Кытай АКШ менен Израилдин Иранда жаңы жогорку лидер болуп дайындалган Можтаба Хаменеини бутага алышына каршы экенин билдирди.
«Бээжин кандай гана шылтоо болбосун башка мамлекеттердин ички иштерине кийлигишүүгө каршы. Ирандын эгемендиги, коопсуздугу жана аймактык бүтүндүгү урматталышы керек», - деди Кытайдын тышкы иштер министрлигинин өкүлү Гао Цзяцюнь 9-мартта.
Израил армиясы 28-февралда АКШ менен Израилдин чабуулунда каза болгон Ирандын жогорку лидери аятолла Али Хаменеинин ордуна ким келбесин куугунтуктоону улантарын билдирген. Мындай маалымат армиянын X социалдык тармагындагы баракчасына жарыяланган.
Иран Можтаба Хаменеи жогорку лидер болуп дайындалгандан кийин Израилге жана Перс булуңундагы Араб өлкөлөрүнө ракета жана дрондор менен сокку урду.
Ирандын мамлекеттик телерадиокомпаниясы IRIB 9-марттын таңында Telegram каналында мындай деп жазды:
"Иран аятолла Сейед Можтаба Хаменеи жетекчилик кылган шартта оккупацияланган аймактарга карай ракеталардын биринчи толкунун учурду".
Билдирүүдө ошондой эле ракетанын сүрөтү жарыяланган. Анын үстүнө мындай сөздөр жазылган:
"Сиздин буйругуңуз менен, Сейед Можтаба".
Телекомпания "оккупацияланган аймактардын борборунда ири жарылуулар угулганын" маалымдады.
Израилдин бийлиги чабуулдардын айынан бир аял орточо деңгээлде жараат алганын, коопсуздук көзөмөлдө, абал тынч экенин белгиледи.
Сауд Арабиясы, Катар, Кувейт, Бахрейн, Бириккен Араб Эмирликтери жана Ирак түн ичинде алардын аймагына карай учуп келе жаткан ракета жана дрондор тууралуу кабарлашты. Бул окуялар Тегеран жооп катарында сокку уруп жаткан шартта болду.
Түнкү билдирүү
9-мартта түн ортосунан көп өтпөй Иран консервативдүү багытты карманган Можтаба Хаменеини өлкөнүн жаңы жогорку лидери деп жарыялады. Ал бул кызматка атасы, маркум Али Хаменеинин ордуна келди.
Жаңы лидер АКШ жана Израилдин аскер күчтөрүнүн бутасына айланышы мүмкүн деген божомолдор айтылууда.
56 жаштагы Можтаба Хаменеи буга чейин мамлекеттик кызматта иштебесе да, атасы түзгөн бийлик чөйрөсүндө таасирдүү фигура катары таанылган.
86 жаштагы Али Хаменеи 28-февралда АКШ жана Израилдин куралдуу күчтөрү Иранга каршы сокку урганда каза тапкан.
АКШ жана Израилдин расмий өкүлдөрү, анын ичинде АКШ президенти Дональд Трамп анын ордуна ким келбесин, ушундай тагдырга дуушар болорун эскерткен.
"Кабыл алынгыс тандоо"
Трамп буга чейин Можтаба Хаменеи атасынын ордун баса турганы айтылып жатканда ага "кабыл алынгыс тандоо" жана "чабал фигура" деп баа берген. Ал Тегеран тандаган жаңы лидер Вашингтон менен тил табыша билиши керек деген пикирде.
Дональд Трамп ABC News телеканалына курган маегинде Ирандын жаңы жогорку лидери алардын колдоосуна ээ болбосо, узакка кармалып турбасын белгиледи. Өлкөдө бул кызматка "ылайыктуу адамдар көп" экенин дагы кошумчалады.
Ирандын Ислам сакчылар корпусу (IRGC) дароо эле Можтаба Хаменейини колдой турганын билдирди. Жаңы лидер бул аскердик уюм менен тыгыз байланышта иштегени айтылат.
Ирандын куралдуу күчтөрүнүн башчысы дагы тандоону кубаттап, аны консервативдүү күчтөрдүн жеңиши катары баалады.
Ирандын сот бийлигинин башчысы Голам Хоссейн Мохсени-Эжеи Можтаба Хаменейини "кубаныч жана үмүт булагы" деп атады.
56 жаштагы Можтаба Хаменеи жогорку лидер катары өлкөдөгү бардык саясий жана аскердик маселелер боюнча акыркы чечимди чыгарат. Башкача айтканда, ага диктатордук ыйгарым укуктардын баары берилет.
