчилер, кечиккен каржылоо

Саламаттык сактоо министрлигине караштуу Коомдук кеңештин мүчөсү Айбар Султангазиев "Фейсбук" социалдык тармагы аркылуу өлкөдө коронавирус илдети жайылган чакта медицинаны ыкчам каржылоону ишке ашырбаганы үчүн финансы министри Бактыгүл Жээнбаеваны айыптап чыкты.

Ал айрыкча керектүү дары-дармектерди, врачтар үчүн коргоочу кийимдерди, медициналык жана дезинфекциялоочу каражаттарды өз убагында сатып алууга акча бөлбөй, тармакта таңкыстык жаралган жагдай үчүн башкы финансисттин бейкапарлыгын сынга алды:

Айбар Султангазиев.
Айбар Султангазиев.

"Эмне себептен биздин ооруканалар ушул күнгө чейин чырылдап, алдын-ала эч нерсе сатып алалбай келишти? Алар каражат өз убагында которулбаса, эмне кылабыз деген жоопторун айтып жатышат. Мамлекеттин колунда, СПИД борборунда сакталган вируска каршы дарылар бар болчу. Анан Ош менен Жалал-Абад облустарында илдет чыкканда, ошол тарапка жөнөтүштү. Ал эми дары сатып алууга акча бөлүнгөн жок. Финансы министрлиги болгону кечээ гана дарыгерлердин маянасы үчүн акча которуптур. Эгерде дары-дармекке акча которулбаса, анда Саламаттык сактоо министрлиги эмне кыла алат? Акчасы жок, дары ташыган компаниялар менен кантип сүйлөшөт?"

Айбар Султангазиевдин маалыматы боюнча, Финансы министрлигинин саламаттык сактоо мекемелерине март айынын аягына чейинки карызы 928 млн. сомду түзгөн. Борбордук казыналык кассаны 30-мартта гана ачып, керектүү акчанын 300 млн. сомун бөлгөн. Ыкчам чара көрүүнүн шартында каржылоонун кечеңдешинин себебин сурап, Финансы министрлигинен комментарий ала алган жокпуз.

Министрдин калпы чыкты

Бирок саламаттык сактоо министри Космосбек Чолпонбаев 17-марттагы брифингинде дары-дармек жетиштүү экенин айткан болчу:

"Бизде бардык дары-дармектер, ооруканалар жана врачтар даяр. Дүйнө жүзүндө коронавирус илдети тарай баштаганда эле биз ага даярданып, тиешелүү чараларды көргөнбүз. Бүгүнкү күндө бизде бардык жетиштүү күч бар. Ооруканалар, кошумча резервдик койкалар даяр. Лабораторияларда реагенттер жетиштүү".

Ошол эле кезде 31-мартта Коопсуздук кеңешинин чакан форматтагы жыйынында мамлекет башчы Сооронбай Жээнбеков республикалык штаб менен Саламаттык сактоо министрлигинин илдеттин жайылышына каршы аракеттерин сынга алды.

«Январда сиз "лабораториялар даяр" деп маалымат бердиңиз эле. Чындыгында андай эмес экен. Тестирлөө реагенттери жетишсиз болуп чыкты. Министрлик өз убагында ыкчам чараларды көрүшү зарыл болчу», - деп белгиледи президент саламаттык сактоо министри Космосбек Чолпонбаевге кайрылып.

Коопсуздук кеңешинин чечими менен айрым өкмөт мүчөлөрүнүн жоопкерчилигин кароо жагы премьер-министрге сунушталды.

Дары-дармек жокпу?

Ал эми Саламаттыкты сактоо министрлигине караштуу Коомдук кеңештин төрайымы Нурхан Жумабаева Мамлекеттик материалдык резервдер фондунун кампасында өзгөчө эпидемиологиялык кырдаалдар үчүн сактала турган препараттар, медициналык каражаттар жана атайын коргоочу кийимдер тууралуу түк маалымат жок экенин айтты:

"Мамлекеттик материалдык резереврдер фондунунун кампасында азык-түлүктүн эле эмес, ар кандай эпидемиологиялык кырдаалдар үчүн абдан зарыл дары-дармектердин дагы алты айга жете тургандай запасы турушу керек болчу. Бирок азыр бизде мына ошондой дары-дармектер, коргоочу медициналык каражаттар бар же жок экенин эч кимиси айтпай жатпайбы. Анан эртеңден баштап дары-дармек жетишпей калса, эмне болот? Анткени дүйнөдө азыр кээ бир дарылар таңкыс болуп жатат".

Буга чейин 19-мартта кырдаал боюнча парламентте суроолорго жооп берип жатып, өкмөт башчысы Мухаммедкалый Абылгазиев Мамлекеттик материалдык резервдер фондунун аты эле калганын айтып, ал жактагы мындай абалдын себептерин төмөндөгүдөй айткан жайы бар:

"Мамлекеттик материалдык резервдер фондунун аты эле бар экен. Бизде көбү мындай учурларда бардыгын ишкерлер өздөрү эле камсыздап коёт деп ойлошот. Кээ бирөөлөр “мына ошол фонддун кереги барбы, аны жок кылбайсыңарбы” деп айтышкан. Мен бүгүн үч айга жете тургандай запасы менен күнүмдүк зарыл азык-түлүк түрлөрүн жана эң зарыл медициналык препараттарды материалдык резервдерде кармоо керек деп айтаар элем. Мыйзамдарга дагы өзгөртүү киргизүү керек. Анткени өзгөчө кырдаалдар учурунда биз тендерсиз эч нерсе сатып ала албайт экенбиз".

Ошол эле кезде өкмөт буга чейин Саламаттык сактоо министрлигиндеги эпидемиологиялык фонддо канча акча бар экенин жана Өзгөчө кырдаалдар министрлигинин жарандык коргонууга каралган каражаттарынын канчасы абалды жөнгө салууга багытталары тууралуу маалымат бере элек. Дүйнөлүк саламаттык сактоо уюму коронавирус илдетин пандемия деп жарыялаганга чейин эле коңшу мамлекеттер медицина тармагын ыкчам түрдө кошумча каржылоону чечкени белгилүү.

Эскертүү!

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

COVID-19 «Таблиги жамаат» маселесин козгоду

Кыргызстандык дааватчылар. Нарын облусу.

Ысык-Көлдө Индияга дааватка барып келген эки адамдан коронавирус табылды. Буга чейин Нарында да Пакистандан дааваттан келген бир кишиден вирус чыккан.

Бул окуя кыргыз коомчулугунда эң көп талкууланган темалардын бирине айланып, Интернет колдонуучулардын кайчы пикирин жаратты.

Расмий маалыматка караганда, СOVID-19 вирусу аныкталган Ысык-Көл облусунун 35 жана 39 жаштагы эки тургуну Индиядан 21-22-мартта дааваттан келген. Алар Бишкек шаарында үч күн обсервацияга жаткырылып, коронавируска тапшырган анализи таза чыккан. Үйлөрүнө коё берилгенден кийин да анализ алынып, вирус аныкталды.

Бул чет өлкөдөн дааваттан келгендерден коронавирус табылган биринчи учур эмес. Өткөн аптада Пакистандан төрт айлык дааваттан келген Нарын шаарынын тургунунан да СOVID-19 вирусу табылган.

Нарындын Ат-Башы районунда Индиядан дааваттан келген дагы эки киши карантиндин шарттарын аткарбай сынга кабылды. Аталган райондун Баш-Кайыңды айылынын башчысы Бакытбек Байзаков эрежеге баш ийбегендер боюнча маалымат берди:

«Алар Индиядан келгенине аз эле күн болгон. Бишкекте обсервацияга жатып чыгып, Ат-Башыга кайтышкан. Дарыгерлер экөөнү Ат-Башыдан да текшерип, 15 күн үй карантинине алган. Бирок «мечиттен намаз окуйбуз» деп карантиндин талаптарын аткарбай коюшту. Ошондуктан Ат-Башыга 15 күнгө обсервацияга жаткырдык. Мындан башка жол жок болуп калды. Айылда көчөдө жүрүшсө эл дүрбөлөңгө түшүп жатат».

Бул окуядан кийин Дин иштери боюнча мамлекеттик комиссия өзгөчө абалдын эрежелерин бузган дин ишмерлери жоопко тартыларын эскертти. Комиссия мындай фактылар болсо маалымат берүүнү өтүнүп, коомчулукка кайрылды. Негизи 17-марттан тартып мечиттерде намаз окууга, даават кылууга тыюу салынган. Ошондой эле чиркөөлөрдө жана храмдарда да коомдук диний жөрөлгөлөрдү жүргүзүүгө уруксат берилбейт.

Кыргызстан мусулмандар дин башкармалыгынын жетекчисинин орун басары Замир Ракиевдин сөзү боюнча, бул талаптарды бузгандар жок.

Замир Ракиев.
Замир Ракиев.

