Линктер

ЧУКУЛ КАБАР!
шаршемби, 1-апрель, 2020 Бишкек убактысы 10:21

Кыргызстан

"Коопсуз шаар": сот чечимине собол көп

Иллюстрациялык сүрөт.

Бишкектин район аралык соту "Коопсуз шаар" долбоору боюнча тендерди орусиялык "Вега" компаниясы утуп чыкканын мыйзамдуу деп тапты.

Финансы министрлигинин Мамлекеттик сатып алуу департаментинин карамагында түзүлгөн даттануу боюнча мекеме аралык комиссия "Веганын" утушун жокко чыгарган чечимде тендердик комиссия өзү иштеп чыккан шарттарды өзү бузганын сот эске албаганын билдирди.

Даттануу боюнча мекеме аралык комиссия “"Вега" компаниясы иш тажрыйбасын көргөзгөн техникалык талаптарды аткарган эмес” деген жүйө менен "Маалымат коопсуздугу тутуму" компаниясынын арызын канааттандырган.

"Коопсуз шаар" долбооруна байланыштуу бул соттук териштирүү да узакка созулчудай болуп калды.

Бишкектин район аралык соту “Коопсуз шаар” долбоору боюнча арыздарды караган, Финансы министрлигинин карамагында түзүлгөн мекеме аралык өз алдынча комиссиянын чечимин жокко чыгарды.

Маалымат технологиялары жана байланыш комитетинин арызын канааттандырган сот чечимине ылайык, аталган мамлекеттик мекеменин астындагы тендердик комиссиянын орусиялык “Вега” концернин жеңүүчү деген чечими мыйзамдуу деп табылды.

Дооматты эске албаган сот чечими

Бирок даттануу боюнча мекеме аралык комиссиянын мүчөсү Эдил Эралиев сот алардын жүйөсүн укпай, мамлекеттик сатып алуу боюнча мыйзамдын талабы менен тендердин жоболорунун бузулушун судья тескерисинче мыйзамдуу деп тапканын белгиледи:

Эдил Эралиев.
Эдил Эралиев.

- Сот өз чечиминде түшүндүрмө бериши керек болчу. Бул мыйзамдын талабы. Бирок сот биздин чечим кайсы мыйзамдуу негиздерге каршы келгенин белгилеп, аны жокко чыгаруунун себебин аныктап берген жок. Сот биздин чечимди "жокко чыгарылсын" деп эле чечимди беш күндүн аралыгында аларыбызды айтып, иш бөлмөсүнө кирип кетти. Андан мурун сот Маалымат технологиялары боюнча мамлекеттик комитеттин өкүлдөрүнө “Эмнеге алар өздөрү иштеп чыккан тендердик жоболорго кайра өздөрү каршы чыгып жатат?” деген суроолорду берүүгө мага мүмкүнчүлүк бербей койду. Анткени техникалык документацияда тендерге катышып жаткан компаниянын иш тажрыйбасын, анын техникалык мүмкүнчүлүгүн жана ал ушундай багыттагы кайсы долбоорлорду ишке ашырганын ырастаган документтерди көргөзүүгө тийиш эле. Аталган компаниядан видео байкоо жана автоматтык каттоо боюнча кайсы жерде кызмат көрсөтүлгөнү тууралуу да маалымат суралышы керек болчу. Бирок "Вега" концерни андай маалыматтарды көрсөтө алган эмес. Ошондуктан биз аны "тендердин жоболоруна туура келбейт" деп тапканбыз.

Бул сот чечими боюнча Бишкектин район аралык сотунан тиешелүү комментарий алууга мүмкүн болгон жок.

Буга чейин белгилүү болгондой, Финансы министрлигинин Мамлекеттик сатып алуу департаментинин карамагында түзүлгөн даттануу боюнча комиссия “тендердик сынак комиссиясы тандаган орусиялык "Вега" компаниясы кайсы шаарларда видео байкоо жабдууларын орноткону боюнча иш тажрыйбасын талаптагыдай көргөзгөн эмес” деп, анын тендерден утуп чыкканын жокко чыгарган. Буга макул болбогон Маалымат технологиялары жана байланыш комитети сотко кайрылган. Анткени тандоо жүргүзгөн мекеме аралык тендердик сынак комиссиясы ушул комитеттин астында түзүлгөн.

Тандоонун талаптары таасынбы?

Бул тендерди өткөрүүгө жооптуу комитет "Вега" компаниясы мыйзамдуу тандалган деп эсептейт.

Маалымат технологиясы жана байланыш комитетинин басма сөз катчысы Анара Мамытова “тендердик комиссия "Вега" концерни техникалык талаптарды жетиштүү деңгээлде аткарганы үчүн аны тандаган” деп айтып, бирок анын буга чейинки аткарган иш тажрыйбасы боюнча ачык маалымат бере алган жок:

- Техникалык талаптардын арасында иш тажрыйбасын көргөзүү жагы чын эле бар болчу. Ошондуктан даттануу боюнча комиссия “"Вега" концерни иш тажрыйбасын жарым-жартылай көргөзгөн эмес" деп тапкан. Бирок бул жерде "Вега" радио курулуш концерни - коргонуу багытындагы ишкана экенин түшүнүш керек. Ошондуктан алар эмнеге бул маалыматты бергени тууралуу комментарий кыла албайм. Ал эми мекеме аралык сынак комиссиясы “"Вега" техникалык тапшырмалар боюнча коюлган талаптарга толук жооп берет" деп тапкан. Даттануу боюнча комиссия болсо анын атаандашынын арызын орундуу деп эсептеди. Бирок сот кечээ андай деп эсептебей турган чечим кабыл алды.

Буга чейин орусиялык "Веганын" тендерден утуп чыгышын тааныбаган анын башка орусиялык атаандашы - "Маалымат коопсуздугу тутуму" компаниясы эми өзүнүн арызын сотко берүүгө даярданып жатканы белгилүү болду. Ошентип, бул жолу да "Коопсуз шаар" долбоорун ишке ашыруу үзгүлтүккө учурап, эсеби боюнча алтынчы ирет өткөрүлгөн тендердин жыйынтыгы бузулуп, соттук териштирүү менен коштолууда.

Исаковдун ишин илгерилетсе болот беле?

Буга чейин коррупция боюнча шектүү катары камалган мурдагы премьер-министр Сапар Исаков долбоорду сырткы күчтөрдүн кийлигишүүсүз, мамлекеттин өзүнүн эсебинен ишке ашыруу демилгесин көтөргөн.

Бирок ошол демилге эмнеге уланбай калганын айткан талдоочу Рита Карасартова андан мамлекеттик кызыкчылыкка доо кетип жатканын белгиледи:

Рита Карасартова.
Рита Карасартова.

- Мындан бир жыл мурун ошол кездеги премьер-министр Сапар Исаков "Коопсуз шаар" долбоорун мамлекет өз күчү менен ишке ашыра турганын жарыялап, Бишкектин үч көчөсүнүн кесилиштерине орнотулган видео байкоо жана каттоо жабдууларынын ишин көргөзгөн. Анда жол эрежесин бузуу реалдуу убакыт боюнча видео каттоого алынары долбоордун бет ачарында көрсөтүлгөн. Анан эми азыркы өкмөт ошону "Сапар Исаковдун иши болчу" дебей, аны кайра улантып, мүчүлүштүктөрүн толуктап, кемчиликтерин оңдоп, биздин өзүбүздүн адистердин аракетин колдоп, каржылоону баштай бергенде ушул күнгө чейин "Коопсуз шаар" долбоорун толук ишке ашырганга мүмкүнчүлүк болмок. Бирок бизде кийинки келген жетекчилер андан мурда кеткен бийликтин жасаган иштерин танган жана жокко чыгарган нерсени өнөкөт кылып алышкан. Ошондуктан мамлекеттик маанилүү кызыкчылыктагы иштер алдыга жылбай турат. Мамлекет чет элдик компаниялардын катышуусуз эле муну өзүнүн эсебинен ишке ашырса эмнеге болбосун?

​Эске сала кетүүчү жагдай - КМШ өлкөлөрүнүн ичинен Азербайжанда, Тажикстанда жана Казакстанда "Коопсуз шаар" сыңары долбоорлор мамлекеттин өз эсебинен каржыланып, тиешелүү органдар тарабынан ишке ашырылганы Интернет булактарында жарыяланган.

Быйыл 5-сентябрда болуп өткөн "Коопсуз шаар" боюнча тендерде ишти 1 миллиард 125 миллион сомго аткарууну же шарт боюнча эң төмөнкү бааны сунуш кылган орусиялык "Вега" концерни жеңүүчү деп табылган.

Тендердин жобосу боюнча уткан компания ал акчага Бишкекте жана ири трассаларда видео жабдуу орнотуп, беш жылга чейин жол эрежелери бузулган учурлардан түшкөн айыппулдун жарымынан көбүрөөк үлүшүнө ээ болмок. Бирок айрым талдоочулар арасында “өкмөт долбоорду каржылоону өзүнө алып, тиешелүү мамлекеттик органга аны аткаруу жагы жүтөлсө, анда бул долбоор өзүн толук актамак турсун, бюджетке ири киреше алып келмек” деген пикирлер үстөмдүк кылат.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Жаңылыктардын толук тизмеси

Илдет «Таблиги жамаат» маселесин козгоду

Кыргызстандык дааватчылар. Нарын облусу.

Ысык-Көлдө Индияга дааватка барып келген эки адамдан коронавирус табылды. Буга чейин Нарында да Пакистандан дааваттан келген бир кишиден вирус чыккан.

Бул окуя кыргыз коомчулугунда эң көп талкууланган темалардын бирине айланып, Интернет колдонуучулардын кайчы пикирин жаратты.

Расмий маалыматка караганда, СOVID-19 вирусу аныкталган Ысык-Көл облусунун 35 жана 39 жаштагы эки тургуну Индиядан 21-22-мартта дааваттан келген. Алар Бишкек шаарында үч күн обсервацияга жаткырылып, коронавируска тапшырган анализи таза чыккан. Үйлөрүнө коё берилгенден кийин да анализ алынып, вирус аныкталды.

Бул чет өлкөдөн дааваттан келгендерден коронавирус табылган биринчи учур эмес. Өткөн аптада Пакистандан төрт айлык дааваттан келген Нарын шаарынын тургунунан да СOVID-19 вирусу табылган.

Нарындын Ат-Башы районунда Индиядан дааваттан келген дагы эки киши карантиндин шарттарын аткарбай сынга кабылды. Аталган райондун Баш-Кайыңды айылынын башчысы Бакытбек Байзаков эрежеге баш ийбегендер боюнча маалымат берди:

«Алар Индиядан келгенине аз эле күн болгон. Бишкекте обсервацияга жатып чыгып, Ат-Башыга кайтышкан. Дарыгерлер экөөнү Ат-Башыдан да текшерип, 15 күн үй карантинине алган. Бирок «мечиттен намаз окуйбуз» деп карантиндин талаптарын аткарбай коюшту. Ошондуктан Ат-Башыга 15 күнгө обсервацияга жаткырдык. Мындан башка жол жок болуп калды. Айылда көчөдө жүрүшсө эл дүрбөлөңгө түшүп жатат».

Бул окуядан кийин Дин иштери боюнча мамлекеттик комиссия өзгөчө абалдын эрежелерин бузган дин ишмерлери жоопко тартыларын эскертти. Комиссия мындай фактылар болсо маалымат берүүнү өтүнүп, коомчулукка кайрылды. Негизи 17-марттан тартып мечиттерде намаз окууга, даават кылууга тыюу салынган. Ошондой эле чиркөөлөрдө жана храмдарда да коомдук диний жөрөлгөлөрдү жүргүзүүгө уруксат берилбейт.