Дональд Трам Times of Israel басылмасына курган маегинде, Хаменеинин дайындалганына комментарий берүүдөн баш тартты.
"Эмне болорун алдыда көрө жатарбыз", - деп жооп берди ал.
Иран бутага алган Перс булуңу
Ирандын чабуулуна Бахрейн көбүрөөк кабылгандай. 9-мартта өлкөнүн Саламаттык сактоо министрлиги 32 жай тургун жараат алганын билдирди.
Министрликтин маалыматында, төрт кишинин абалы оор, жарадарлар арасында балдар да бар.
9-мартта жарылуулар Дохада да угулду. Шаар Иран жооп катары Перс булуңуна сокку ургандан бери ирандык дрондор менен ракеталардын бутасына айланып келет.
Саудиянын Тышкы иштер министрлиги Ирандын чабуулдары кырдаалды курчутуп, "азыркы жана келечектеги эки тараптуу мамилелерге" олуттуу доо кетириши мүмкүн экенин эскертти.
Министрлик Ирандын Араб өлкөлөрүнө каршы "ачык жана орой чабуулдарын" айыптап, жай тургундар, маанилүү инфраструктура жана дипломатиялык өкүлчүлүктөр бутага алынганына нааразы болду.
Ал арада АКШнын Мамлекеттик департаменти Эр-Рияд шаарындагы дипломатиялык кызматкерлерине жана алардын үй-бүлөлөрүнө Сауд Арабиясынан чыгып кетүүнү буйруду.
Күрдистан аймагына урулган сокку
Коопсуздук булактарынын маалыматында, Ирандын дрондору Эрбил шаарына жакын АКШнын аскер базасынын аймагына да сокку урган. Коопсуздук күчтөрү Багдад аэропортуна жакын АКШнын дипломатиялык өкүлчүлүгүн бутага алган бир нече дрон жана ракеталарды тосуп калганын билдиришти.
Ирандан чыгып кеткен миңдеген күрддөр Ирактын жарым-жартылай автономиялуу Күрдистан аймагында өз базаларын түзгөн. Алар бири-бири менен байланышта. Ал эми бул аймактагы ирактык күрддөр куралдуу топторго дагы ээ.
Айрым маалыматтарда, Ирандын өзүндөгү жана өлкөдөн чыгып кеткен күрддөр Тегерандагы режимге каршы чабуул башташы мүмкүн деген божомолдор айтылууда.
Бирок АКШ президенти Дональд Трамп күрддөрдүн АКШ менен Израилдин аракеттерине кошулганын каалабай турганын билдирген. Ал муну күрддөрдүн бөөдө "жарадар болушун же өлүшүн каалабайм" жана кырдаалды татаалдаштырбаш керек деп түшүндүргөн.
9-марттын кечинде Иранда жаңы жогорку лидер дайындалганы белгилүү болгондон кийин Израил режимге каршы жаңы чабуулдарын баштаганын билдирди.
"Израилдин күчтөрү Ирандын борбордук бөлүгүндөгү террордук режимдин инфраструктурасына каршы кошумча соккулардын жаңы толкунун баштады", - деп маалымат таратты Израилдин коргоо армиясы (IDF).
Ошол эле учурда Жакынкы Чыгыштагы мунай тармагындагы жана деңиз аркылуу жүк ташуунун үзгүлтүккө учурашы 8-мартта мунайдын 25 пайыздан ашык кымбатташына алып келди. Бул дүйнөлүк экономикага терс таасир этиши мүмкүн.
АКШ президенти Дональд Трамп мунай баасынын өсүшүн "Ирандын өзөктүк коркунучун жок кылуу үчүн төлөнө турган арзыбаган баа" деп сыпаттаган.
Трамп жана Израил Иранды өзөктүк курал жасоого аракет кылууда деп айыпташат. Ал эми Тегеран өзөктүк программасы жарандык максаттар үчүн гана экенин айтып келет.
Иранда жаңы жогорку лидер шайланды. Бул тууралуу өлкөнүн Эксперттер жыйынынын мүчөсү Ахмад Аламолходага таянуу менен Би-Би-Синин Иран кызматы жазып чыкты.
Аламолходанын айтымында, кеңеш шайлоону жабык эшик артында өткөрүп, лидер тандашты. Ал журналисттерге жаңы лидердин атын атаган эмес.