«Мечиттер эле эмес, мечиттердин короосу да бек. «Намаз окуйм» деп келгендер кире албайт. Түшүндүрүү иштери бардыгына жүргүзүлгөн. Ушуга чейин тартипти бузгандар боюнча арыз түшө элек. Эгерде өзгөчө абал режиминин шарттарын аткарбагандар болсо мамлекет чара көрөт», - деди ал.

Вирустун алгачкы учурлары Сауд Арабиясына умрага зыяратка барып келгендер менен дааватчылардан чыгышы диний көз караштагы адамдарга болгон сын-дооматты пайда кылды. Алгач Кыргызстанда кичи ажылыктан келгендердин үчөөнөн 18-мартта вирус чыккан. Илдетке чалдыккандардын көбүн зыяратчылар түзөт.

Ушу тапта социалдык тармактарда диний ишенимдеги адамдар менен ага каршы чыккандардын ортосунда кайым айтышуу токтой элек. Бир тарабы коронавируска байланыштуу зыяратчыларды сындаса, экинчи жагы дүйнөнү каптаган вирус Кыргызстанга кайдан гана болбосун эртели-кеч келмек деген пикир айтышууда. Президентке караштуу Башкаруу академиясынын ректору Алмазбек Акматалиев зыяратчылардын коом алдындагы жоопкерчилигин эске салды:

Алмазбек Акматалиев.
Алмазбек Акматалиев.

«Тилекке каршы алар вирусту жугузуп келип Кыргызстанда оору ошолор аркылуу тарап жатат. Бирок аларга күнөө коюп же ишенимине шек келтирели деген ой жок. Маселе мында - зыяратчылар ооруп калгандан кийин өзүнө, жакындарына, коомго башкача мамиле кылышы керек. «Ооруканага жат» десе жатышы керек, «изоляция бол» десе аны да аткарышы керек. Себеби алар ооруну таратуучулар болуп калышты. Ошол эле кезде Европадан, Франциядан ооруну жугузуп алган деле адамдар бар. Зыяраттан келгендер «мен ушул жакка барып келдим, ушул адамдар менен жолуктум» деп айтып бериши керек. Бул коом алдындагы, керек болсо дин алдындагы жоопкерчилиги».

Кырргызстанда коронавирус аныкталгандардын көбү - 10-марттан тартып умрадан келгендер менен алар менен контактта болгондор. Себеби, умрадан келгендер обсервацияга алынган эмес. Өкмөт буга чейин Сауд Арабиясында эпидемиологиялык абал курч болбогондуктан ал өлкөдөн келген адамдар обсервацияга жаткырылбаганын билдирген. Талдоочу Руслан Акматбек учурдагы кырдаалдын түзүлүшүнө бийликтин да жоопкерчилиги бар деп эсептейт.

Руслан Акматбек.
Руслан Акматбек.

«Коронавирустун коркунучу тууралуу бир нече жолу маселе көтөрүлгөн. Бирок расмий органдар аны кабыл албаганы ачыкка чыкты. Учурдагы кырдаалдын түзүлүшүнө өкмөттүн тийиштүү мекемелеринин чабал иши себеп болду. Анткени марттын башында эле вирустун алдын алуу боюнча жалпыга маалымдоо каражаттарында жана социалдык тармактарда бир топ маалыматтар жазылды. Биз дин тутуу эркиндиги Конституцияда бекитилгенин унутпашыбыз керек. Умрага баргандар, дааватка чыккандар мындай болуп кетерин билген жок да. Экинчиден, зыяратчылар да биздин эле коомдон чыккан адамдар экенин унутпашыбыз керек. Тиешелүү институттар, өкмөт алдын-ала талдоо жүргүзүп, вирустун алдын алуу боюнча иштерди жасап, чечим кабыл алышы керек эле. Коомдук процесстер бийлик тарабынан жөнгө салынбаса маселе жарала берет. Бири-бирин кодулоо болуп, ал касташууга чейин алып барат. Эми биз ушул апаатты жок кылы турган сунуштарды берип, аны жеңиш үчүн чогуу аракет кылышыбыз керек».

Коронавируска байланыштуу өлкөдө дааватты уюштуруу, аны көзөмөлдөө маселеси да көтөрүлдү. Өлкө ичинде дааваттын талап-тартибин Кыргызстан мусулмандар дин башкармалыгы көзөмөлдөйт. Бул боюнча муфтиятта даават, үгүт-насаат, жаштар жана аялдар бөлүмү бар. Бирок маалымат боюнча чет өлкөгө жасалган дааватты муфтият көзөмөлдөй албайт. Акыркы окуялар боюнча диний эксперт Канатбек Мурзахалилов ой бөлүштү:

Канатбек Мурзахалилов.
Канатбек Мурзахалилов.

«Коронавирус умрадан келгендерден, Пакистанга, Индияга дааватка баргандардан чыгышы мамлекет дин саясатын дагы бир жолу карап чыгышы керек экенин көрсөттү. Эми мамлекет аймактардагы диний саясатын жакшыртышы керек. Экинчиси - диний саясатты декларативдүү түрдө эле жөнгө салбай, конкреттүү иштерди жасашы керек. Антпесе болбойт».

Кыргызстанда ислам динине чакыруу, ага үгүттөө даават деп аталат. Дааватты болсо «Таблиги жамаат» кыймылына байланыштырып жүрүшөт.

«Таблиги жамаат» тууралуу маалымат

«Таблиги жамаат» боюнча Кыргызстанда кайчы пикирлер көп. Анын ишине көп мамлекеттерде тыюу салынганы утур-утур айтылып келет. Кыргызстандын кошуналары жана стратегиялык өнөктөштөрү болуп саналган Казакстанда, Орусияда, Өзбекстанда, Кытайда жана Тажикстанда анын ишмердиги сот аркылуу токтотулган. Бирок расмий Бишкек бул уюмга тыюу салууну колдобойт жана диний саясатын өз алдынча жүргүзүп келүүдө.

Кыргызстанда дааватчылар деген ат менен белгилүү «Таблиги жамаат» уюмунун тамыры Пакистанга, Индияга жана Бангладешке барып такалат. Аны 1926-жылы Индияда Мухаммад Илияс аттуу адам негиздеген. Алар өздөрүн саясатка жана мамлекеттик башкаруу ишине аралашпаган, тынч, сабырдуу уюм катары мүнөздөшөт.

Айрым эксперттерди «Таблиги жамаат» кыймылынын ансыз да туруксуз, жакыр, диний-экстремисттик уюмдар арбын жана диний абалы жакшы көзөмөлдөнбөгөн Пакистан, Бангладеш сыяктуу мамлекеттер менен бекем алакасы кооптондурат.

Алар Пакистандагы, Индиядагы же Бангладештеги «Таблиги жамааттын» борборлорунан мамлекеттин кызыкчылыгына кайчы келген бүтүмдөр болуп калуусунан чочулашат. Маселен, Казакстан бул уюмга тыюу салып жаткан кезде ушул жагдай да көбүрөөк эске алынган.

Эскертүү!

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Бишкектиктер быйыл жазды үйдө тосту

Коронавируска байланыштуу кирген карантинден улам Бишкектин көчөлөрү бош калды. Машинелердин саны да азайды.

Коронавирус жугузгандар 107 кишиге жетти

31-мартка карата Кыргызстанда коронавирус жуккан 13 киши жаңыдан катталып, илдет жуккандардын жалпы саны 107 адамга жетти. Үч кишинин абалы оор. Бишкекте өзгөчө абал эрежелери күчөтүлүп, аны аткарбагандар айыпка жыгылмак болду.

Кыргызстанда 31-мартка карата дагы 13 адамдан коронавирус табылып, бул илдет жуккандардын жалпы саны 107 кишиге жетти. Бул тууралуу коронавирустун алдын алуу штабынын жетекчисинин орун басары Касымбек Мамбетов билдирди:

«Акыркы эки күндө 23 учур аныкталды, алардын ичинен төрт киши сырттан келген. Калган 19 адам чет өлкөдөн келгендер менен байланышта болгон, тагыраак айтканда, өлкөнүн ичинен жуккан. Илдет өлкөнүн ичинен жуккан 19 кишинин арасында 14 жашка чейинки төрт бала бар. 15 учурга беш үй-бүлөлүк байланыш очоктору себеп болгон».

Мамбетовдун айтымында, оорусу жаңы аныкталгандардын ичинде Бишкекте бирөө, Нарын облусунда үчөө, Ысык-Көл облусунда экөө, Чүй облусунда бирөө, Ош облусунда бешөө жана Жалал-Абад облусунда бирөө бар.

Үч бейтап жандандыруу бөлүмүндө жатат. Эки жарандын абалы орточо оор, бирөө жасалма дем алдырууга кошулду. Коронавирус аныкталган бейтаптардын ичинен 58и аял, 49у эркек, 15 бала, ошондой эле бир жашка толо элек эки наристе жана 31 улгайган адам бар.