Кыргызстан мусулмандар дин башкармалыгынын жетекчисинин орун басары Замир Ракиевдин сөзү боюнча, бул талаптарды бузгандар жок.

Замир Ракиев.
Замир Ракиев.

«Мечиттер эле эмес, мечиттердин короосу да бек. «Намаз окуйм» деп келгендер кире албайт. Түшүндүрүү иштери бардыгына жүргүзүлгөн. Ушуга чейин тартипти бузгандар боюнча арыз түшө элек. Эгерде өзгөчө абал режиминин шарттарын аткарбагандар болсо мамлекет чара көрөт», - деди ал.

Вирустун алгачкы учурлары Сауд Арабиясына умрага зыяратка барып келгендер менен дааватчылардан чыгышы диний көз караштагы адамдарга болгон сын-дооматты пайда кылды. Алгач Кыргызстанда кичи ажылыктан келгендердин үчөөнөн 18-мартта вирус чыккан. Илдетке чалдыккандардын көбүн зыяратчылар түзөт.

Ушу тапта социалдык тармактарда диний ишенимдеги адамдар менен ага каршы чыккандардын ортосунда кайым айтышуу токтой элек. Бир тарабы коронавируска байланыштуу зыяратчыларды сындаса, экинчи жагы дүйнөнү каптаган вирус Кыргызстанга кайдан гана болбосун эртели-кеч келмек деген пикир айтышууда. Президентке караштуу Башкаруу академиясынын ректору Алмазбек Акматалиев зыяратчылардын коом алдындагы жоопкерчилигин эске салды:

Алмазбек Акматалиев.
Алмазбек Акматалиев.

«Тилекке каршы алар вирусту жугузуп келип Кыргызстанда оору ошолор аркылуу тарап жатат. Бирок аларга күнөө коюп же ишенимине шек келтирели деген ой жок. Маселе мында - зыяратчылар ооруп калгандан кийин өзүнө, жакындарына, коомго башкача мамиле кылышы керек. «Ооруканага жат» десе жатышы керек, «изоляция бол» десе аны да аткарышы керек. Себеби алар ооруну таратуучулар болуп калышты. Ошол эле кезде Европадан, Франциядан ооруну жугузуп алган деле адамдар бар. Зыяраттан келгендер «мен ушул жакка барып келдим, ушул адамдар менен жолуктум» деп айтып бериши керек. Бул коом алдындагы, керек болсо дин алдындагы жоопкерчилиги».

Кырргызстанда коронавирус аныкталгандардын көбү - 10-марттан тартып умрадан келгендер менен алар менен контактта болгондор. Себеби, умрадан келгендер обсервацияга алынган эмес. Өкмөт буга чейин Сауд Арабиясында эпидемиологиялык абал курч болбогондуктан ал өлкөдөн келген адамдар обсервацияга жаткырылбаганын билдирген. Талдоочу Руслан Акматбек учурдагы кырдаалдын түзүлүшүнө бийликтин да жоопкерчилиги бар деп эсептейт.

Руслан Акматбек.
Руслан Акматбек.

«Коронавирустун коркунучу тууралуу бир нече жолу маселе көтөрүлгөн. Бирок расмий органдар аны кабыл албаганы ачыкка чыкты. Учурдагы кырдаалдын түзүлүшүнө өкмөттүн тийиштүү мекемелеринин чабал иши себеп болду. Анткени марттын башында эле вирустун алдын алуу боюнча жалпыга маалымдоо каражаттарында жана социалдык тармактарда бир топ маалыматтар жазылды. Биз дин тутуу эркиндиги Конституцияда бекитилгенин унутпашыбыз керек. Умрага баргандар, дааватка чыккандар мындай болуп кетерин билген жок да. Экинчиден, зыяратчылар да биздин эле коомдон чыккан адамдар экенин унутпашыбыз керек. Тиешелүү институттар, өкмөт алдын-ала талдоо жүргүзүп, вирустун алдын алуу боюнча иштерди жасап, чечим кабыл алышы керек эле. Коомдук процесстер бийлик тарабынан жөнгө салынбаса маселе жарала берет. Бири-бирин кодулоо болуп, ал касташууга чейин алып барат. Эми биз ушул апаатты жок кылы турган сунуштарды берип, аны жеңиш үчүн чогуу аракет кылышыбыз керек».

Коронавируска байланыштуу өлкөдө дааватты уюштуруу, аны көзөмөлдөө маселеси да көтөрүлдү. Өлкө ичинде дааваттын талап-тартибин Кыргызстан мусулмандар дин башкармалыгы көзөмөлдөйт. Бул боюнча муфтиятта даават, үгүт-насаат, жаштар жана аялдар бөлүмү бар. Бирок маалымат боюнча чет өлкөгө жасалган дааватты муфтият көзөмөлдөй албайт. Акыркы окуялар боюнча диний эксперт Канатбек Мурзахалилов ой бөлүштү:

Канатбек Мурзахалилов.
Канатбек Мурзахалилов.

«Коронавирус умрадан келгендерден, Пакистанга, Индияга дааватка баргандардан чыгышы мамлекет дин саясатын дагы бир жолу карап чыгышы керек экенин көрсөттү. Эми мамлекет аймактардагы диний саясатын жакшыртышы керек. Экинчиси - диний саясатты декларативдүү түрдө эле жөнгө салбай, конкреттүү иштерди жасашы керек. Антпесе болбойт».

Кыргызстанда ислам динине чакыруу, ага үгүттөө даават деп аталат. Дааватты болсо «Таблиги жамаат» кыймылына байланыштырып жүрүшөт.

«Таблиги жамаат» тууралуу маалымат

«Таблиги жамаат» боюнча Кыргызстанда кайчы пикирлер көп. Анын ишине көп мамлекеттерде тыюу салынганы утур-утур айтылып келет. Кыргызстандын кошуналары жана стратегиялык өнөктөштөрү болуп саналган Казакстанда, Орусияда, Өзбекстанда, Кытайда жана Тажикстанда анын ишмердиги сот аркылуу токтотулган. Бирок расмий Бишкек бул уюмга тыюу салууну колдобойт жана диний саясатын өз алдынча жүргүзүп келүүдө.

Кыргызстанда дааватчылар деген ат менен белгилүү «Таблиги жамаат» уюмунун тамыры Пакистанга, Индияга жана Бангладешке барып такалат. Аны 1926-жылы Индияда Мухаммад Илияс аттуу адам негиздеген. Алар өздөрүн саясатка жана мамлекеттик башкаруу ишине аралашпаган, тынч, сабырдуу уюм катары мүнөздөшөт.

Айрым эксперттерди «Таблиги жамаат» кыймылынын ансыз да туруксуз, жакыр, диний-экстремисттик уюмдар арбын жана диний абалы жакшы көзөмөлдөнбөгөн Пакистан, Бангладеш сыяктуу мамлекеттер менен бекем алакасы кооптондурат.

Алар Пакистандагы, Индиядагы же Бангладештеги «Таблиги жамааттын» борборлорунан мамлекеттин кызыкчылыгына кайчы келген бүтүмдөр болуп калуусунан чочулашат. Маселен, Казакстан бул уюмга тыюу салып жаткан кезде ушул жагдай да көбүрөөк эске алынган.

Эскертүү!

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Бишкектиктер быйыл жазды үйдө тосту

Коронавируска байланыштуу кирген карантинден улам Бишкектин көчөлөрү бош калды. Машинелердин саны да азайды.

Коронавирус жугузгандар 107 кишиге жетти

31-мартка карата Кыргызстанда коронавирус жуккан 13 киши жаңыдан катталып, илдет жуккандардын жалпы саны 107 адамга жетти. Үч кишинин абалы оор. Бишкекте өзгөчө абал эрежелери күчөтүлүп, аны аткарбагандар айыпка жыгылмак болду.

Кыргызстанда 31-мартка карата дагы 13 адамдан коронавирус табылып, бул илдет жуккандардын жалпы саны 107 кишиге жетти. Бул тууралуу коронавирустун алдын алуу штабынын жетекчисинин орун басары Касымбек Мамбетов билдирди:

«Акыркы эки күндө 23 учур аныкталды, алардын ичинен төрт киши сырттан келген. Калган 19 адам чет өлкөдөн келгендер менен байланышта болгон, тагыраак айтканда, өлкөнүн ичинен жуккан. Илдет өлкөнүн ичинен жуккан 19 кишинин арасында 14 жашка чейинки төрт бала бар. 15 учурга беш үй-бүлөлүк байланыш очоктору себеп болгон».

Мамбетовдун айтымында, оорусу жаңы аныкталгандардын ичинде Бишкекте бирөө, Нарын облусунда үчөө, Ысык-Көл облусунда экөө, Чүй облусунда бирөө, Ош облусунда бешөө жана Жалал-Абад облусунда бирөө бар.

Үч бейтап жандандыруу бөлүмүндө жатат. Эки жарандын абалы орточо оор, бирөө жасалма дем алдырууга кошулду. Коронавирус аныкталган бейтаптардын ичинен 58и аял, 49у эркек, 15 бала, ошондой эле бир жашка толо элек эки наристе жана 31 улгайган адам бар.

Өлкөдө вирустун биринчи учуру 18-мартта катталып, илдет үч адамга жукканы аныкталган. Андан бери 14 күндүн ичинде СOVID-19 вирусу алты облуска жайылды. Талас облусунда вирус жуккандар табылган жок.

Коронавирустун тарашынын алдын алыш үчүн 25-марттан 15-апрелге чейин Бишкек, Ош жана Жалал-Абад шаарларынын, Ош облусунун Ноокат, Кара-Суу райондорунун, Жалал-Абад облусунун Сузак районунун аймактарына өзгөчө абал киргизилген.

Бишкек шаарынын коменданты Алмаз Орозалиев 31-мартта өзгөчө абалдын эрежелерин күчөтүү боюнча буйруккка кол койгонун билдирди. Анын айтымында, өзгөчө абалдын талаптарын аткарбагандарга чара көрүлөт.

Алмаз Орозалиев.
Алмаз Орозалиев.

«Бишкекте түндө 137 адам кармалып, эртең менен коё берилди, - деди ал. - Мен бүгүн дагы чектөөлөрдү күчөтүү боюнча буйрукка кол койдум. Анын эрежелери менен Интернеттен таанышып чыгышса болот. Аны аткарбай калгандар айыпка жыгылат».

Анда «туугандарга, досторго, кошуналарга жана башкаларга конокко барууга, бир үй-бүлө мүчөлөрүнөн сырткары үч адамдан көп чогулууга тыюу салынат» деп айтылат. Ошондой эле өзгөчө абал учурунда коомдук жайда беткапсыз жүргөн адам миң сом, мындайга жол берген юридикалык жактар 5 миң сом өлчөмүндө айыпка жыгылат. Күндүз көчөгө чыгуу эрежесин бузган адамга 3 миң сом, юридикалык жактарга 13 миң сом айып салынат.

Ал эми түнкүсүн кармалгандар коменданттык саат аяктаганча милиция бөлүмүндө болот, жанында документи жоктор ким экени аныкталганча үч суткага чейин камалат. Карантин, обсервация режимин сактабагандык, дарылануудан качуу, оорусун жашырып, башкаларга жугузуу 15 миң сомдон 60 миң сомго чейинки айыппул менен жазаланат. Санитардык-эпидемиологиялык эрежени атайылап же кокусунан бузуунун айынан башкалар жапырт ооруга чалдыкса жаза чаралары Жазык кодексинде жазылган. Мындан тышкары өзгөчө абал учурунда иштөөгө уруксат берилген тараптардын тизмеси жарыяланды. Алар саламаттык сактоо системасы, ооруканалар, шаар инфратүзүмү жана коммуналдык кызматтар, кайра иштетүү өнөр жайы жана айыл чарбасы, азык-түлүк, дары-дармек жана медициналык препараттарды жеткирүү кызматтары.