Жаңы жогорку лидерди Ассамблеяга мүчө 88 диниаятчы тандаган.
Mehr маалымат агенттиги билдиргендей, чечимди Эксперттер жыйынынын катчылыгы жакын арада таратышы керек. Алар расмий маалымат тарата элек.
Америка менен Израил Ирандагы аба чабуулдарын 28-февралда башташкан. Ошол эле күнкү соккуларда Ирандын жогорку руханий лидери Али Хаменеи жок кылынган. Аны менен бирге жогорку даражалуу расмий адамдар да өлтүрүлгөн.
Иран бийлиги буга жооп кылып Перс булуңундагы бир катар мамлекеттердеги аскердик базаларды жана башка инфраструктураны абадан аткылай баштаган.
Маркум Хаменеинин 56 жаштагы экинчи уулу Можтаба Хаменеи, Убактылуу лидерлик кеңештин мүчөсү, 67 жаштагы аятолла Алиреза Арафи жана Ислам республикасынын негиздөөчүсүнүн небереси, 53 жаштагы Хасан Хомейни жогорку лидерликке талапкер катары аталып жаткан.
Жакынкы Чыгышта абал курчуганына байланыштуу кыргыз жарандарынын умра сапарына – кичи ажылыкка баруусуна убактылуу чектөө киргизилди. Бул тууралуу Кыргызстан мусулмандарынын дин башкармалыгы – муфтият кабарлады.
Маалыматта айтылгандай, 7-мартта дин башкармалыкта жыйындар залында Коргоо кеңешинин катчысынын, Тышкы иштер министрлигинин, Президентке караштуу Дин иштери жана этностор аралык мамилелер боюнча улуттук агенттиктин, Жарандык авиация мамлекеттик кызматынын, авиакомпаниялардын жана туристтик компаниялардын өкүлдөрүнүн катышуусунда кеңири форматта жыйын өткөрүлдү.
Жыйындын жүрүшүндө Жакынкы Чыгыштагы кырдаалга байланыштуу Кыргызстандын мамлекеттик органдары көрүп жаткан ыкчам чаралар тууралуу маалымат берилди. Тараптар кырдаал жөнгө салынганга чейин Кыргызстандын жарандарынын коопсуздугу биринчи кезекте камсыздалышы зарылдыгын белгилешти.
Сауд Арабиясы падышалыгына сапар алган кыргыз жарандарынын коопсуздугун камсыз кылуу, айрыкча умра зыяратын өтөө үчүн барып калып кеткен жарандарды мекенге кайтаруу маселелери талкууланды.
Жыйындын соңунда абал турукташканга чейин Кыргызстандын жарандарынын умра сапарына баруусуна убактылуу чектөө киргизүү жана туристтик компаниялар менен авиакомпанияларга кырдаал турукташканга чейин умрага барбоону сунуштоо тапшырмалары коюлду.
Учурдагы абалга жараша ыңгайлуу аба жолдору менен “Жазира”, “Флайнас”, “Эйр Арабия” жана башка авиакомпаниялар аркылуу токтоп калган каттамдарды кайра жандандыруу аракеттери башталды.
Муфтият 3-марттагы кайрылуусунда кыргызстандыктарды Перс булуңундагы кырдаал жөнгө салынганча кичи ажылыкка баруудан карманып турууга чакырган.
Тышкы иштер министрлиги учурда кырдаал курчуп турган Перс булуңунда 22 миңге жакын кыргызстандык бар экенин 2-мартта кабарлаган. Анын ичинен 10 миңге жакын кыргызстандык Бириккен Араб Эмирликтеринде. Катарда 800дөй, Сауд Арабиясында 5 миңден ашуун жана Израилде 100гө жакын кыргыз жараны бар. Мындан тышкары Кувейт, Бахрейн жана Иорданияда жүргөндөр миңге чукул.
Президенттин басма сөз катчысы Аскат Алагөзов 7-мартта Жакынкы Чыгыштагы мекендештерди алып келүү президент Садыр Жапаровдун көзөмөлүндө экенин белгилеп, бул иштер уланып жатканын билдирген. Ал Катарда калып кеткен 134 жаран Сауд Арабиясы аркылуу Кыргызстанга 8-мартта учуп келерин тактаган.
Ага чейин Бириккен Араб Эмирликтеринен эки каттам менен 260 кыргызстандык, Сауд Арабиясынан 210 кыргызстандык Бишкекке жана Ошко жеткирилген. Омандан 85 кыргызстандык алып келинди.
Шерине