Өлкөдө вирустун биринчи учуру 18-мартта катталып, илдет үч адамга жукканы аныкталган. Андан бери 14 күндүн ичинде СOVID-19 вирусу алты облуска жайылды. Талас облусунда вирус жуккандар табылган жок.

Коронавирустун тарашынын алдын алыш үчүн 25-марттан 15-апрелге чейин Бишкек, Ош жана Жалал-Абад шаарларынын, Ош облусунун Ноокат, Кара-Суу райондорунун, Жалал-Абад облусунун Сузак районунун аймактарына өзгөчө абал киргизилген.

Бишкек шаарынын коменданты Алмаз Орозалиев 31-мартта өзгөчө абалдын эрежелерин күчөтүү боюнча буйруккка кол койгонун билдирди. Анын айтымында, өзгөчө абалдын талаптарын аткарбагандарга чара көрүлөт.

Алмаз Орозалиев.
Алмаз Орозалиев.

«Бишкекте түндө 137 адам кармалып, эртең менен коё берилди, - деди ал. - Мен бүгүн дагы чектөөлөрдү күчөтүү боюнча буйрукка кол койдум. Анын эрежелери менен Интернеттен таанышып чыгышса болот. Аны аткарбай калгандар айыпка жыгылат».

Анда «туугандарга, досторго, кошуналарга жана башкаларга конокко барууга, бир үй-бүлө мүчөлөрүнөн сырткары үч адамдан көп чогулууга тыюу салынат» деп айтылат. Ошондой эле өзгөчө абал учурунда коомдук жайда беткапсыз жүргөн адам миң сом, мындайга жол берген юридикалык жактар 5 миң сом өлчөмүндө айыпка жыгылат. Күндүз көчөгө чыгуу эрежесин бузган адамга 3 миң сом, юридикалык жактарга 13 миң сом айып салынат.

Ал эми түнкүсүн кармалгандар коменданттык саат аяктаганча милиция бөлүмүндө болот, жанында документи жоктор ким экени аныкталганча үч суткага чейин камалат. Карантин, обсервация режимин сактабагандык, дарылануудан качуу, оорусун жашырып, башкаларга жугузуу 15 миң сомдон 60 миң сомго чейинки айыппул менен жазаланат. Санитардык-эпидемиологиялык эрежени атайылап же кокусунан бузуунун айынан башкалар жапырт ооруга чалдыкса жаза чаралары Жазык кодексинде жазылган. Мындан тышкары өзгөчө абал учурунда иштөөгө уруксат берилген тараптардын тизмеси жарыяланды. Алар саламаттык сактоо системасы, ооруканалар, шаар инфратүзүмү жана коммуналдык кызматтар, кайра иштетүү өнөр жайы жана айыл чарбасы, азык-түлүк, дары-дармек жана медициналык препараттарды жеткирүү кызматтары.

Ошондой эле жарандарга жашаган жеринен 1,5 чакырым алыс радиуста дүкөнгө, дарыканага барууга тыюу салынды.

Токтайым Үмөталиева.
Токтайым Үмөталиева.

Өзгөчө абалдын эрежелери кызуу талкууларга жем таштады. Укук коргоочу Токтайым Үмөталиева өзгөчө абалдын эрежелери башаламан ишке айланды деп сынга алды:

«Мен негизи биринчи өзгөчө кырдаал тууралуу чечим кабыл алынганда эле ошол туура чечим деп ойлогом. Өзгөчө абалга адегенде даярдык көрүш керек эле. Документацияны жана башка маселени чечип алыш керек болчу. Же болбосо блокпостторго жергиликтүү бийлик же жарандар турушу керек эле. Милицияны, аскер адамдарын киргизүү туура чечим болгон жок», - деди ал.

Дүйнө жүзү боюнча коронавирус 803 миңден ашык кишиге жукту. Бул илдет Кыргызстандын коңшусу Казакстанда 325 кишиден, Өзбекстанда 158 адамдан табылды.

31-март, Бишкек убактысы боюнча саат 19.50гө карата дүйнө жүзү боюнча бул илдет 804 миң кишиге жугуп, оору башталгандан бери жер шарында 39 миңден ашуун адам бул илдеттен көз жумду.

Эскертүү!

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Окуучулар онлайн окуй баштайт

Окуучулар онлайн окуй баштайт
please wait

No media source currently available

0:00 0:05:57 0:00

Жайың айтам деп баарын айтпа

Жаачылар

"Сөз дайра" берүүсүнүн бул чыгарылышында жай, жаз деген сөздөрдүн бир нече маанисин чечмелейбиз.

Биринчи мааниси, кадимки эле жылдын төрт мезгилинин бири болгон-жай мезгилин түшүндүрөт. «Жай келди» дейт. «Жайы-кышы дебей киши үзүлбөгөн жер экен» дейт. «Биз ал жерде жай бою иштейбиз» дейт. «Жайында келгиле» дейт, дагы ушул сыяктуу…

* * *

Экинчи мааниси - эл орношкон жайды айтат. «Бүгүн силерге орун болбой калды, жайыңарды таап алгыла» дейт. «Конок тосчу жайы начар экен» дейт. «Даярдап койгон жайың жок, кайнатып койгон чайың жок» дейт. «Орусияда кагаз өнөр жайы өнүккөн» дейт. «Өнөр жайы өнүкпөгөн өлкө элек» дейт. «Кыргызстан окуу жайларынын саны боюнча дүйнөдө алдыңкы орунда» дейт. «Ден соолук жайын куруп алдык» дейт. «Адегенде ошол айылдын маани-жайын байкап көргүлө» дейт. «Депутаттардын чоо-жайы кандай экен?» дейт. «Жаман жайын айтам деп, баарын айтат» дейт. «Укпаган неме экен, жайына кой» дейт. «Оюбуз жайынан чыкпай калды» дейт. «Жайма-жай отурганда кирип келишти» дейт.

* * *

Үчүнчү мааниси - «жай адам эле» дейт. «Жай чарба» дейт. «Жай соода» дейт. «Ал атын жай бастырып келатты» дейт. «Жанын жай алдырып койгулачы?» дейт. «Жалгыз калгандан бери Жаңылдын жаны жай таппай жүрөт» дейт. «Бүкөндүн көңүлү бүгүн жай» дейт. «Далай жоону жай кылып, Таластын баарын бай кылып» деген саптар бар. «Акыры бир күн жайыңды табам го, сенин!» деп кекенди” дейт. «Жай табар, жан бактыларга толуп кетти» дейт. «Жайбаракат келатканда балээ баспадыбы» дейт. «Жай турмуш» дейт, «тынч турмуш» дегени. Тилдин грамматикасында «жай сүйлөм» деген бар.

* * *

Төртүнчү мааниси - Жай жайла» дейт. «Жай таш» дейт. «Алмамбет жай ташын сууга салды» дейт.

Бешинчи мааниси - «Дасторкон жай», «китеп жай», «кол жай» ж. б. «Отургандар колун жайып бата беришти» дейт. «Аман турсам, сен үчүн колум жаярмын» дейт. «Аргымак оозун жайды» дейт. «Чачын жайды» дейт. «Сугатчылар эртең эгинге суу жайышат» дейт. «Сиңер жерге суу жай, угар жерге сөз айт» деген бар. «Бутуман кан жая бериптир» дейт. «Бул кабарды элге жай» дейт. «Кой жай» дейт. «Уй жай» дейт. «Жайган жылкысы миң болду» дейт. «Кара шумкарды эми жаялы, табына келди» дейт.

Алтынчы мааниси - жай-жарак. Манас жай-жарагын алып жоого аттанды дейт. «Жай-жарагы жок эле бара бересиңерби?” дейт. “Чөпкө барсак, чарбасынын жай-жарагы жок неме экен” дейт.

* * *

Эми “жаз” сөзүнө келели. “Жаз келди”. “Жакында эле жаз майрамын тостук”. “Жаз келип, күн жылый баштады”дейт.

Экинчи мааниси - “кат жаз”, “сабак жаз”, “Кудайдын жазганын көрөрбүз”, “бала муштумун жазды”, “бой жаз”, “чер жаз”, “кабагыңды жаз” жана башка...

Үчүнчү мааниси - “Анын айбалтасы саал жаза тийди”. “Жаза сүйлөдү”, “ката сүйлөдү” деген эле түшүнүк. “Жазбай атат экен” дейт. “Караңгыда да анын үйүн жазбай табам” дейт. “Машинанын үнү жазбай угулду” дейт. “Жаза кетирбей кууп жетти” дейт. “Ал жаза кетирбей тиктеди” дейт. “Акылдан жаздыңбы?” дейт. “Жаза-буза кармап алдым” дейт. “Мен сага эмнемден жаздым?” дейт.

* * *

Төртүнчү мааниси - жазда. “Башыңа жаздык жазда” дейт.

Эскертүү!