Ошондой эле жарандарга жашаган жеринен 1,5 чакырым алыс радиуста дүкөнгө, дарыканага барууга тыюу салынды.

Токтайым Үмөталиева.
Токтайым Үмөталиева.

Өзгөчө абалдын эрежелери кызуу талкууларга жем таштады. Укук коргоочу Токтайым Үмөталиева өзгөчө абалдын эрежелери башаламан ишке айланды деп сынга алды:

«Мен негизи биринчи өзгөчө кырдаал тууралуу чечим кабыл алынганда эле ошол туура чечим деп ойлогом. Өзгөчө абалга адегенде даярдык көрүш керек эле. Документацияны жана башка маселени чечип алыш керек болчу. Же болбосо блокпостторго жергиликтүү бийлик же жарандар турушу керек эле. Милицияны, аскер адамдарын киргизүү туура чечим болгон жок», - деди ал.

Дүйнө жүзү боюнча коронавирус 803 миңден ашык кишиге жукту. Бул илдет Кыргызстандын коңшусу Казакстанда 325 кишиден, Өзбекстанда 158 адамдан табылды.

31-март, Бишкек убактысы боюнча саат 19.50гө карата дүйнө жүзү боюнча бул илдет 804 миң кишиге жугуп, оору башталгандан бери жер шарында 39 миңден ашуун адам бул илдеттен көз жумду.

Эскертүү!

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Окуучулар онлайн окуп баштайт

Окуучулар онлайн окуп баштайт
please wait

No media source currently available

0:00 0:05:57 0:00

Жайың айтам деп баарын айтпа

Жаачылар

"Сөз дайра" берүүсүнүн бул чыгарылышында жай, жаз деген сөздөрдүн бир нече маанисин чечмелейбиз.

Биринчи мааниси, кадимки эле жылдын төрт мезгилинин бири болгон-жай мезгилин түшүндүрөт. «Жай келди» дейт. «Жайы-кышы дебей киши үзүлбөгөн жер экен» дейт. «Биз ал жерде жай бою иштейбиз» дейт. «Жайында келгиле» дейт, дагы ушул сыяктуу…

* * *

Экинчи мааниси - эл орношкон жайды айтат. «Бүгүн силерге орун болбой калды, жайыңарды таап алгыла» дейт. «Конок тосчу жайы начар экен» дейт. «Даярдап койгон жайың жок, кайнатып койгон чайың жок» дейт. «Орусияда кагаз өнөр жайы өнүккөн» дейт. «Өнөр жайы өнүкпөгөн өлкө элек» дейт. «Кыргызстан окуу жайларынын саны боюнча дүйнөдө алдыңкы орунда» дейт. «Ден соолук жайын куруп алдык» дейт. «Адегенде ошол айылдын маани-жайын байкап көргүлө» дейт. «Депутаттардын чоо-жайы кандай экен?» дейт. «Жаман жайын айтам деп, баарын айтат» дейт. «Укпаган неме экен, жайына кой» дейт. «Оюбуз жайынан чыкпай калды» дейт. «Жайма-жай отурганда кирип келишти» дейт.

* * *

Үчүнчү мааниси - «жай адам эле» дейт. «Жай чарба» дейт. «Жай соода» дейт. «Ал атын жай бастырып келатты» дейт. «Жанын жай алдырып койгулачы?» дейт. «Жалгыз калгандан бери Жаңылдын жаны жай таппай жүрөт» дейт. «Бүкөндүн көңүлү бүгүн жай» дейт. «Далай жоону жай кылып, Таластын баарын бай кылып» деген саптар бар. «Акыры бир күн жайыңды табам го, сенин!» деп кекенди” дейт. «Жай табар, жан бактыларга толуп кетти» дейт. «Жайбаракат келатканда балээ баспадыбы» дейт. «Жай турмуш» дейт, «тынч турмуш» дегени. Тилдин грамматикасында «жай сүйлөм» деген бар.

* * *

Төртүнчү мааниси - Жай жайла» дейт. «Жай таш» дейт. «Алмамбет жай ташын сууга салды» дейт.

Бешинчи мааниси - «Дасторкон жай», «китеп жай», «кол жай» ж. б. «Отургандар колун жайып бата беришти» дейт. «Аман турсам, сен үчүн колум жаярмын» дейт. «Аргымак оозун жайды» дейт. «Чачын жайды» дейт. «Сугатчылар эртең эгинге суу жайышат» дейт. «Сиңер жерге суу жай, угар жерге сөз айт» деген бар. «Бутуман кан жая бериптир» дейт. «Бул кабарды элге жай» дейт. «Кой жай» дейт. «Уй жай» дейт. «Жайган жылкысы миң болду» дейт. «Кара шумкарды эми жаялы, табына келди» дейт.

Алтынчы мааниси - жай-жарак. Манас жай-жарагын алып жоого аттанды дейт. «Жай-жарагы жок эле бара бересиңерби?” дейт. “Чөпкө барсак, чарбасынын жай-жарагы жок неме экен” дейт.

* * *

Эми “жаз” сөзүнө келели. “Жаз келди”. “Жакында эле жаз майрамын тостук”. “Жаз келип, күн жылый баштады”дейт.

Экинчи мааниси - “кат жаз”, “сабак жаз”, “Кудайдын жазганын көрөрбүз”, “бала муштумун жазды”, “бой жаз”, “чер жаз”, “кабагыңды жаз” жана башка...

Үчүнчү мааниси - “Анын айбалтасы саал жаза тийди”. “Жаза сүйлөдү”, “ката сүйлөдү” деген эле түшүнүк. “Жазбай атат экен” дейт. “Караңгыда да анын үйүн жазбай табам” дейт. “Машинанын үнү жазбай угулду” дейт. “Жаза кетирбей кууп жетти” дейт. “Ал жаза кетирбей тиктеди” дейт. “Акылдан жаздыңбы?” дейт. “Жаза-буза кармап алдым” дейт. “Мен сага эмнемден жаздым?” дейт.

* * *

Төртүнчү мааниси - жазда. “Башыңа жаздык жазда” дейт.

Эскертүү!

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Топту сүйгөн Толгонай

Топту сүйгөн Толгонай
please wait

No media source currently available

0:00 0:04:48 0:00

Кыргызстанда СOVID-19 жуккандар 100дөн ашты

Бишкек, март, 2020-жыл.

Кыргызстанда 31-мартка карата дагы 13 кишиден коронавирус табылып, бул илдетти жуктургандардын саны 107ге жетти.

31-мартка карата Кыргызстанда коронавирус жуккан дагы 13 учур катталды. Бул тууралуу коронавирусту алдын алуу штабынын жетекчисинин орун басары Касымбек Мамбетов билдирди.

Анын айтымында, жаңы жуккандар Бишкекте бирөө, Нарын облусунда үчөө, Ысык-Көл облусунда экөө, Чүй облусунда бирөө, Ош облусунда бешөө жана Жалал-Абад облусунда бирөө.

Ошону менен бул илдетке чалдыккан кыргызстандыктардын саны 107ге жетти: 51 Жалал-Абад облусунда, Ош облусунда 28. Чүйдө төрт, Баткенде бир, Ош шаарында тогуз, Бишкекте сегиз, Нарын облусунда төрт жана Ысык-Көл облусунда экөө.


Кыргызстанда 31-мартка карата коронавирус жуккан бейтаптардын үчөө реанимацияда жатат. Бул тууралуу коронавирустун алдын алуу штабынын жетекчисинин орун басары Касымбек Мамбетов билдирди.

Реанимациядагы үчөөнүн бирөөнө жасалма дем алдыруу аппараты коюлду. Экөөнүн абалын дарыгерлер орточо оор деп баалап жатышат.

Буга чейин Кыргызстанда коронавирус жуккандардын ичинен жандандыруу бөлүмүнө түшкөн алты бейтаптын бешөө жалпы палатага которулганы, алтоонун бирине да жасалма дем алдыруу аппараты коюлбаганы айтылган.


Ал арада өкмөт ишкерлерди колдоонун финансалык чараларын иштеп чыкты. Бул тууралуу өкмөттүн басма сөз кызматы кабарлады. Маалыматка ылайык, өкмөттүн кризиске каршы чаралары бир нече пункттан турат. Анын алкагында өкмөт Улуттук банкка бир катар сунуштарды киргизген. Бул сунуштарга ылайык, Улуттук банк:

  • кардарларды онлайн тейлөө боюнча түшүндүрүү иштерин жүргүзүшү;
  • сомдун өтүмдүүлүгүн камсыз кылыш үчүн насыялык аукцион өткөрүүнү сунуш кылышы;
  • 2022-жылдын 1-январына чейин коммерциялык банктарга жана коммерциялык эмес уюмдарга пруденциалдык талаптарды жеңилдетиши зарыл.

Өкмөттүн карыжылык чараларынын бир бөлүгүн Кыргыз-орус өнүктүрүү фондунун алкагында ишке ашышы керек. Анын алкагында:

  • Коммерциялык банктар менен чакан жана орто бизнести колдоо линиясы боюнча кыргыз өкмөтү жана Кыргыз-Орус өнүктүрүү фондунан каржыланган долбоорлорду кошуу менен 3 айдан кем эмес мөөнөткө насыялар боюнча негизги суммалар жана пайыздарды узартуу, реструктуризациялоо тууралуу иш алып баруу;
  • Жеңилдетилген шартта насыя алыш үчүн Кыргыз-Орус өнүктүрүү фондунун каражаттарын тартуу;
  • Кыргыз-Орус өнүктүрүү фондунун жол-жоболорун жөнөкөйлөштүрүп, аталган органдан насыя алууну жеңилдетүү;

Элдин массалык түрдө чогулушунун алдын алуу максатында 2020-жылдын 1-июлуна чейин акционерлердин жалпы жыйынын өткөрүү мөөнөтүн жылдыруу каралган.

Мындан сырткары өкмөт ата мекендик өндүрүшчүлөрдү колдоону көздөөдө. Ага ылайык:

  • Мамлекеттик сатып алуу жол-жобосунда ата мекендик ташуучуларга 20% өлчөмүндө жеңилдиктерди берүү жөнүндө ченем бекитилет.
  • Ата мекендик ташуучуларга, өндүрүүчүлөргө жана кызмат көрсөткөн компанияларга өзгөчө абал жана өзгөчө абал режимдери таасир эткен мамлекеттик сатып алуу боюнча келишимдердин мөөнөттөрү кайрадан каралат.
  • Ошондой эле акыркы кырдаалдан жабыр тарткан бизнести колдоо фондун биргеликте түзүү боюнча иш жүргүзүлөт.

Өкмөт учурдагы оор шартта өлкө экономикасын оңдоо жана калыбына келтирүү боюнча бардык аракеттерди кылууга убада берүүдө. Бирок акыркы кырдаалдан жабыр тарткан ишкерлерди колдоо боюнча белгилүү бир суммадагы каражат бөлүү боюнча сунуш камтылган жок.

Коронавируска байланыштуу 25-марттан 15-апрелге чейин Бишкек, Ош жана Жалал-Абад шаарларынын, Ош облусунун Ноокат, Кара-Суу райондорунун, Жалал-Абад облусунун Сузак районунун аймактарына өзгөчө абал киргизилди.

Түнкүсүн көчөгө адам да, машине да чыкпашы керек, күндүз эшикке дүкөнгө, дарыканага жана ооруканага гана барууга уруксат. Топтошуп жүрүүгө, иш-чара өткөрүүгө тыюу салынган.

Эскертүү!

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

«Өзгөчө кырдаалда иштегенге көндүк»

Жаркын Ибраева.