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Оренбургдагы ардактуу консулдун кайрылуусу

Оренбургдагы ардактуу консулдун кайрылуусу
please wait

No media source currently available

0:00 0:03:24 0:00

Топту сүйгөн Толгонай

Топту сүйгөн Толгонай
please wait

No media source currently available

0:00 0:04:48 0:00

Кыргызстанда СOVID-19 жуккандар 100дөн ашты

Бишкек, март, 2020-жыл.

Кыргызстанда 31-мартка карата дагы 13 кишиден коронавирус табылып, бул илдетти жуктургандардын саны 107ге жетти.

31-мартка карата Кыргызстанда коронавирус жуккан дагы 13 учур катталды. Бул тууралуу коронавирусту алдын алуу штабынын жетекчисинин орун басары Касымбек Мамбетов билдирди.

Анын айтымында, жаңы жуккандар Бишкекте бирөө, Нарын облусунда үчөө, Ысык-Көл облусунда экөө, Чүй облусунда бирөө, Ош облусунда бешөө жана Жалал-Абад облусунда бирөө.

Ошону менен бул илдетке чалдыккан кыргызстандыктардын саны 107ге жетти: 51 Жалал-Абад облусунда, Ош облусунда 28. Чүйдө төрт, Баткенде бир, Ош шаарында тогуз, Бишкекте сегиз, Нарын облусунда төрт жана Ысык-Көл облусунда экөө.


Кыргызстанда 31-мартка карата коронавирус жуккан бейтаптардын үчөө реанимацияда жатат. Бул тууралуу коронавирустун алдын алуу штабынын жетекчисинин орун басары Касымбек Мамбетов билдирди.

Реанимациядагы үчөөнүн бирөөнө жасалма дем алдыруу аппараты коюлду. Экөөнүн абалын дарыгерлер орточо оор деп баалап жатышат.

Буга чейин Кыргызстанда коронавирус жуккандардын ичинен жандандыруу бөлүмүнө түшкөн алты бейтаптын бешөө жалпы палатага которулганы, алтоонун бирине да жасалма дем алдыруу аппараты коюлбаганы айтылган.


Ал арада өкмөт ишкерлерди колдоонун финансалык чараларын иштеп чыкты. Бул тууралуу өкмөттүн басма сөз кызматы кабарлады. Маалыматка ылайык, өкмөттүн кризиске каршы чаралары бир нече пункттан турат. Анын алкагында өкмөт Улуттук банкка бир катар сунуштарды киргизген. Бул сунуштарга ылайык, Улуттук банк:

  • кардарларды онлайн тейлөө боюнча түшүндүрүү иштерин жүргүзүшү;
  • сомдун өтүмдүүлүгүн камсыз кылыш үчүн насыялык аукцион өткөрүүнү сунуш кылышы;
  • 2022-жылдын 1-январына чейин коммерциялык банктарга жана коммерциялык эмес уюмдарга пруденциалдык талаптарды жеңилдетиши зарыл.

Өкмөттүн карыжылык чараларынын бир бөлүгүн Кыргыз-орус өнүктүрүү фондунун алкагында ишке ашышы керек. Анын алкагында:

  • Коммерциялык банктар менен чакан жана орто бизнести колдоо линиясы боюнча кыргыз өкмөтү жана Кыргыз-Орус өнүктүрүү фондунан каржыланган долбоорлорду кошуу менен 3 айдан кем эмес мөөнөткө насыялар боюнча негизги суммалар жана пайыздарды узартуу, реструктуризациялоо тууралуу иш алып баруу;
  • Жеңилдетилген шартта насыя алыш үчүн Кыргыз-Орус өнүктүрүү фондунун каражаттарын тартуу;
  • Кыргыз-Орус өнүктүрүү фондунун жол-жоболорун жөнөкөйлөштүрүп, аталган органдан насыя алууну жеңилдетүү;

Элдин массалык түрдө чогулушунун алдын алуу максатында 2020-жылдын 1-июлуна чейин акционерлердин жалпы жыйынын өткөрүү мөөнөтүн жылдыруу каралган.

Мындан сырткары өкмөт ата мекендик өндүрүшчүлөрдү колдоону көздөөдө. Ага ылайык:

  • Мамлекеттик сатып алуу жол-жобосунда ата мекендик ташуучуларга 20% өлчөмүндө жеңилдиктерди берүү жөнүндө ченем бекитилет.
  • Ата мекендик ташуучуларга, өндүрүүчүлөргө жана кызмат көрсөткөн компанияларга өзгөчө абал жана өзгөчө абал режимдери таасир эткен мамлекеттик сатып алуу боюнча келишимдердин мөөнөттөрү кайрадан каралат.
  • Ошондой эле акыркы кырдаалдан жабыр тарткан бизнести колдоо фондун биргеликте түзүү боюнча иш жүргүзүлөт.

Өкмөт учурдагы оор шартта өлкө экономикасын оңдоо жана калыбына келтирүү боюнча бардык аракеттерди кылууга убада берүүдө. Бирок акыркы кырдаалдан жабыр тарткан ишкерлерди колдоо боюнча белгилүү бир суммадагы каражат бөлүү боюнча сунуш камтылган жок.

Коронавируска байланыштуу 25-марттан 15-апрелге чейин Бишкек, Ош жана Жалал-Абад шаарларынын, Ош облусунун Ноокат, Кара-Суу райондорунун, Жалал-Абад облусунун Сузак районунун аймактарына өзгөчө абал киргизилди.

Түнкүсүн көчөгө адам да, машине да чыкпашы керек, күндүз эшикке дүкөнгө, дарыканага жана ооруканага гана барууга уруксат. Топтошуп жүрүүгө, иш-чара өткөрүүгө тыюу салынган.

Эскертүү!

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

«Өзгөчө кырдаалда иштегенге көндүк»

Жаркын Ибраева.

Дарыгерлердин экинчи тобу 30-мартта Баткен, Жалал-Абад жана Ош облустарына жөнөп кетти. «Азаттык» Бишкектен Жалал-Абадга барып, азыр Аксы аймактык ооруканасында иштеп жаткан инфекциолог Жаркын Ибраеваны кепке тартты.

- Бишкектен барган дарыгерлер кантип бөлүштүрүлдү? Сиз иштеп жаткан ооруканадагы вирусту жугузган канча бейтап бар?

- Бул жакка келгенибизге алты күн болду. Жалал-Абаддан координатор тосуп алып, сегиз дарыгерди ар кайсы тарапка бөлүштүргөн. Сузак, Ала-Бука жана Аксы районуна бөлүндүк. Мен Аксы аймактык ооруканасынын инфекциологиялык бөлүмүндө иштеп жатам. Бизде вирус жуккан бир бейтап бар. Абалы жакшы, даттанган жок. Бардыгы штаттык режимде иштеп жатышат.

Жалал-Абаддагы ооруканадагы дарыгерлер.
Жалал-Абаддагы ооруканадагы дарыгерлер.

- Дарыгерлер ушундай шартта иштөөгө даяр беле? Психологиялык даярдыктан өтүшкөнбү?

- Биз моралдык жактан даяр болчубуз. Ошон үчүн корккон деле жокпуз. Бирок психологиялык даярдыктан өтүү мындай учурда абдан оор. Биринчилерден болуп кетип бараткандыктан согушка бараткандай сезилди. Анткени ал учурда вирус тууралуу маалымат Бишкекте бат тарап, биз аны курч кабыл алып калган элек. Бирок мен дарыгер катары өзүмдүн саламаттыгыма кооптонгон деле жокмун. Буга чейин эле ар кандай макалаларды окуп, эл аралык тажрыйба менен таанышып чыккан болчумун.

Экинчиден, корко турган болсоң имунитет алсырайт, ошондуктан дарыгерлерде коркуу сезими эмес, мекенчилдик сезими күч болуш керек. Бирок жакындарыбызга бир аз кыйын болду. Анткени алар үчүн биздин оору күчөп жаткан аймакка кетип баратканыбыз күтүүсүз болду. Бизди узатып жатканда ыйлап: «Үй-бүлөндү, жакындарыңды ойлобойсуңб»у деп жатышты.

- ​Жакындарыңыз, үй-бүлөңүз сиздин кетип жатканыңызды кандай кабыл алышты? Алар менен сүйлөшүп турасызбы?

- Үйдөгүлөр байма-бай чалып, кабар алып турушат. Бирок мен аларга «чалбагыла, бошобойбуз, телефонду жаныбызда алып жүрүүгө болбойт» деп түшүндүрдүм. Убакыт болгондо гана байланышып турам. Бирок бир чети бир ай жакындарыбыздан оолак болгонубуз тескерисинче коопсуз болду. Себеби биз Бишкекте жүргөндө күнүгө бейтаптарды, чет өлкөлүк жарандарды текшерип, анализдерин алчубуз. Ошол учурда өзүмдөн да, жакындарыма, балдарыма вирусту алып келбесем экен деген коркунуч болду. Бул жакта толугу менен шарттар бар. Коргой турган кийимдер бар.

Биз толугу менен жабык ооруканада иштейбиз, нөөмөтүбүз бүткөндө эки жума карантинге алынабыз. Башкача айтканда, анализибиз таза чыкмайын биз адамдардан оолак болобуз. Бир ай - бир жыл эмес. Биз, дарыгерлер бейтаптардын саламаттыгы үчүн андан да көп убакыт бою калып, иштөөгө даярбыз.

Бишкекте болсо мени күткөн үй-бүлөм, эки балам, жолдошум бар. Жолдошум абал курчуп жаткан мезгилде сезгендей мага телефон чалып, «Жаркын, сен баатыр болуп жөнөп калба» деп калды. Ошол эле күнү бизге министрликтен «Бишкектен жиберип жатышат, барып келесиңби?» дешти, мен дароо макул болдум.

- ​Тамак-аш, коргонуучу каражаттар жетиштүүбү?

Жаркын Ибраева.
Жаркын Ибраева.

- Дарыгерлер күнү-түнү тынымсыз иште. Тамак-аш, коргонуучу каражаттар - баары жетиштүү. Кээде эл өзү тамак-ашын көтөрүп келип, дарыгерлерге ыраазычылыгын билдирип жатат.

- ​Аксыдагы элдин, бейтаптардын маанайы кандай? Аларда чоочулоо сезими барбы?

- Эли абдан токтоо, сабырдуу, жөнөкөй келет экен. Эч кандай ызы-чуу кылып, корккон жок. Алардын ар бири өзүнөн, жакындарынан коркуп жатышат. Бирок эмоцияга алдырып, чыр салгандары деле болгон жок. Биздин айтканыбызды аткарып, тазалыкты сактап, ишин улантып жатышат. Тартип бар.

Коронавируска каршы күрөшкөн дарыгер менен маек
please wait

No media source currently available

0:00 0:05:37 0:00
Түз линк


- Биздин окурмандарга кандай кеңеш берет элеңиз?

- Эч коркпоңуздар! Биз, дарыгерлер, баарыңарды коргоого, айыктырууга даярбыз! Аягына чейин иштейбиз. Учурда абал туруктуу. Биз баарыбыз ушул жерден вирустун жайылышын токтотуп калууга аракет кылып жатабыз. Сиздерден болгону үйдө отуруу талап кылынат. Гигиеналык эрежелерди сактаңыз, үйдө болуңуз. Эгер эч ким эшикке, көчөгө чыкпаса вирус жугузгандар болбойт. Ал тарабайт.

- ​Жаркын, ишиңиз илгери болсун. Оорубаңыз!

Эскертүү!

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Карантинге камалган балдар

Иллюстрациялык сүрөт.

Кыргызстанда үч шаарда жана үч райондо өзгөчө абал режими иштей баштаганына 30-мартта беш күн болду.

Өзгөчө абал режими киргенден бери бала бакчалар да жабылды. Ал эми мектеп окуучулары буга чейин эле 16-мартта карантинге тараган.

Өзүн Нурислам деп тааныштырган баланын видео кайрылуусу ушул тапта Интернетте тарап жатат. Ал үйдө окугусу келбегенин, апасы сабакты түшүндүрүп бере албай жатканын айтып, көзүнө жаш алып арызданган.

Ушундан улам азыр бала бакчага, мектепке барбай үйдө отурган балдарга кайрылып, алардын үнүн уктук.

Нурэмир Күмүшбеков.
Нурэмир Күмүшбеков.

- Мен Нурэмир, алты жаштамын. Мен эртең менен туруп бетимди, тишимди жууйм. Анан атам менен көнүгүү жасайбыз. Китептерди окуйм, анан оюнчук ойнойм. Күндөрүм бала бакчадагыдай кызыктуу болбой жатат. Ошондуктан мен чарчадым. Досторумду сагындым.

- Менин атым Толгонай, жети жаштамын. Карантин башталганда биз апам жана сиңдим болуп башка үйдө жашап жатабыз. Анткени таенем менен атам жумушка барып жатышат. Ошондуктан биз коркуп (ред. коронавирус жугуп калат деп) башка үйдө жашап жатабыз. Бирок бири-бирибизди сагынганда алыстан, терезеден көрүп турабыз.

Ал арада мектеп окуучулары аралыктан окуу системасын тесттен өткөрүп жатышат. Билим берүү жана илим министрлигинин чечими менен окуучулар 8-апрелден тартып аралыктан окуй башташат.

Райан Болотбеков.
Райан Болотбеков.

- Менин атым Райан, нөлүнчү класста окуйм. Нарында жашайм. Тиги канаравирус (тили келбей, ушинтип айтат - ред.) деген жаман экен. Ошондуктан колду жууп, антисептик себиш керек экен. Эшикке чыкпай калдык, жумуштар токтоп калды. Шпагатка отурганды үйрөндүм, көнүгүүлөрдү жасап жатам. Карантин мага башында жакчу, азыр жакпай калды. Досторумду сагындым, кечке үйдө отура берген жаман экен. Карантин эртерээк бүтсө экен.

Райан: Досторумду, мектебимди сагындым
please wait

No media source currently available

0:00 0:01:47 0:00


Үйдө отуруп сабак окуган окуучуларга жагып же жакпай жатканына да кызыктык.

Асылай Кеңешова.
Асылай Кеңешова.

- Мен - Асылай Кеңешова, 2-класста окуйм. Карантин убагында мен үйдө отуруп, сабак жазып, китеп окуп жатам. Кызыктуу кинолорду да көрүп жатам. Мага үйдө окуган анча деле жаккан жок. Мектепте окуган кызыктуу болчу, танаписте классташтарым менен ойночубуз. Эртерээк карантин бүтсө мектепке бармакмын. Бирок карантинде ата-энем менен көп убакыт өткөргөн жакты.

Диана Азимова.
Диана Азимова.

- Мен Диана Азимова, Баткен облустук гимназия жатак мектебинде 7-класста окуйм. Бизде азыр онлайн сабактар өтүп жатат. Эжекебиз «Вотсаптан» тайпа ачып, ошол жакка предметтик мугалимдерди кошкон. Алар ошол тайпага тапшырмаларды жөнөтүшөт. Биз аны аткарып, эжекелердин жеке номерине жөнөтөбүз. Көп эле сабактар тест түрүндө болуп жатат. Берилген тапшырмаларды досторубуз менен талкуулап, улуулардан сурап аткарганы мүмкүнчүлүк болгону жагып жатат. Бирок кыйынчылыктар да болуп жатат. Мисалы, жаңы теманы өзүбүз окуп түшүнүп жатабыз. Ал эми мектепте мугалимдер түшүндүрүп берчү.

Айтор, кичинекей балдар менен окуучулардын көпчүлүгүнө карантин бир тараптан жагып жатса, экинчи тараптан тезирээк мектепке кайтып, ээн-эркин ойногусу келгени көрүнүп турат.

Адистер коронавирус илдети балдардын ден соолугу үчүн олуттуу коркунуч жаратпай турганын белгилегени менен карантин режими аларга психологиялык жактан оор өтүшү мүмкүн экенин айтышат. Андыктан ата-энелери аларды алаксытып, убактысын болушунча кызыктуу өткөрүүгө жардам бериши керек.

Өлкөнүн айрым аймактарында киргизилген өзгөчө абал 15-апрелге чейин созулат.

Эскертүү!

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

«Центерранын» күтүүсүз «кайрымы»

Кумтөр.

Эң көп пайда берген Кумтөр алтын кенин иштеткен канадалык «Centerra Gold Inc» компаниясы 2016-жылдан бери биринчи ирет акционерлерине дивиденд төлөп бермей болду.

Таза пайдадан түшкөн үлүш катары анын 2,2 млн. доллары Кыргызстанга бөлүнөт. Муну бир катар талдоочулар Кумтөр алтын кенинин ээси болгон эң ири акционерге көп жылдан бери дивиденд төлөнбөгөнү аз келгенсип, эң эле аз өлчөмдөгү каражат каралган деп сыпатташууда.

«Centerra Gold Inc» компаниясынын директорлор кеңеши 26-марттагы чечими менен акционерлерге 8,2 миллион доллар дивиденд төлөп бермей болду. Бул тууралуу «Centerra Gold Inc» компаниясынын расмий сайтында жарыяланды. Кыргызстан 77,4 миллион акциянын ээси катары 2,2 миллион доллар (175,5 миллион сом) алат. Кирешеден түшкөн акча акционерлерге, анын ичинде Кыргызстанга 2016-жылдан бери биринчи ирет төлөнүп жаткан дивиденд болуп саналат.

Чоң акционерге азыраак дивиденд. Эмнеге?

Мурдагы вице-премьер-министр Базарбай Мамбетов «Кумтөрдөн» эле жыл сайын 17-18 тонна алтын казган канадалык компания төрт жылдан бери биринчи жолу жарыбаган акча бөлгөнү адилетсиздик деп эсептейт.

Базарбай Мамбетов.
Базарбай Мамбетов.