Дарыгерлердин экинчи тобу 30-мартта Баткен, Жалал-Абад жана Ош облустарына жөнөп кетти. «Азаттык» Бишкектен Жалал-Абадга барып, азыр Аксы аймактык ооруканасында иштеп жаткан инфекциолог Жаркын Ибраеваны кепке тартты.

- Бишкектен барган дарыгерлер кантип бөлүштүрүлдү? Сиз иштеп жаткан ооруканадагы вирусту жугузган канча бейтап бар?

- Бул жакка келгенибизге алты күн болду. Жалал-Абаддан координатор тосуп алып, сегиз дарыгерди ар кайсы тарапка бөлүштүргөн. Сузак, Ала-Бука жана Аксы районуна бөлүндүк. Мен Аксы аймактык ооруканасынын инфекциологиялык бөлүмүндө иштеп жатам. Бизде вирус жуккан бир бейтап бар. Абалы жакшы, даттанган жок. Бардыгы штаттык режимде иштеп жатышат.

Жалал-Абаддагы ооруканадагы дарыгерлер.
Жалал-Абаддагы ооруканадагы дарыгерлер.

- Дарыгерлер ушундай шартта иштөөгө даяр беле? Психологиялык даярдыктан өтүшкөнбү?

- Биз моралдык жактан даяр болчубуз. Ошон үчүн корккон деле жокпуз. Бирок психологиялык даярдыктан өтүү мындай учурда абдан оор. Биринчилерден болуп кетип бараткандыктан согушка бараткандай сезилди. Анткени ал учурда вирус тууралуу маалымат Бишкекте бат тарап, биз аны курч кабыл алып калган элек. Бирок мен дарыгер катары өзүмдүн саламаттыгыма кооптонгон деле жокмун. Буга чейин эле ар кандай макалаларды окуп, эл аралык тажрыйба менен таанышып чыккан болчумун.

Экинчиден, корко турган болсоң имунитет алсырайт, ошондуктан дарыгерлерде коркуу сезими эмес, мекенчилдик сезими күч болуш керек. Бирок жакындарыбызга бир аз кыйын болду. Анткени алар үчүн биздин оору күчөп жаткан аймакка кетип баратканыбыз күтүүсүз болду. Бизди узатып жатканда ыйлап: «Үй-бүлөндү, жакындарыңды ойлобойсуңб»у деп жатышты.

- ​Жакындарыңыз, үй-бүлөңүз сиздин кетип жатканыңызды кандай кабыл алышты? Алар менен сүйлөшүп турасызбы?

- Үйдөгүлөр байма-бай чалып, кабар алып турушат. Бирок мен аларга «чалбагыла, бошобойбуз, телефонду жаныбызда алып жүрүүгө болбойт» деп түшүндүрдүм. Убакыт болгондо гана байланышып турам. Бирок бир чети бир ай жакындарыбыздан оолак болгонубуз тескерисинче коопсуз болду. Себеби биз Бишкекте жүргөндө күнүгө бейтаптарды, чет өлкөлүк жарандарды текшерип, анализдерин алчубуз. Ошол учурда өзүмдөн да, жакындарыма, балдарыма вирусту алып келбесем экен деген коркунуч болду. Бул жакта толугу менен шарттар бар. Коргой турган кийимдер бар.

Биз толугу менен жабык ооруканада иштейбиз, нөөмөтүбүз бүткөндө эки жума карантинге алынабыз. Башкача айтканда, анализибиз таза чыкмайын биз адамдардан оолак болобуз. Бир ай - бир жыл эмес. Биз, дарыгерлер бейтаптардын саламаттыгы үчүн андан да көп убакыт бою калып, иштөөгө даярбыз.

Бишкекте болсо мени күткөн үй-бүлөм, эки балам, жолдошум бар. Жолдошум абал курчуп жаткан мезгилде сезгендей мага телефон чалып, «Жаркын, сен баатыр болуп жөнөп калба» деп калды. Ошол эле күнү бизге министрликтен «Бишкектен жиберип жатышат, барып келесиңби?» дешти, мен дароо макул болдум.

- ​Тамак-аш, коргонуучу каражаттар жетиштүүбү?

Жаркын Ибраева.
Жаркын Ибраева.

- Дарыгерлер күнү-түнү тынымсыз иште. Тамак-аш, коргонуучу каражаттар - баары жетиштүү. Кээде эл өзү тамак-ашын көтөрүп келип, дарыгерлерге ыраазычылыгын билдирип жатат.

- ​Аксыдагы элдин, бейтаптардын маанайы кандай? Аларда чоочулоо сезими барбы?

- Эли абдан токтоо, сабырдуу, жөнөкөй келет экен. Эч кандай ызы-чуу кылып, корккон жок. Алардын ар бири өзүнөн, жакындарынан коркуп жатышат. Бирок эмоцияга алдырып, чыр салгандары деле болгон жок. Биздин айтканыбызды аткарып, тазалыкты сактап, ишин улантып жатышат. Тартип бар.

Коронавируска каршы күрөшкөн дарыгер менен маек
please wait

No media source currently available

0:00 0:05:37 0:00
Түз линк


- Биздин окурмандарга кандай кеңеш берет элеңиз?

- Эч коркпоңуздар! Биз, дарыгерлер, баарыңарды коргоого, айыктырууга даярбыз! Аягына чейин иштейбиз. Учурда абал туруктуу. Биз баарыбыз ушул жерден вирустун жайылышын токтотуп калууга аракет кылып жатабыз. Сиздерден болгону үйдө отуруу талап кылынат. Гигиеналык эрежелерди сактаңыз, үйдө болуңуз. Эгер эч ким эшикке, көчөгө чыкпаса вирус жугузгандар болбойт. Ал тарабайт.

- ​Жаркын, ишиңиз илгери болсун. Оорубаңыз!

Эскертүү!

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Карантинге камалган балдар

Иллюстрациялык сүрөт.

Кыргызстанда үч шаарда жана үч райондо өзгөчө абал режими иштей баштаганына 30-мартта беш күн болду.

Өзгөчө абал режими киргенден бери бала бакчалар да жабылды. Ал эми мектеп окуучулары буга чейин эле 16-мартта карантинге тараган.

Өзүн Нурислам деп тааныштырган баланын видео кайрылуусу ушул тапта Интернетте тарап жатат. Ал үйдө окугусу келбегенин, апасы сабакты түшүндүрүп бере албай жатканын айтып, көзүнө жаш алып арызданган.

Ушундан улам азыр бала бакчага, мектепке барбай үйдө отурган балдарга кайрылып, алардын үнүн уктук.

Нурэмир Күмүшбеков.
Нурэмир Күмүшбеков.

- Мен Нурэмир, алты жаштамын. Мен эртең менен туруп бетимди, тишимди жууйм. Анан атам менен көнүгүү жасайбыз. Китептерди окуйм, анан оюнчук ойнойм. Күндөрүм бала бакчадагыдай кызыктуу болбой жатат. Ошондуктан мен чарчадым. Досторумду сагындым.

- Менин атым Толгонай, жети жаштамын. Карантин башталганда биз апам жана сиңдим болуп башка үйдө жашап жатабыз. Анткени таенем менен атам жумушка барып жатышат. Ошондуктан биз коркуп (ред. коронавирус жугуп калат деп) башка үйдө жашап жатабыз. Бирок бири-бирибизди сагынганда алыстан, терезеден көрүп турабыз.

Ал арада мектеп окуучулары аралыктан окуу системасын тесттен өткөрүп жатышат. Билим берүү жана илим министрлигинин чечими менен окуучулар 8-апрелден тартып аралыктан окуй башташат.

Райан Болотбеков.
Райан Болотбеков.

- Менин атым Райан, нөлүнчү класста окуйм. Нарында жашайм. Тиги канаравирус (тили келбей, ушинтип айтат - ред.) деген жаман экен. Ошондуктан колду жууп, антисептик себиш керек экен. Эшикке чыкпай калдык, жумуштар токтоп калды. Шпагатка отурганды үйрөндүм, көнүгүүлөрдү жасап жатам. Карантин мага башында жакчу, азыр жакпай калды. Досторумду сагындым, кечке үйдө отура берген жаман экен. Карантин эртерээк бүтсө экен.

Райан: Досторумду, мектебимди сагындым
please wait

No media source currently available

0:00 0:01:47 0:00


Үйдө отуруп сабак окуган окуучуларга жагып же жакпай жатканына да кызыктык.

Асылай Кеңешова.
Асылай Кеңешова.

- Мен - Асылай Кеңешова, 2-класста окуйм. Карантин убагында мен үйдө отуруп, сабак жазып, китеп окуп жатам. Кызыктуу кинолорду да көрүп жатам. Мага үйдө окуган анча деле жаккан жок. Мектепте окуган кызыктуу болчу, танаписте классташтарым менен ойночубуз. Эртерээк карантин бүтсө мектепке бармакмын. Бирок карантинде ата-энем менен көп убакыт өткөргөн жакты.

Диана Азимова.
Диана Азимова.

- Мен Диана Азимова, Баткен облустук гимназия жатак мектебинде 7-класста окуйм. Бизде азыр онлайн сабактар өтүп жатат. Эжекебиз «Вотсаптан» тайпа ачып, ошол жакка предметтик мугалимдерди кошкон. Алар ошол тайпага тапшырмаларды жөнөтүшөт. Биз аны аткарып, эжекелердин жеке номерине жөнөтөбүз. Көп эле сабактар тест түрүндө болуп жатат. Берилген тапшырмаларды досторубуз менен талкуулап, улуулардан сурап аткарганы мүмкүнчүлүк болгону жагып жатат. Бирок кыйынчылыктар да болуп жатат. Мисалы, жаңы теманы өзүбүз окуп түшүнүп жатабыз. Ал эми мектепте мугалимдер түшүндүрүп берчү.

Айтор, кичинекей балдар менен окуучулардын көпчүлүгүнө карантин бир тараптан жагып жатса, экинчи тараптан тезирээк мектепке кайтып, ээн-эркин ойногусу келгени көрүнүп турат.

Адистер коронавирус илдети балдардын ден соолугу үчүн олуттуу коркунуч жаратпай турганын белгилегени менен карантин режими аларга психологиялык жактан оор өтүшү мүмкүн экенин айтышат. Андыктан ата-энелери аларды алаксытып, убактысын болушунча кызыктуу өткөрүүгө жардам бериши керек.

Өлкөнүн айрым аймактарында киргизилген өзгөчө абал 15-апрелге чейин созулат.

Эскертүү!

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

«Центерранын» күтүүсүз «кайрымы»

Кумтөр.

Эң көп пайда берген Кумтөр алтын кенин иштеткен канадалык «Centerra Gold Inc» компаниясы 2016-жылдан бери биринчи ирет акционерлерине дивиденд төлөп бермей болду.

Таза пайдадан түшкөн үлүш катары анын 2,2 млн. доллары Кыргызстанга бөлүнөт. Муну бир катар талдоочулар Кумтөр алтын кенинин ээси болгон эң ири акционерге көп жылдан бери дивиденд төлөнбөгөнү аз келгенсип, эң эле аз өлчөмдөгү каражат каралган деп сыпатташууда.

«Centerra Gold Inc» компаниясынын директорлор кеңеши 26-марттагы чечими менен акционерлерге 8,2 миллион доллар дивиденд төлөп бермей болду. Бул тууралуу «Centerra Gold Inc» компаниясынын расмий сайтында жарыяланды. Кыргызстан 77,4 миллион акциянын ээси катары 2,2 миллион доллар (175,5 миллион сом) алат. Кирешеден түшкөн акча акционерлерге, анын ичинде Кыргызстанга 2016-жылдан бери биринчи ирет төлөнүп жаткан дивиденд болуп саналат.

Чоң акционерге азыраак дивиденд. Эмнеге?