«Көп жылдан бери эч кандай дивиденд төлөбөй жүрүп, анан минтип коронавирус чатагы башталганда канадалык компаниянын итке сөөк ыргыткансып, 2,2 млн. доллар бөлгөнү мени аябай таң калтырат, - деди ал. - Директорлор кеңешинде Кыргызстандын эки өкүлү отурат. Алар биздин кызыкчылыкты коргобой, эмнени карап отурушат? Угушубузга караганда, алар аябай чоң маяна алышат экен. Ошондуктан эле унчукпай отурушат окшойт. Эгерде биз келишимдин шарттарын кайра караганда, алар бизге карата мындай мамиле кыла алмак эмес. «Кумтөрдөн» эле жыл сайын 17-18 тонна алтын казып алып, алардын жылдык дүң кирешеси 750-800 млн. долларга барабар. Бирок минтип бизге дивиденд катары төлөгөн акчасы болсо тигил».

Ошол эле кезде адистер алтындын дүйнөлүк биржалардагы баасы күндөн-күнгө кымбаттап, анын бир унциясы азыр 1600 АКШ долларына чыкканын белгилеп жатышат. Алтын сатуу кирешелүү болуп турган шартта абдан эле аз өлчөмдө таза кирешеден дивиденд төлөнүп жатканы мына ошого байланыштуу сынга алынып жатканы белгиленди.

Төрт жылдан бери төлөнбөгөн акча

«Centerra Gold Inc» компаниясынын директорлор кеңеши кандай негизде кирешесин эсептеп чыгып, 8,2 миллион доллар дивиденд бөлгөнү анын расмий сайтында толук көрсөтүлгөн эмес.

Кыргызстандын соңку тарыхында «Centerra Gold Inc» компаниясы 2011-жылы гана ага эң чоң акционер катары биринчи жолу ири өлчөмдө - 30 млн. доллардан ашуун дивиденд төлөгөн. 2012-жылы 5,8 млн. доллар, 2013-жылы 11,9 млн., 2014-жылы 11,1 млн. доллар жана 2015-жылы 7 млн. доллардан ашык дивиденд төлөп, ошол боюнча 2016-жылдан бери ал негизги акционер катары кирешеден түшкөн пайдадан эч нерсеге ээ болгон эмес.

Кыргыз парламентинде компания чыгашаларын ашкере көбөйтүп көрсөтүп, пайданын көбүн жаңы кендерди ачууга жумшагандыктан дивиденд төлөнбөй калып жатканы боюнча маселе көтөрүлгөн. Бул жагдайды териштирүү боюнча Жогорку Кеңештин тиешелүү комитети бир нече ирет токтом чыгарып, бирок анын бири да аткарылган эмес.

Парламенттин Жер казынасы жана отун-энергетика комплекси боюнча комитетинин төрагасы Кожобек Рыспаев 2019-жылы күзүндө бул маселелерди палатанын кароосуна алып чыгууну сунуш кылган:

Кожобек Рыспаев.
Кожобек Рыспаев.

«Алтынды жер астынан казгыла. Мөңгүнү бузганы жана сууну иштеткени боюнча да биздин парламент комитетинин токтомдору бар. Ошолордун аткарылышын караш керек. Палатанын жалпы кароосуна сөзсүз түрдө алып чыгуу зарыл. Мен мындай жоопкерчиликти мойнума ала албайм. Башка депутаттар мени «Эмнеге «Кумтөрдү» палатага алып чыккан жоксуң?» деп жеп коёт. Сөзүбүзгө туралы. Бирок ал жерде деле эч нерсе болбойт».

Бирок кандайдыр бир белгисиз себептер менен кыргыз өкмөтү менен «Centerra Gold Inc» компаниясынын ортосундагы стратегиялык деп аталган ал келишимди бекитүүнүн астында орчундуу деген ал маселелер каралбай калган.

Өкмөттүн жообу - айласыздык

Биринчи вице-премьер-министр Кубатбек Боронов парламентте кыргыз тарап келишимдин шарттарын сактоого аргасыз абалда экенин моюнга алган жайы бар:

Кубатбек Боронов.
Кубатбек Боронов.

«Кыргызча айтканда, башында ээрге кыйшык отурбаганыбызда мындай болмок эмес. Бул эми 1992-93-жылдары келишим каралып жатканда, 2009-жылдагы макулдашуу бекитилип, анан аны конституциялык мыйзам менен бекитип бербегенибизде, мүмкүн азыркыдай болмок эмес. 2009-жылдагы ошол келишимден кетүүгө мүмкүн болбогондуктан, алардын тобокелчилигине караганда, биздин тобокелчилик жогору болуп, эл аралык арбитражда биздин дооматтар өтпөй, жеңилип калып, анан өзүбүз койгон доого өзүбүз акча төлөп калбайлы деген негизде айла жоктон ошол 2017-жылдагы стратегиялык макулдашууга барганбыз».

Директорлор кеңеши 2017-жылы Кыргызстандын ошол кездеги премьер-министри «Centerra Gold Inc» компаниясы менен стратегиялык келишимге кол коюп, бирок ал эки жылга чукул күчүнө кирбей турган. Кийинки келген өкмөт келишимдеги мөңгүнү казуу, сууну иштетүү жана алтындан түшкөн пайданы бөлүшүү шарттарын кайра карап чыгуу маселесин көтөргөн. Бирок 2019-жылы күзүндө Кумтөрдөгү экологиялык чыгымдын өлчөмү жогорулады деген негизде ал келишим өзгөртүүсүз кабыл алынган. Кыргызстандын «Centerra Gold Inc» компаниясындагы үлүшү азыр 26,4% түзөт.

Эскертүү!

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Өлкөдө коронавирус жуккандар 100гө жакындады

Иллюстрациялык сүрөт.

Кыргызстанда 30-мартка карата дагы 10 кишиден коронавирус табылып, бул илдет жуккандардын саны 100гө жакындады.

Медицина жаатындагы эксперттер вирус жуккандар кескин көбөйөрүн эскертип жатышат. Өкмөт кырдаал өзгөрбөсө мындан да катаал чара көрүүгө мажбур болорун билдирди.

Кыргызстанда Коронавирустун жайылышынын алдын алуу боюнча республикалык штаб 30-мартта өлкөдө СOVID-19 вирусу дагы 10 кишиден аныкталганын кабарлады. Алардын баары тең Жалал-Абад облусунун Сузак районунда.

Ушуну менен өлкөдө коронавирус 94 кишиге жугуп, алардын ичинен Сузактан үч бейтап айыгып чыкты. Вирус табылгандардын ичинен Жалал-Абад облусунда 50 киши, Ош облусунда – 24, Чүй облусунда – 3, Баткен облусунда – 1, Ош шаарында – 8, Бишкек шаарында – 7, Нарын облусунда – 1 киши катталган. Коронавирус аныкталгандардын 53ү аялдар, 41и эркектер.

Вирус жуккандардын эң кичүүлөрү - бирге толо элек эки ымыркай. Дагы жети бала 15ке чыга элек. 16дан 19 жашка чейинкилер төртөө, 20-35 жаштагылар 29 адам, 35-55 жаштагылар 23 киши. Ал эми 55 жаштан жогору курактагылар 29 киши.

Өлкөдө вирустун биринчи учуру 18-мартта катталып, илдет үч адамга жукканы аныкталган. Андан бери 13 күндүн ичинде бейтаптардын саны 94 кишиге жетип, СOVID-19 вирусу беш облуска жайылды. Ысык-Көл жана Талас облустарында вирус чыккан жок.

Илдеттин жайылышынын алдын алыш үчүн бийлик 25-марттан тартып Бишкек, Ош жана Жалал-Абад шаарларына, Ош облусунун Ноокат, Кара-Суу райондоруна, ошондой эле Жалал-Абад облусунун Сузак районуна өзгөчө абал киргизген. Ага ылайык коменданттык саат бекитилип, өзгөчө абал режими киргизилген аймактарда кечки саат 8ден таңкы 7ге чейин бардык кыймылга тыюу салынган. Биринчи вице-премьер-министр Кубатбек Боронов эгерде өлкөдө абал өзгөрбөсө катаал чара көрүүгө туура келерин эскертти:

Кубатбек Боронов.
Кубатбек Боронов.

«Коменданттык саат киргизип, элди «түндө көчөгө чыкпагыла» деп отургузуп, күндүз бардык кыймылга уруксат берип койсок натыйжасы начар болот. Ал эми күндүз да кыймылды тыйып, жашоону токтотуп койгонго да мүмкүнчүлүк жок. Ошондуктан азырынча күндүз кыймылды толук токтотпой, элдин көчөгө чыгышын болушунча азайтып жатабыз. Карантиндин тартибин жөнгө салуу жана коопсуздукту камсыз кылуу үчүн Бишкекте 410 жөө кайгуул түзүлдү. Бир офицер менен эки сержанттан турган топ шаарды кыдырып, сыртка чыккандардын себебин тактап, үйлөрүнө киргизет. Эгерде абал мындан да оорлоп кетсе азыркы айтылган шартка (24 саат бою коменданттык саат киргизүү) барууга туура келет. Анда бизде өзгөчө абал киргизилген аймакта жашоо толук токтошу керек. Ошондуктан ар бир адам өзүнө чектөө коюшу зарыл».

Буга чейин коронавирус негизинен Сауд Арабиясына умрага баргандар менен чет өлкөдөн келгендерден чыгып жаткан. Бирок акыркы убакта өлкөдө илдетти бири-биринен жугузгандар чыга баштады. Республикалык штабдын маалыматы боюнча, Кыргызстанда экспресс-ыкма менен лабораториялык изилдөөлөрдөн 5380 адам өткөн. Ал эми ПЦР-тест аркылуу 13 682 адамдан анализ алынган.

Медицина жаатындагы эксперт Айбар Султангазиев Кыргызстандагы акыркы кырдаалды эске алганда илдет жуккандар кескин көбөйүшү мүмкүн экенин айтты:

Айбар Султангазиев.
Айбар Султангазиев.

«Вирусологдордун маалыматы боюнча вирус жуккандардын саны 100дөн ашкандан кийин коронавирус аныкталгандар тез көбөйөт. Мисалы, башка мамлекеттерди карасак 100дөн 1000ге чейинки аралыкта 7-10 күндөй убакыт өтөт. 1000ден 20-30 миңге чейин дагы 10 күн кетет. Азыр күнүгө 10-20 бейтап деп жатсак, кийин жүздөп санап калабыз. Анткени вирусту биринчи жугузгандар кичи ажыдан 12-13-мартта келишкен. Андан кийин алар туугандарын, кошуналарын чакырып той өткөрүштү. Андан бери 13-14 күн өттү. 26-28-март күндөрү вирус жугузгандар көп чыга баштады. Анын үстүнө эти ысыгандар ооруканага дароо келбейт. Алар оору өтүшүп баратканда гана келет. Ошондо 30-марттан баштап 5-апрелдин тегерегинде бейтаптар кескин көбөйөт. Алардын 20% вирустун оор формасы менен оорушу мүмкүн».

Султангазиев ушундан улам Кыргызстан боюнча өзгөчө абал киргизиш керек деп эсептейт.

«Үч шаарга жана айрым райондорго өзгөчө абал киргизгенден кийин деле вирус Нарынга да жетти. Ошондуктан өзгөчө абалды республика боюнча жарыялаш керек. Бир ай үйдө отурсак вирус жугуу коркунучу азаят. Бирок айыл чарбасы менен алектенгендердин иштешине уруксат бериш керек. Алар да эч ким менен контактта болбошу зарыл. Экинчиден, коронавирус жуккан адамдар менен байланышта болгондорду издөө жакын арада мүмкүн болбой калат. Анткени бизде эпидемиологдор жетишсиз. Андыктан адамдарды изоляция кылыш керек. Андан тышкары дарыгерлер үй карантининде жаткан адамдарды тез-тез карап турууга туура келет. Бирок ал үчүн дарыгерлердин атайын кийимдери жок. Аларды камсыз кылыш керек».

Коронавирустун жайылышын токтотуш үчүн өзгөчө абал киргизип, адамдарды үйүндө кармоодон тышкары дагы кандай чара көрүш керек деген маанидеги талкуулар болуп жатат. Жогорку Кеңештин депутаты Абдывахап Нурбаев өлкөдө бардык жеке менчик медициналык мекемелерге коронавирусту аныктоого уруксат берүүнү сунуш кылды:

Абдывахап Нурбаев.
Абдывахап Нурбаев.

«Эгерде оорулуулар көбөйүп кетсе биздин саламаттык сактоо тармагыбыз аны көтөрө албайт. Кошумча каражат берүүгө өкмөттө акча да жок. Ошондуктан айрым маселелердин алдын алууну өкмөт тез арада чече албай жатат. Мен бул боюнча өкмөткө сунуш киргиздим. Жеке менчик ишканалар жумушчуларынын саламаттыгына кызыкчылыгы болуп кызматкерлерин текшертсе жакшы болот да. Муну мамлекет ишке ашыра албайт. Узун кезек болуп кетет. Эгерде жеке менчик медициналык мекемелер да вирусту аныктаса, биз оорулууларды тезирээк таап алмакпыз да, аларды изоляция кылмакпыз».

Адистердин көбү бул боюнча Түштүк Кореянын тажрыйбасын мисал келтирип жатышат. Түштүк Кореяда коронавирус чыккандан көп өтпөй медициналык мекемелерге вирусту аныктоочу экспресс-тесттерди чыгаруу тапшырылган. Ал тесттер бардыгына жеткиликтүү болуп, тест тапшырыш үчүн атайын жайлар ачылган.

Экспресс-тест демекчи, Кыргызстан Беларустан коронавирусту аныктай турган 25 миң тест алдырганы жатат. Буга чейин Кытайдан 112 500 долларга (ташып келүү баасын кошпогондо) 30 миң экспресс-тест сатып алуу маселеси чечилгени кабарланган. Андан мурдараак 5 миң экспресс-тест сатып алынып, анын көбү Жалал-Абад облусуна жөнөтүлгөн.

Саламаттык сактоо министри Космосбек Чолпонбаев менчик медициналык мекемелерге коронавирусту аныктоого уруксат берүү боюнча депутат Нурбаевдин сунушуна жооп берди:

Космосбек Чолпонбаев.
Космосбек Чолпонбаев.

«Дүйнөлүк тажрыйбада инфекциялык ооруларды аныкташ үчүн анализдерди мамлекет жүргүзөт. Кыргызстанда 9 лабораторияда 13 ПЦР менен изилдөөгө мүмкүнчүлүк бар. Экспресс-тесттерди да берип жатабыз. Анын баары мамлекет тарабынан бекер болууда. Жеке менчик медициналык мекемелер анализ кылса туура эмес иштер болуп калышы мүмкүн. Ошондуктан мамлекет гана жасайт. Жеке жактар да жасайбыз десе, анда кандайдыр бир келишим болушу керек. Анткени бул иш мамлекеттин көзөмөлүндө болушу зарыл».

Дүйнө жүзү боюнча коронавирус 720 миңден ашык кишиге жукту жана бул оору 34 миңдей адамдын өмүрүн алды. Кыргызстандын коңшусу Казакстанда 265 кишиден, Өзбекстанда 133 адамдан вирус табылды.

Эскертүү!

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Ош менен Жалал-Абадга дарыгерлер жардамга барды

Жалал-Абад: коронавирустан алгач айыккандар

Жалал-Абаддагы бейтаптарды ооруканадан чыгаруу учуру. 30-март, 2020-жыл.

Жалал-Абадда коронавирустан айыккан үч адам ооруканадан чыгарылды. Алар - 46 жана 44 жаштагы түгөйлөр жана 62 жаштагы аял. Үйүнө кайтып жаткандар алгач коркконун эстеп, дарыгерлерге алкыш айтышты.

30-мартта түш чендерде коронавирустан айыккан үч адамды дарыгерлер ооруканадан кубаныч менен үйлөрүнө узатышты. Социалдык тармактарда тараган видеоматериалда медиктер кол чаап жаткан учурлары тартылган. Дарыгерлердин бири бейтаптарды узатып жатып аларга каалоосун айтты:

«Бул жугуштуу оорулар бөлүмүнөн айыгып чыккан биринчи бейтап сиз болосуз. Мындан кийин оорубаңыз, ден соолукта жүрүңүз. Бала-чаканын үзүрүн көрүңүз, ылайым эч качан оорубаңыз».

Илдеттен сакайгандардын бири, Сузактын Бостон айылынын 46 жаштагы тургуну аялы менен бирге үйүнө чыгып кетип жатат. Ал «Азаттык» менен болгон маегинде баарына ыраазычылык билдирди:

«Дарыгерлерге чоң алкыш айтам. Биздин саламаттыгыбыз үчүн өмүрүн тобокелге салып иштешти. Кандай дары алганымды жакшы билбейм, бирок кымбат дарыларды берип жатышты. Башка адамдарга айтат элем, оорубасын, сак-саламатта болушсун. Дарыгерлерге ишенгиле жана ооруган учурда сөзсүз кайрылгыла. Биз да башында коркуп, стресске түшкөн болчубуз. Бирок, кудайга шүгүр, бул оорудан да айыкса болот экен».

Сузактын Благовещенка айылынын тургуну, 62 жаштагы аял да 14 күндүк изоляциядан кийин үйүнө чыгып жатат. Ал 16-мартта эти ысып Жалал-Абад облустук клиникалык ооруканасынын жугуштуу оорулар бөлүмүнө жеткирилген. Ал коомчулукту бул илдетке каршы күрөшүүгө чакырды:

«Мени бул ооруканага кайсы бир илдетти жугузуп алды деп шек санап алып келишкен. Менде бул тууралуу такыр маалымат жок болчу. Качан гана ооруканага келгенде билдим. Бирок дарыгерлердин бизге кылган сылык мамилеси да биздин сакайып кетишибизге түрткү болду окшойт. Эң негизгиси - Кыргызстаныбыз, анын ичинде эл аман болсун. Ар бир адам бул оорудан сактанышы керек. Азыр мени да үйүмдө күтүп жатышат. Кудайга миң мертебе шүгүр келтирем».