Мурдагы вице-премьер-министр Базарбай Мамбетов «Кумтөрдөн» эле жыл сайын 17-18 тонна алтын казган канадалык компания төрт жылдан бери биринчи жолу жарыбаган акча бөлгөнү адилетсиздик деп эсептейт.

Базарбай Мамбетов.
Базарбай Мамбетов.

«Көп жылдан бери эч кандай дивиденд төлөбөй жүрүп, анан минтип коронавирус чатагы башталганда канадалык компаниянын итке сөөк ыргыткансып, 2,2 млн. доллар бөлгөнү мени аябай таң калтырат, - деди ал. - Директорлор кеңешинде Кыргызстандын эки өкүлү отурат. Алар биздин кызыкчылыкты коргобой, эмнени карап отурушат? Угушубузга караганда, алар аябай чоң маяна алышат экен. Ошондуктан эле унчукпай отурушат окшойт. Эгерде биз келишимдин шарттарын кайра караганда, алар бизге карата мындай мамиле кыла алмак эмес. «Кумтөрдөн» эле жыл сайын 17-18 тонна алтын казып алып, алардын жылдык дүң кирешеси 750-800 млн. долларга барабар. Бирок минтип бизге дивиденд катары төлөгөн акчасы болсо тигил».

Ошол эле кезде адистер алтындын дүйнөлүк биржалардагы баасы күндөн-күнгө кымбаттап, анын бир унциясы азыр 1600 АКШ долларына чыкканын белгилеп жатышат. Алтын сатуу кирешелүү болуп турган шартта абдан эле аз өлчөмдө таза кирешеден дивиденд төлөнүп жатканы мына ошого байланыштуу сынга алынып жатканы белгиленди.

Төрт жылдан бери төлөнбөгөн акча

«Centerra Gold Inc» компаниясынын директорлор кеңеши кандай негизде кирешесин эсептеп чыгып, 8,2 миллион доллар дивиденд бөлгөнү анын расмий сайтында толук көрсөтүлгөн эмес.

Кыргызстандын соңку тарыхында «Centerra Gold Inc» компаниясы 2011-жылы гана ага эң чоң акционер катары биринчи жолу ири өлчөмдө - 30 млн. доллардан ашуун дивиденд төлөгөн. 2012-жылы 5,8 млн. доллар, 2013-жылы 11,9 млн., 2014-жылы 11,1 млн. доллар жана 2015-жылы 7 млн. доллардан ашык дивиденд төлөп, ошол боюнча 2016-жылдан бери ал негизги акционер катары кирешеден түшкөн пайдадан эч нерсеге ээ болгон эмес.

Кыргыз парламентинде компания чыгашаларын ашкере көбөйтүп көрсөтүп, пайданын көбүн жаңы кендерди ачууга жумшагандыктан дивиденд төлөнбөй калып жатканы боюнча маселе көтөрүлгөн. Бул жагдайды териштирүү боюнча Жогорку Кеңештин тиешелүү комитети бир нече ирет токтом чыгарып, бирок анын бири да аткарылган эмес.

Парламенттин Жер казынасы жана отун-энергетика комплекси боюнча комитетинин төрагасы Кожобек Рыспаев 2019-жылы күзүндө бул маселелерди палатанын кароосуна алып чыгууну сунуш кылган:

Кожобек Рыспаев.
Кожобек Рыспаев.

«Алтынды жер астынан казгыла. Мөңгүнү бузганы жана сууну иштеткени боюнча да биздин парламент комитетинин токтомдору бар. Ошолордун аткарылышын караш керек. Палатанын жалпы кароосуна сөзсүз түрдө алып чыгуу зарыл. Мен мындай жоопкерчиликти мойнума ала албайм. Башка депутаттар мени «Эмнеге «Кумтөрдү» палатага алып чыккан жоксуң?» деп жеп коёт. Сөзүбүзгө туралы. Бирок ал жерде деле эч нерсе болбойт».

Бирок кандайдыр бир белгисиз себептер менен кыргыз өкмөтү менен «Centerra Gold Inc» компаниясынын ортосундагы стратегиялык деп аталган ал келишимди бекитүүнүн астында орчундуу деген ал маселелер каралбай калган.

Өкмөттүн жообу - айласыздык

Биринчи вице-премьер-министр Кубатбек Боронов парламентте кыргыз тарап келишимдин шарттарын сактоого аргасыз абалда экенин моюнга алган жайы бар:

Кубатбек Боронов.
Кубатбек Боронов.

«Кыргызча айтканда, башында ээрге кыйшык отурбаганыбызда мындай болмок эмес. Бул эми 1992-93-жылдары келишим каралып жатканда, 2009-жылдагы макулдашуу бекитилип, анан аны конституциялык мыйзам менен бекитип бербегенибизде, мүмкүн азыркыдай болмок эмес. 2009-жылдагы ошол келишимден кетүүгө мүмкүн болбогондуктан, алардын тобокелчилигине караганда, биздин тобокелчилик жогору болуп, эл аралык арбитражда биздин дооматтар өтпөй, жеңилип калып, анан өзүбүз койгон доого өзүбүз акча төлөп калбайлы деген негизде айла жоктон ошол 2017-жылдагы стратегиялык макулдашууга барганбыз».

Директорлор кеңеши 2017-жылы Кыргызстандын ошол кездеги премьер-министри «Centerra Gold Inc» компаниясы менен стратегиялык келишимге кол коюп, бирок ал эки жылга чукул күчүнө кирбей турган. Кийинки келген өкмөт келишимдеги мөңгүнү казуу, сууну иштетүү жана алтындан түшкөн пайданы бөлүшүү шарттарын кайра карап чыгуу маселесин көтөргөн. Бирок 2019-жылы күзүндө Кумтөрдөгү экологиялык чыгымдын өлчөмү жогорулады деген негизде ал келишим өзгөртүүсүз кабыл алынган. Кыргызстандын «Centerra Gold Inc» компаниясындагы үлүшү азыр 26,4% түзөт.

Эскертүү!

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Өлкөдө коронавирус жуккандар 100гө жакындады

Иллюстрациялык сүрөт.

Кыргызстанда 30-мартка карата дагы 10 кишиден коронавирус табылып, бул илдет жуккандардын саны 100гө жакындады.

Медицина жаатындагы эксперттер вирус жуккандар кескин көбөйөрүн эскертип жатышат. Өкмөт кырдаал өзгөрбөсө мындан да катаал чара көрүүгө мажбур болорун билдирди.

Кыргызстанда Коронавирустун жайылышынын алдын алуу боюнча республикалык штаб 30-мартта өлкөдө СOVID-19 вирусу дагы 10 кишиден аныкталганын кабарлады. Алардын баары тең Жалал-Абад облусунун Сузак районунда.

Ушуну менен өлкөдө коронавирус 94 кишиге жугуп, алардын ичинен Сузактан үч бейтап айыгып чыкты. Вирус табылгандардын ичинен Жалал-Абад облусунда 50 киши, Ош облусунда – 24, Чүй облусунда – 3, Баткен облусунда – 1, Ош шаарында – 8, Бишкек шаарында – 7, Нарын облусунда – 1 киши катталган. Коронавирус аныкталгандардын 53ү аялдар, 41и эркектер.

Вирус жуккандардын эң кичүүлөрү - бирге толо элек эки ымыркай. Дагы жети бала 15ке чыга элек. 16дан 19 жашка чейинкилер төртөө, 20-35 жаштагылар 29 адам, 35-55 жаштагылар 23 киши. Ал эми 55 жаштан жогору курактагылар 29 киши.

Өлкөдө вирустун биринчи учуру 18-мартта катталып, илдет үч адамга жукканы аныкталган. Андан бери 13 күндүн ичинде бейтаптардын саны 94 кишиге жетип, СOVID-19 вирусу беш облуска жайылды. Ысык-Көл жана Талас облустарында вирус чыккан жок.

Илдеттин жайылышынын алдын алыш үчүн бийлик 25-марттан тартып Бишкек, Ош жана Жалал-Абад шаарларына, Ош облусунун Ноокат, Кара-Суу райондоруна, ошондой эле Жалал-Абад облусунун Сузак районуна өзгөчө абал киргизген. Ага ылайык коменданттык саат бекитилип, өзгөчө абал режими киргизилген аймактарда кечки саат 8ден таңкы 7ге чейин бардык кыймылга тыюу салынган. Биринчи вице-премьер-министр Кубатбек Боронов эгерде өлкөдө абал өзгөрбөсө катаал чара көрүүгө туура келерин эскертти:

Кубатбек Боронов.
Кубатбек Боронов.

«Коменданттык саат киргизип, элди «түндө көчөгө чыкпагыла» деп отургузуп, күндүз бардык кыймылга уруксат берип койсок натыйжасы начар болот. Ал эми күндүз да кыймылды тыйып, жашоону токтотуп койгонго да мүмкүнчүлүк жок. Ошондуктан азырынча күндүз кыймылды толук токтотпой, элдин көчөгө чыгышын болушунча азайтып жатабыз. Карантиндин тартибин жөнгө салуу жана коопсуздукту камсыз кылуу үчүн Бишкекте 410 жөө кайгуул түзүлдү. Бир офицер менен эки сержанттан турган топ шаарды кыдырып, сыртка чыккандардын себебин тактап, үйлөрүнө киргизет. Эгерде абал мындан да оорлоп кетсе азыркы айтылган шартка (24 саат бою коменданттык саат киргизүү) барууга туура келет. Анда бизде өзгөчө абал киргизилген аймакта жашоо толук токтошу керек. Ошондуктан ар бир адам өзүнө чектөө коюшу зарыл».

Буга чейин коронавирус негизинен Сауд Арабиясына умрага баргандар менен чет өлкөдөн келгендерден чыгып жаткан. Бирок акыркы убакта өлкөдө илдетти бири-биринен жугузгандар чыга баштады. Республикалык штабдын маалыматы боюнча, Кыргызстанда экспресс-ыкма менен лабораториялык изилдөөлөрдөн 5380 адам өткөн. Ал эми ПЦР-тест аркылуу 13 682 адамдан анализ алынган.

Медицина жаатындагы эксперт Айбар Султангазиев Кыргызстандагы акыркы кырдаалды эске алганда илдет жуккандар кескин көбөйүшү мүмкүн экенин айтты:

Айбар Султангазиев.
Айбар Султангазиев.

«Вирусологдордун маалыматы боюнча вирус жуккандардын саны 100дөн ашкандан кийин коронавирус аныкталгандар тез көбөйөт. Мисалы, башка мамлекеттерди карасак 100дөн 1000ге чейинки аралыкта 7-10 күндөй убакыт өтөт. 1000ден 20-30 миңге чейин дагы 10 күн кетет. Азыр күнүгө 10-20 бейтап деп жатсак, кийин жүздөп санап калабыз. Анткени вирусту биринчи жугузгандар кичи ажыдан 12-13-мартта келишкен. Андан кийин алар туугандарын, кошуналарын чакырып той өткөрүштү. Андан бери 13-14 күн өттү. 26-28-март күндөрү вирус жугузгандар көп чыга баштады. Анын үстүнө эти ысыгандар ооруканага дароо келбейт. Алар оору өтүшүп баратканда гана келет. Ошондо 30-марттан баштап 5-апрелдин тегерегинде бейтаптар кескин көбөйөт. Алардын 20% вирустун оор формасы менен оорушу мүмкүн».

Султангазиев ушундан улам Кыргызстан боюнча өзгөчө абал киргизиш керек деп эсептейт.

«Үч шаарга жана айрым райондорго өзгөчө абал киргизгенден кийин деле вирус Нарынга да жетти. Ошондуктан өзгөчө абалды республика боюнча жарыялаш керек. Бир ай үйдө отурсак вирус жугуу коркунучу азаят. Бирок айыл чарбасы менен алектенгендердин иштешине уруксат бериш керек. Алар да эч ким менен контактта болбошу зарыл. Экинчиден, коронавирус жуккан адамдар менен байланышта болгондорду издөө жакын арада мүмкүн болбой калат. Анткени бизде эпидемиологдор жетишсиз. Андыктан адамдарды изоляция кылыш керек. Андан тышкары дарыгерлер үй карантининде жаткан адамдарды тез-тез карап турууга туура келет. Бирок ал үчүн дарыгерлердин атайын кийимдери жок. Аларды камсыз кылыш керек».

Коронавирустун жайылышын токтотуш үчүн өзгөчө абал киргизип, адамдарды үйүндө кармоодон тышкары дагы кандай чара көрүш керек деген маанидеги талкуулар болуп жатат. Жогорку Кеңештин депутаты Абдывахап Нурбаев өлкөдө бардык жеке менчик медициналык мекемелерге коронавирусту аныктоого уруксат берүүнү сунуш кылды:

Абдывахап Нурбаев.
Абдывахап Нурбаев.

«Эгерде оорулуулар көбөйүп кетсе биздин саламаттык сактоо тармагыбыз аны көтөрө албайт. Кошумча каражат берүүгө өкмөттө акча да жок. Ошондуктан айрым маселелердин алдын алууну өкмөт тез арада чече албай жатат. Мен бул боюнча өкмөткө сунуш киргиздим. Жеке менчик ишканалар жумушчуларынын саламаттыгына кызыкчылыгы болуп кызматкерлерин текшертсе жакшы болот да. Муну мамлекет ишке ашыра албайт. Узун кезек болуп кетет. Эгерде жеке менчик медициналык мекемелер да вирусту аныктаса, биз оорулууларды тезирээк таап алмакпыз да, аларды изоляция кылмакпыз».

Адистердин көбү бул боюнча Түштүк Кореянын тажрыйбасын мисал келтирип жатышат. Түштүк Кореяда коронавирус чыккандан көп өтпөй медициналык мекемелерге вирусту аныктоочу экспресс-тесттерди чыгаруу тапшырылган. Ал тесттер бардыгына жеткиликтүү болуп, тест тапшырыш үчүн атайын жайлар ачылган.

Экспресс-тест демекчи, Кыргызстан Беларустан коронавирусту аныктай турган 25 миң тест алдырганы жатат. Буга чейин Кытайдан 112 500 долларга (ташып келүү баасын кошпогондо) 30 миң экспресс-тест сатып алуу маселеси чечилгени кабарланган. Андан мурдараак 5 миң экспресс-тест сатып алынып, анын көбү Жалал-Абад облусуна жөнөтүлгөн.

Саламаттык сактоо министри Космосбек Чолпонбаев менчик медициналык мекемелерге коронавирусту аныктоого уруксат берүү боюнча депутат Нурбаевдин сунушуна жооп берди:

Космосбек Чолпонбаев.
Космосбек Чолпонбаев.

«Дүйнөлүк тажрыйбада инфекциялык ооруларды аныкташ үчүн анализдерди мамлекет жүргүзөт. Кыргызстанда 9 лабораторияда 13 ПЦР менен изилдөөгө мүмкүнчүлүк бар. Экспресс-тесттерди да берип жатабыз. Анын баары мамлекет тарабынан бекер болууда. Жеке менчик медициналык мекемелер анализ кылса туура эмес иштер болуп калышы мүмкүн. Ошондуктан мамлекет гана жасайт. Жеке жактар да жасайбыз десе, анда кандайдыр бир келишим болушу керек. Анткени бул иш мамлекеттин көзөмөлүндө болушу зарыл».

Дүйнө жүзү боюнча коронавирус 720 миңден ашык кишиге жукту жана бул оору 34 миңдей адамдын өмүрүн алды. Кыргызстандын коңшусу Казакстанда 265 кишиден, Өзбекстанда 133 адамдан вирус табылды.

Эскертүү!

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Ош менен Жалал-Абадга дарыгерлер жардамга барды

Жалал-Абад: коронавирустан алгач айыккандар

Жалал-Абаддагы бейтаптарды ооруканадан чыгаруу учуру. 30-март, 2020-жыл.

Жалал-Абадда коронавирустан айыккан үч адам ооруканадан чыгарылды. Алар - 46 жана 44 жаштагы түгөйлөр жана 62 жаштагы аял. Үйүнө кайтып жаткандар алгач коркконун эстеп, дарыгерлерге алкыш айтышты.

30-мартта түш чендерде коронавирустан айыккан үч адамды дарыгерлер ооруканадан кубаныч менен үйлөрүнө узатышты. Социалдык тармактарда тараган видеоматериалда медиктер кол чаап жаткан учурлары тартылган. Дарыгерлердин бири бейтаптарды узатып жатып аларга каалоосун айтты:

«Бул жугуштуу оорулар бөлүмүнөн айыгып чыккан биринчи бейтап сиз болосуз. Мындан кийин оорубаңыз, ден соолукта жүрүңүз. Бала-чаканын үзүрүн көрүңүз, ылайым эч качан оорубаңыз».

Илдеттен сакайгандардын бири, Сузактын Бостон айылынын 46 жаштагы тургуну аялы менен бирге үйүнө чыгып кетип жатат. Ал «Азаттык» менен болгон маегинде баарына ыраазычылык билдирди:

«Дарыгерлерге чоң алкыш айтам. Биздин саламаттыгыбыз үчүн өмүрүн тобокелге салып иштешти. Кандай дары алганымды жакшы билбейм, бирок кымбат дарыларды берип жатышты. Башка адамдарга айтат элем, оорубасын, сак-саламатта болушсун. Дарыгерлерге ишенгиле жана ооруган учурда сөзсүз кайрылгыла. Биз да башында коркуп, стресске түшкөн болчубуз. Бирок, кудайга шүгүр, бул оорудан да айыкса болот экен».

Сузактын Благовещенка айылынын тургуну, 62 жаштагы аял да 14 күндүк изоляциядан кийин үйүнө чыгып жатат. Ал 16-мартта эти ысып Жалал-Абад облустук клиникалык ооруканасынын жугуштуу оорулар бөлүмүнө жеткирилген. Ал коомчулукту бул илдетке каршы күрөшүүгө чакырды:

«Мени бул ооруканага кайсы бир илдетти жугузуп алды деп шек санап алып келишкен. Менде бул тууралуу такыр маалымат жок болчу. Качан гана ооруканага келгенде билдим. Бирок дарыгерлердин бизге кылган сылык мамилеси да биздин сакайып кетишибизге түрткү болду окшойт. Эң негизгиси - Кыргызстаныбыз, анын ичинде эл аман болсун. Ар бир адам бул оорудан сактанышы керек. Азыр мени да үйүмдө күтүп жатышат. Кудайга миң мертебе шүгүр келтирем».

Жалал-Абад клиникалык ооруканасынан чыгарып жатып Республикалык өзгөчө коркунучтуу жугуштуу оорулар жана карантин борборунун директору Сабыржан Абдыкеримов алардан үйдөн сыртка чыкпоону суранды:

«Үйгө барганда эч жакка чыкпаганга аракет кылгыла. Бөлмөлөрдү тазалап, колдон келсе зыянсыздандырып тургула. Бул жактан керектүү каражаттарды беребиз. Үй-бүлөлүк дарыгерлер сиздер менен телефон аркылуу байланышып турат. Кандайдыр бир оорунун белгилери аныкталса дароо байланышыңыздар».

Өкмөттүн облустагы ыйгарым укуктуу өкүлү Нурболот Мирзахмедов коронавирустан айыгып чыккан адамдарга ден соолук каалап, ар бирине таңгакталган беткаптарды тапшырды. Илдеттен айыгып чыккан түгөйдү жергиликтүү бийлик өз үйүнө алып кетсе, бир аялдын турак жайы толук даяр болбогондуктан бүгүнчө оорукананын обсервацияга даярдалган бөлүмүндө калмай болду.

Үйлөрүнө чыгарылган бейтаптардын азыркы абалы боюнча дарыгерлер так маалымат беришкен жок. Бирок Саламаттык сактоо министрлигинин маалыматына караганда, бул үч адамдын акыркы анализдеринен коронавирустун белгилери табылган жок.

Бишкекте өткөн брифинг учурунда министр Космосбек Чолпонбаев бул кыргызстандык медиктер да ушул илдет менен күрөшө ала тургандыгынын далили экенин белгиледи:

Космосбек Чолпонбаев.
Космосбек Чолпонбаев.

«Биринчи учур бизде 17-мартта катталып, 18-мартта жарыя кылганбыз. Аларды 14 күнгө изоляцияга алып, дарылай баштаганбыз. Учурда Жалал-Абад клиникалык ооруканасындагы 3 бейтапты чыгарып жатабыз. Демек, биздин медицина бүткүл дүйнөлүк илдет менен күрөшүп, болгон күч-аракетибизди жумшап жатабыз. Мына ошонун акыбетинде алгачкы жыйынтык жакшы болуп жатат».

Кыргызстанда 30-мартка карата коронавирус жугузуп алгандардын жалпы саны 94 кишиге жетти. Алардын ичинен Жалал-Абад облусунда – 50, Ош облусунда – 24, Чүй облусунда – 3, Баткен облусунда – 1, Ош шаарында – 8, Бишкекте– 7, Нарын облусунда – 1 учур катталган.

Эскертүү!

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Райан: Досторумду, мектебимди сагындым

Райан: Досторумду, мектебимди сагындым
please wait

No media source currently available

0:00 0:01:47 0:00

Биз эми өзгөрөбүз

Иллюстрациялык сүрөт.

Дарыгерлер менен мугалимдерди төбөбүзгө көтөрүп урмат кылып жүрө турган доор келе жатканы тууралуу ойлоном.

Биздин эки революцияны, Акаевдин жана андан кийинки Бакиевдин бийлигинин кулашын… Аларды «Акүйдөн» кубалап чыккан «жапайыларыбыздын» же элдин эмнени эңсегени… ошолордун жонун тепсеп бийликке келгендердин берген убадалары… «Ата-Бейиттин» алдындагы «Бала-Бейит»… андагы кырчынында кыйылган жигиттердин бейиттери… сүрөттөрү… өсүп турган теректер…

Бийликтин тизгинин кармап, анын үзөңгүсүнө бутун коюп бараткандардын балдардын сөөгүн коюп жаткандагы элге берген анттары…

Келиңиздер, ар бирибиз ичибизден балдарга бата кылып, өткөндөрдү кайра баштан эстеп чыгалы?

Өнүккөн өлкө экениңе да карабай, өнүкпөгөн өлкө экениңе да карабай, Жер үстүндөгү адамдардын баарысынын үшүн бирдей алып, башына бирдей келген коронавирус биздин буга чейинки көз караштарыбызды эми өзгөртүүгө тийиш. Биз баарыбыз өзгөрүүгө тийишпиз. Биз эми курулай атак-даңктын, ач көздүктүн, миллиарддаган акча-тыйындын, көр дүйнө жыйгандын, бири-бирибизди көралбастыктын «кулдугунан» бошонушубуз керек. Биз эми өзгөрөбүз.

Дарыгерлер менен мугалимдерди төбөбүзгө көтөрүп урмат кылып жүрө турган доор келе жатканы тууралуу ойлоном.

Ар бириңиздерге ойлонуп көрүш үчүн улуу классик Виктор Гюгонун «Куугунтук жегендер» аттуу романынан төмөнкү жерин которуп сунуш кылууну туура көрдүм.