Жалал-Абад клиникалык ооруканасынан чыгарып жатып Республикалык өзгөчө коркунучтуу жугуштуу оорулар жана карантин борборунун директору Сабыржан Абдыкеримов алардан үйдөн сыртка чыкпоону суранды:

«Үйгө барганда эч жакка чыкпаганга аракет кылгыла. Бөлмөлөрдү тазалап, колдон келсе зыянсыздандырып тургула. Бул жактан керектүү каражаттарды беребиз. Үй-бүлөлүк дарыгерлер сиздер менен телефон аркылуу байланышып турат. Кандайдыр бир оорунун белгилери аныкталса дароо байланышыңыздар».

Өкмөттүн облустагы ыйгарым укуктуу өкүлү Нурболот Мирзахмедов коронавирустан айыгып чыккан адамдарга ден соолук каалап, ар бирине таңгакталган беткаптарды тапшырды. Илдеттен айыгып чыккан түгөйдү жергиликтүү бийлик өз үйүнө алып кетсе, бир аялдын турак жайы толук даяр болбогондуктан бүгүнчө оорукананын обсервацияга даярдалган бөлүмүндө калмай болду.

Үйлөрүнө чыгарылган бейтаптардын азыркы абалы боюнча дарыгерлер так маалымат беришкен жок. Бирок Саламаттык сактоо министрлигинин маалыматына караганда, бул үч адамдын акыркы анализдеринен коронавирустун белгилери табылган жок.

Бишкекте өткөн брифинг учурунда министр Космосбек Чолпонбаев бул кыргызстандык медиктер да ушул илдет менен күрөшө ала тургандыгынын далили экенин белгиледи:

Космосбек Чолпонбаев.
Космосбек Чолпонбаев.

«Биринчи учур бизде 17-мартта катталып, 18-мартта жарыя кылганбыз. Аларды 14 күнгө изоляцияга алып, дарылай баштаганбыз. Учурда Жалал-Абад клиникалык ооруканасындагы 3 бейтапты чыгарып жатабыз. Демек, биздин медицина бүткүл дүйнөлүк илдет менен күрөшүп, болгон күч-аракетибизди жумшап жатабыз. Мына ошонун акыбетинде алгачкы жыйынтык жакшы болуп жатат».

Кыргызстанда 30-мартка карата коронавирус жугузуп алгандардын жалпы саны 94 кишиге жетти. Алардын ичинен Жалал-Абад облусунда – 50, Ош облусунда – 24, Чүй облусунда – 3, Баткен облусунда – 1, Ош шаарында – 8, Бишкекте– 7, Нарын облусунда – 1 учур катталган.

Эскертүү!

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Райан: Досторумду, мектебимди сагындым

Райан: Досторумду, мектебимди сагындым
please wait

No media source currently available

0:00 0:01:47 0:00

Биз эми өзгөрөбүз

Иллюстрациялык сүрөт.

Дарыгерлер менен мугалимдерди төбөбүзгө көтөрүп урмат кылып жүрө турган доор келе жатканы тууралуу ойлоном.

Биздин эки революцияны, Акаевдин жана андан кийинки Бакиевдин бийлигинин кулашын… Аларды «Акүйдөн» кубалап чыккан «жапайыларыбыздын» же элдин эмнени эңсегени… ошолордун жонун тепсеп бийликке келгендердин берген убадалары… «Ата-Бейиттин» алдындагы «Бала-Бейит»… андагы кырчынында кыйылган жигиттердин бейиттери… сүрөттөрү… өсүп турган теректер…

Бийликтин тизгинин кармап, анын үзөңгүсүнө бутун коюп бараткандардын балдардын сөөгүн коюп жаткандагы элге берген анттары…

Келиңиздер, ар бирибиз ичибизден балдарга бата кылып, өткөндөрдү кайра баштан эстеп чыгалы?

Өнүккөн өлкө экениңе да карабай, өнүкпөгөн өлкө экениңе да карабай, Жер үстүндөгү адамдардын баарысынын үшүн бирдей алып, башына бирдей келген коронавирус биздин буга чейинки көз караштарыбызды эми өзгөртүүгө тийиш. Биз баарыбыз өзгөрүүгө тийишпиз. Биз эми курулай атак-даңктын, ач көздүктүн, миллиарддаган акча-тыйындын, көр дүйнө жыйгандын, бири-бирибизди көралбастыктын «кулдугунан» бошонушубуз керек. Биз эми өзгөрөбүз.

Дарыгерлер менен мугалимдерди төбөбүзгө көтөрүп урмат кылып жүрө турган доор келе жатканы тууралуу ойлоном.

Ар бириңиздерге ойлонуп көрүш үчүн улуу классик Виктор Гюгонун «Куугунтук жегендер» аттуу романынан төмөнкү жерин которуп сунуш кылууну туура көрдүм.

Улуу жазуучунун мындан эки кылымдай мурдагы же 1830-жылдагы француз революциясы жөнүндө жазганы…

ЖАПАЙЫЛАР

(Виктор Гюго)

Жапайылар…Булар кимдер экендигин түшүндүрө кетели. Революциялык башаламандыктын алгачкы күндөрүндө корккон жана үрөйү учкан эски Парижди басып алууга даяр турган самтыраган, кыжырданган, ачууланган, союлчан, жаалданган бул адамдар эмнелерди каалашты эле? Алар мындан ары эзүүнү таптакыр токтотууну, бөтөн зордукту токтотууну, согушту токтотууну, чоң кишилерге жумуш берүүнү, балдарга билим берүүнү, аялдарга камкордук көрүүнү, эркиндикти, теңдикти, бир туугандыкты, бардыгы бирдей нандуу болушун, дүйнө жүзүндөгү жер үстү бейиш болушун каалашкан. Прогрессти каалашкан. Кембагалдыктын жетер жерине жетип бүткөн, кедейликтен бөлөк жогото турган эч нерсеси калбаган, өтө коркунучтуу, айласыз ач-жылаңач, колдорунда союлу бар, көздөрүндө жек көрүүсү, ооздорунда ыза менен каргышы бар бул адамдар кымбат, ыйык, бакубат, керемет, бейпил турмушту талап кылышкан. Ооба, булар жапайылар болушкан, бирок цивилизацияны каалаган жапайылар болушкан.

Алар өз укуктарын, өз талаптарын жүрөк түшүргөн коркутуу жолу менен болсо да, баскынчылык жолу менен болсо да орноткусу келген; алар адам баласынын тукуму бейиште жашашын каалашкан. Алар бир караганда жырткычтарга окшоп турушкан, бирок адамдарды азап-тозоктон куткаруучулар болушкан. Кара чүмбөткө жамынып алып жарыкты талап кылышкан.

Ушул кыжырданган жана жаалданган, бирок жамандык үчүн эмес, жалаң жакшылык үчүн кыжырданган жана жаалданган адамдардан башка дагы сыпаа жылмайышкан, кийимдерине алтын жалатылган ленталар менен жылдыздарды тагынышкан, ак чачылуу шайы байпак кийишкен, сары мээлейчен, лакталган туфлийчен, өткөн доорлорун колдорунан чыгаргылары келбеген жана кандай болгон күндө дагы аларды сактап кала берүүнү эстетип турган мармар таш каминди айланта курчаган үстөлү бар: орто кылымды, өзүлөрү үчүн ыйык кылып алгандарынын укугун, фанатизмди, наадандыкты, кулчулукту, өлүм жазасы менен согушту, сылык сүйлөмүш болуп кылычты, тозоктун оту менен адамдын башын кесчү жайды даңктагандар да бар эле.

Эгерде биз цивилизацияны максат кылган жапайылар менен жапайычылыкты максат кылган цивилизациялуу адамдардын кимисин тандап аласыңар десе, сөз жок биринчисин тандап алмакпыз.

Бирок, жараткандын жазмышына байланыштуу өзгөрүүнүн балким башка да жолу бар. Өткөндөрдү сактап калыш үчүн же болочок жыргал үчүн баарын эле талкалап жок кылып же баарын эле туңгуюкка кулатып салуунун зарылдыгы жок. Деспотизмдин (жеке бийлөөчүлүк) да, террорчулуктун да кереги жок. Биз прогресске арабанын жолу менен баргыбыз келет.

Буга Кудай жардам берет. Биздин жолубуздун бирдей эместигинин баарын, тең эместигинин баарын теңдеп тура турган бир гана Кудай—Кудайдын бардык саясатынын маңызы ушунда.

(Автордун пикири «Азаттыктын» көз карашын билдирбейт)

Эскертүү!

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Дагы жүктөңүз

XS
SM
MD
LG