Улуу жазуучунун мындан эки кылымдай мурдагы же 1830-жылдагы француз революциясы жөнүндө жазганы…

ЖАПАЙЫЛАР

(Виктор Гюго)

Жапайылар…Булар кимдер экендигин түшүндүрө кетели. Революциялык башаламандыктын алгачкы күндөрүндө корккон жана үрөйү учкан эски Парижди басып алууга даяр турган самтыраган, кыжырданган, ачууланган, союлчан, жаалданган бул адамдар эмнелерди каалашты эле? Алар мындан ары эзүүнү таптакыр токтотууну, бөтөн зордукту токтотууну, согушту токтотууну, чоң кишилерге жумуш берүүнү, балдарга билим берүүнү, аялдарга камкордук көрүүнү, эркиндикти, теңдикти, бир туугандыкты, бардыгы бирдей нандуу болушун, дүйнө жүзүндөгү жер үстү бейиш болушун каалашкан. Прогрессти каалашкан. Кембагалдыктын жетер жерине жетип бүткөн, кедейликтен бөлөк жогото турган эч нерсеси калбаган, өтө коркунучтуу, айласыз ач-жылаңач, колдорунда союлу бар, көздөрүндө жек көрүүсү, ооздорунда ыза менен каргышы бар бул адамдар кымбат, ыйык, бакубат, керемет, бейпил турмушту талап кылышкан. Ооба, булар жапайылар болушкан, бирок цивилизацияны каалаган жапайылар болушкан.

Алар өз укуктарын, өз талаптарын жүрөк түшүргөн коркутуу жолу менен болсо да, баскынчылык жолу менен болсо да орноткусу келген; алар адам баласынын тукуму бейиште жашашын каалашкан. Алар бир караганда жырткычтарга окшоп турушкан, бирок адамдарды азап-тозоктон куткаруучулар болушкан. Кара чүмбөткө жамынып алып жарыкты талап кылышкан.

Ушул кыжырданган жана жаалданган, бирок жамандык үчүн эмес, жалаң жакшылык үчүн кыжырданган жана жаалданган адамдардан башка дагы сыпаа жылмайышкан, кийимдерине алтын жалатылган ленталар менен жылдыздарды тагынышкан, ак чачылуу шайы байпак кийишкен, сары мээлейчен, лакталган туфлийчен, өткөн доорлорун колдорунан чыгаргылары келбеген жана кандай болгон күндө дагы аларды сактап кала берүүнү эстетип турган мармар таш каминди айланта курчаган үстөлү бар: орто кылымды, өзүлөрү үчүн ыйык кылып алгандарынын укугун, фанатизмди, наадандыкты, кулчулукту, өлүм жазасы менен согушту, сылык сүйлөмүш болуп кылычты, тозоктун оту менен адамдын башын кесчү жайды даңктагандар да бар эле.

Эгерде биз цивилизацияны максат кылган жапайылар менен жапайычылыкты максат кылган цивилизациялуу адамдардын кимисин тандап аласыңар десе, сөз жок биринчисин тандап алмакпыз.

Бирок, жараткандын жазмышына байланыштуу өзгөрүүнүн балким башка да жолу бар. Өткөндөрдү сактап калыш үчүн же болочок жыргал үчүн баарын эле талкалап жок кылып же баарын эле туңгуюкка кулатып салуунун зарылдыгы жок. Деспотизмдин (жеке бийлөөчүлүк) да, террорчулуктун да кереги жок. Биз прогресске арабанын жолу менен баргыбыз келет.

Буга Кудай жардам берет. Биздин жолубуздун бирдей эместигинин баарын, тең эместигинин баарын теңдеп тура турган бир гана Кудай—Кудайдын бардык саясатынын маңызы ушунда.

(Автордун пикири «Азаттыктын» көз карашын билдирбейт)

Эскертүү!

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Роза Айтматова: Рыскулбек байкем - ГУЛАГдын курмандыгы

Роза Айтматова: Рыскулбек байкем - ГУЛАГдын курмандыгы
please wait

No media source currently available

0:00 0:14:56 0:00

Баары үмүт арткан Бишкек ишсиз отурат

Жогорку Кеңеш. 26-март, 2020-жыл.

2020-жылы Кыргызстанда экономикалык өсүш болорунан үмүт кылбай эле койгон оң. Эң ири үч шаарды карантин каптап, көчөлөрү жымжырт.

Баарынан баш калаага оор болду, өлкөнүн ишенген иштемчил шаары. Чакан бизнес токтоп, банкроттук коркунучунда. Өнүккөн өлкөлөрдүн жолоюна түшүп, ишкерлерди колдоого акча бөлүп берүүгө бюджеттин чама-чаркы чак.

Кыргызстандын экономикасына Бишкектин тийгизген таасирин аныкташ үчүн ашкан акылдын деле кереги жок.

  • 2019-жылы мамлекеттик бюджеттин кирешеси 167 млрд. сомду түздү, анын 60 млрд. сомун Бишкек чогултуп берген. Опол тоодой акчанын 8,5 млрд. сомун гана баш калаа өзүндө калтырат, калганы өлкөнүн башка керектөөлөрүнө жумшалат.
  • Республиканын тышкы соодасынын көлөмү 6,8 млрд. долларды түзөт, анын 4 млрд. доллары Бишкекке тиешелүү.
  • Өлкөгө 851 млн. доллар түз чет элдик инвестиция келсе, анын 367 млн. доллары Бишкекке багышталган каражат.


2020-жылды Бишкек жакшы баштаган. Баш калаанын экономикасынын реалдуу өнүгүшү эки ай ичинде 4,9% көтөрүлгөн. Бардык тармактарда – текстил өндүрүшүнөн жабдууларды орнотууга чейин - өнүгүү байкалган болчу. Мэрия жыл аягына дейре буга чейин ойго кирбеген 10,1 млрд. сом жыйнайбыз деген үмүтү бар эле.

Шаар жетекчилиги эми башка белгилеген божомолдорун кайрадан карап чыгууга мажбур. Жаңы эсептерди эрикпей тактап чыгууга убакыт жок. «Азыр биз социалдык маанилүү товарлардын баасына байкоо жүргүзүү менен гана чектелип калдык», - дейт Бишкек мэриясынын экономика жана инвестициялар департаментинин директорунун орун басары Сато Караш.

Кризис кирип келди

Жугуштуу оорунун залалынан Бишкек менен өлкө экономикасы кандай зыян тартканын так эсептеп чыгыш мүмкүн эмес. Балакеттүү оору дагы канча турары да белгисиз. Андан дүйнөлүк экономика өзгөчө жапа чегүүдө.

Кристалина Георгиева.
Кристалина Георгиева.

Эл аралык Валюта Фондунун (ЭВФ) башчысы Кристалина Георгиева бул кризис 2009-жылдагы апааттан да оор болорун, өнүгүп бараткан өлкөлөр бул апааттан өзгөчө жабыр тартышарын эскертүүдө. Анын айтымында, азыркы учурдун абдан оор мүшкүлү - банкрот болгондор менен жумуштан айдалгандардын үйөр толкуну. Жаалданган мына ушул ээн баш күч баштагы калыбына келе албай араң жан турган коом турмушун ала салдырып кетиши мүмкүн.

ЭВФтин эсебинде экономикасы жаңыдан көтөрүлүп келаткан өлкөлөрдүн кризистен чыгышы чыгышы үчүн бери дегенде 2,5 триллион доллар акча керек. Кристалина Георгиева экономикасы өнүгүп бараткан өлкөлөрдү банкрот менен дефолтторду азайтыш үчүн «эң ири» программаларга каражат аябаганга чакырды.

Кыргызстанда андай каражат дээрлик жок. Жыл сайын өкмөт бюджеттин 15-20 миллиард сомдук таңкыстыгын сырттан келчү жардам акча менен же кымбат мамлекеттик баалуу кагаздардын эсебинен жаап келатат. Премьер-министр Мухаммедкалый Абылгазиев Кыргызстан экономикасынын учурдагы абалын «аябай эле оор» деп атады. Ошондон улам ал 2020-жылдын жыйынтыгында республикалык бюджет болжолдонгон 163 миллиард сомдун 28 миллиардын ала албай калышы ыктымал экенин айтууда.

Жугуштуу оору күчөп жаткан чакта салыктарды азайтууну же албай коюуну өкмөт ойлоно элек. Экономика боюнча вице-премьер-министр Эркин Асрандиев мамлекеттин чама-чаркын «олуттуу баалоого» чакырды.

Бекерчи Бишкек

Өкмөт акчаны кайдан чогултары да белгисиз. Бишкектеги чакан ишкерликтин баары банкроттук коркунучунда. Баш калаада 7,3 миң чакан жана орто бизнес ишканалары бар (республика боюнча 12 миң). Бүтүндөй тармактар кирешесиз калды: мейманканалар, туристтик компаниялар, коомдук тамактануу, сода жайлары, сулуулук салондору, авто жуугучтар, таксопарктар...

«Биз жок дегенде тамактарыбызды ташып берет болушубуз керек деп ойлогонбуз, - дейт тай кафесинин башчысы Сумсарбек Мамыралы. - Бирок бардык жерде блокпосттор турат, такси жүрбөйт, биз эмне кылышыбыз керек? Тааныштарым аркылуу «тамак-аш менен медикаменттерди жеткирип берүүгө» уруксат алууга аракет кылдым, бирок мага өткөрмө беришкен жок. Кызматкерлеримдин баарын акча төлөнчү өргүүгө жөнөттүм, бирок апрелден тартып мүмкүн мага алардын баарын иштен бошотууга туура келет. Ушул бойдон тура берсе мен кафени жабам. Ай сайын үч миңден ашуун доллар жоготуп жатам. Буга чыдаш мүмкүн эмес. Анан да насыя деген бар. Насыяны болсо үйдү күрөөгө коюп алгам, ал жерде апам жашайт».

Бишкектин чакан бизнеси азыр арасат турат: тартып аткан чыгымдары азырынча өтө чоң эмес, ошондон жабыла элек, ошол эле мезгилде кризис соңуна чыгып баратат деп да эч ким айта албайт. Айла жок күтүүгө туура келет, жагдайды карап туруш гана калды.

«Маанайды көтөргүң келет, а бирок азыр кандайдыр бир план түзө коюш кыйын. Убакыттын өтүшүн күтөсүң. Баарын жаңыдан башташ керек. Соода 90-95% түштү. Азыр адамдар эң зарыл деген нерселерди гана сатып алышууда, болушунча үнөмдөөгө өтүштү. Бул жагдай дагы канчага созулары белгисиз. Жашаш керек», - дейт аялдардын бут кийим дүкөнүн кармаган Назгүл. Ал ижарага алган жайдын ээси жакшы учур келгенге чейин ижара акысын төлөбөй эле тура беришине макул болду.

Жугуштуу оорунун эмгек базарына кандай таасир этерин баалаш кыйын. Кыргызстанда көбүнесе айлыкты конверт менен алышат. Расмий статистикага ишенсек, миллион кишини батырган Бишкекте 6 миң киши гана жумушсуз. Эмгек базары эмитен эле кризиске капталууда.

«Өзүм баш болуп беш кызматкерим менен жумушсуз калдык. Марттан тартып кыскартуу тизме боюнча жүргүзүлүп атат, 50% кыскартылды, анан 80%, артынан 90%. Мага СМС жазган кыз ири салондор да карантинге жабыла баштаганын жазды. Мен да жаптым. Өзгөчө абал киргизилгенге чейин эле жапканбыз», – деп билдирди биз менен болгон аңгемесинде маникюр салонунун ээси Айдана. Ал азыр да ижарага алган жайы үчүн айына 18 миң сомдон төлөп жаткан кези.

Келечек бүдөмүк

Кыргыз бийлиги коронавирус менен күрөшүүнүн «Кытай жолун» тандап алды, экономикага зыян келерине карабай катаал карантинди киргизди. Өзгөчө абал режими мурда белгиленгендей 15-апрелге чейин созулат, бирок ал дагы узартылышы деле мүмкүн.

Жакын арада Бишкектин экономикалык жигердүүлүгүн калыбына келтирүү мүмкүн эмес. Жагдайды жаман жагына түрткөн дагы бир нерсе - баш калаа вирусту жайылтуунун салыштырмалуу очогуна айланып баратканы.

(Макаланын түп нускасын бул жактан окусаңыз болот).

Эскертүү!

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Өзгөчө кырдаалды тоготпогон курулушчулар

Өзгөчө кырдаалды тоготпогон курулушчулар
please wait

No media source currently available

0:00 0:06:10 0:00

Сузакта өзгөчө абалдын запкысын тарткан бүлө

Сузакта өзгөчө абалдын запкысын тарткан бүлө
please wait

No media source currently available

0:00 0:04:40 0:00

Кыргызстанда коронавирус дагы 10 кишиден табылды

Ошону менен республикада коронавирусту жуктургандардын саны 94 кишиге жетти.

Саламаттык сактоо министрлигинин маалыматы боюнча 30-мартка карата коронавирус илдетин жаңы жуктурган 10 учур аныкталды. Алардын бардыгы Жалал-Абад облусунан чыккан.

Бул адамдар обсервацияга алынды жана дарыгерлердин көзөмөлүндө жатышат. Алар менен байланышта болгондорду аныктоо иштери жүрүп жатат.

Буга чейин Кыргызстанда вирус табылгандардын көпчүлүгү ооруну четтен жугузуп алса, акыркы күндөрү өлкөнүн аймагында илдетке кабылгандар көбөйүп жатат.

Кыргызстанда үй карантинин сактоо боюнча жана коронавирустун жайылышына каршы киргизилген чектөөлөрдү бузган жарандардын жоопкерчилик чаралары күчөтүлүп, айып салынат. Бул тууралуу Коронавируска каршы республикалык ыкчам штабдын жыйынында айтылды.

Айыппулдун өлчөмүн, кандай тартипте төлөнөрүн өкмөт тактай элек.

Жыйында биринчи вице-премьер-министр Кубатбек Боронов өлкө жарандарын жоопкерчиликтүү болуп, карантинди сактоого чакырды.

«Өзгөчө абал жана өзгөчө кырдаал режимдери киргизилген аймактарда калк көчөлөрдө ээн-эркин жүрүүнү улантууда. Бул инфекциянын жайылышын шарттаган көйгөйлүү маселелердин бири. Бардык чектөөлөрдү аткаруу зарыл. Биз баштагыдай эркин сүйлөшүп, ар түрдүү жерлерге каалагандай барып жүрө албайбыз», - деди Боронов.

Ошондой эле жыйындын жүрүшүндө тиешелүү мамлекеттик органдарга жарандарга дааватка чыгууга тыюу салуу тапшырылды.

Бул аптада бардык эл аралык, анын ичинде Орусиядан келүүчү каттамдар токтотулганы да кабарланды.


Ал арада Кыргызстанда өзгөчө абалдын талаптары күчөдү. Борбор калаанын коменданты Алмазбек Орозалиев Бишкек шаары 30-марттан тартып күчөтүлгөн көзөмөлгө өтүп жатканын билдирди.

Орозалиевдин айтымында, борбор калаанын көчөлөрүнө кошумча 400дөй патрулдук кызматкер чыгат:

"Алар санитардык-карантин эрежелерин бузгандарга карата чара көрүшөт".

30-мартка караган түнү Кыргызстандын аймагында коменданттык саат талабын бузган 148 адам кармалып, милиция бөлүмүнө жеткирилди.

Жалпысынан өзгөчө абал жарыяланган беш күндүн ичинде өлкө аймагында түнкүсүн көчөдө жүргөнү үчүн 1087 адам кармалды.


Дүйнө жүзүндө COVID-19га 665 миңден ашуун киши кабылды.

Ал эми илдетке чалдыккандардын саны жагынан АКШ алдыда. 29-марттагы маалыматтарга караганда, өлкөдө 124 миңден көп киши вирусту жугузуп алган.

Нью-Йорк штатында көрсөткүчтөр абдан жогору болуп жатканына карабай, президент Дональд Трамп Ак Үйдүн коронавируска каршы штабынын сунушутарына таянып, карантин киргизүүгө каршы экенин билдирди. 27-мартта Трамп пандемиянын айынан кыйын абалга туш болгон экономикага жардам берүү үчүн 2 триллион доллар бөлүү тууралуу мыйзамга кол койгон.

Ал арада вирус алгач пайда болгон Кытайдын Ухань шаары эки айлык изоляциядан кийин ачылып, кадыресе турмушка кайтууда.

Эскертүү!

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Өзгөчө абалдын талаптары күчөйт

Бишкектин көчөлөрүнө кошумча 400 патрулдук кызматкер чыга баштайт.

Бишкек шаары 30-марттан тартып күчөтүлгөн көзөмөлгө өтүп жатат. Бул тууралуу борбор калаанын коменданты Алмазбек Орозалиев билдирди.

Орозалиевдин айтымында, борбор калаанын көчөлөрүнө кошумча 400дөй патрулдук кызматкер чыгат:

"Алар санитардык-карантин эрежелерин бузгандарга карата чара көрүшөт".

30-мартка караган түнү Кыргызстандын аймагында коменданттык саат талабын бузган 148 адам кармалып, милиция бөлүмүнө жеткирилди.

Жалпысынан өзгөчө абал жарыяланган беш күндүн ичинде өлкө аймагында түнкүсүн көчөдө жүргөнү үчүн 1087 адам кармалды.


Коронавируска байланыштуу Бишкек, Ош жана Жалал-Абад шаарларынын, Ош облусунун Ноокат, Кара-Суу райондорунун, ошондой эле Жалал-Абад облусунун Сузак районунун аймактарына 25-марттан 15-апрелге чейин өзгөчө абал киргизилген.

Бул аралыкта аталган аймактарда коменданттык саат учурунда (кечки саат 8ден таңкы 7ге чейин) көчөдө адам да, автомашина да жүрбөшү керек.

Түштүккө дарыгерлердин экинчи тобу жөнөтүлдү

Ал арада дарыгерлердин экинчи тобу Баткен, Жалал-Абад жана Ош облустарына жөнөп кетти.

Эпидемиологиялык абалга байланыштуу Баткен, Жалал-Абад жана Ош облустарына барып иштөө ниетин билдирген дарыгерлердин экинчи тобу Бишкектен жөнөп кетти. Бул тууралуу 30-мартта Саламаттыкты сактоо министрлиги кабарлады.

Коронавирус көп катталган облустарга жөнөгөн доктурлардын экинчи бригадасы. 30.03.2020
Коронавирус көп катталган облустарга жөнөгөн доктурлардын экинчи бригадасы. 30.03.2020


Мекеменин маалыматына караганда, алар аталган облустардагы эпидемияга каршы жана дарылоо иш-чараларына катышат.

“Жогорку квалификациядагы медицина кызматкерлери бир айга жөнөп кетишти. Алар облустук клиникалык ооруканаларга жардам берет” деп айтылат министрликтин маалыматында.

Дарыгерлер бригадасы жеке коргонуу жана тамактануу үчүн зарыл каражаттар менен толук камсыз болду. Аларга кошумча айлык төлөнүп берилет.

25-мартта Жалал-Абад облусуна Бишкектен сегиз доктурдан турган бригада барган.

Ал арада министр саламаттык сактоо министри Космосбек Чолпонбаев Жалал-Абадда коронавирустан айыккандар бар экенин айтты. Бул тууралуу ал Ош, Жалал-Абад облусунда коронавирус аныкталган адамдарды дарылаш үчүн Бишкектен кошумча медициналык бригада жөнөтүү учурунда билдирди.

Саламаттык сактоо министрлигинин маалыматы боюнча инфекционист, пульмонолог, анестезиолог–реаниматологдордон турган тогуз дарыгер коронавирус жуктуруп алган бейтаптарды дарылоого бир ай бою көмөктөшөт.

Алар менен жолуккан саламаттык сактоо министри Космосбек Чолпонбаев дарыгерлер үчүн бардык шарттар түзүлгөнүн, эң башкасы ооруну жугузуп албай өз милдетин так аткаруу зарыл экенин билдирди.

Кыргызстанда 30-мартка карата 84 адам коронавирус жугузуп алганы аныкталган. Алардын ичинен 39 адам Жалал-Абад облусунда, 31 адам Ош облусунда, эки адам Ош шаарында, бир адам Баткен облусунда, Чүй облусунда эки, Бишкек шаарында сегиз жана Нарын облусунда бир адам катталган.

Эскертүү!

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Кыргызстан: коронавирус дагы 26 кишиден аныкталды

Ошону менен республикада коронавирусту жуктургандардын саны 84 кишиге жетти.

Бул адамдар обсервацияга алынды жана дарыгерлердин көзөмөлүндө жатышат. Алар менен байланышта болгондорду аныктоо иштери жүрүп жатат.

Жаңы аныкталгандардан эки адам Чүй облусунда, төртөө Бишкек шаарында, бир адам Нарын шаарында, алтоо Ош облусунда, 13 адам Жалал-Абад шаарында жашайт. Бул тууралуу Саламаттык сактоо министрлигинин штабынын жетекчисинин орун басары Касымбек Мамбетов билдирди.

"Бүгүнкү күндө 84 киши болуп калды. Жаңы катталган 26 киши менен байланышта болгондорду тактап, үй карантинине ала баштадык", - деди Мамбетов.

Ошентип республикада коронавирусту жуктургандардын саны 84 кишиге жетти. Алардын ичинен үч киши жандандыруу бөлүмүндө жатат.

Учурда республика боюнча обсервацияда жаткан адамдардын саны – 4886 киши. Үй карантининде жаткан адамдардын саны – 3338 киши.


Буга чейин Кыргызстанда вирус табылгандардын көпчүлүгү ооруну четтен жугузуп алса, акыркы күндөрү өлкөнүн аймагында илдетке кабылгандар көбөйүп жатат.

Чет өлкөлөр демекчи, 27-мартта дүйнөнүн ар кыл бурчтарында СOVID-19ду жугузган беш кыргыз жараны катталган. Алардын үчөө Пакистанга дааватка барып жугузуп алса, бирөө Сауд Арабиясынын Жидда шаарында ооруканада. Дагы бир кыргызстандык Испанияда ооруп калганы маалым болду.

Кыргызстандын бийлиги коронавирусту жайылтпаш үчүн бардык аракеттер көрүлүп жатканын билдирүүдө. Анын алкагында 25-марттан бери баш калаа Бишкек баштаган үч шаар менен төрт райондо өзгөчө абал режими уланууда. Бирок буга карабай режимди сактабагандар четтен чыгып жатканын бийлик өкүлдөрү айтып чыгышты.

Эгер мындай кете берсе 24 сааттык коменданттык саат киргизүү муктаждыгы жараларын Саламаттык сактоо министрлиги эскертти.

Карантин бизнести онлайнга көчүрдү
please wait

No media source currently available

0:00 0:07:06 0:00


29-мартта коменданттык саат тартибин бузган 150 адам кармалды. Алардын ичинен 115 адам Бишкек шаары, 15и Ош шаары, сегизөө Жалал-Абад шаары, бирөө Сузак району, бирөө Ноокат району, 10 адам Кара-Суу району боюнча райондук ички иштер бөлүмдөрүнө жеткирилди. Бул тууралуу Ички иштер министрлиги кабарлады. Кармалгандар арасында түшүндүрүү иштери жүргүзүлүп, коменданттык сааттын аякташы менен бошотулушту. Төрт күндүн ичинде өлкө аймагында 939 жаран коменданттык саатты бузганы үчүн кармалган.

Өзгөчө абал менен карантин режиминен улам жүз миңдеген адам көчөгө чыга албай калды. Ушундан улам базарда, кафе-ресторандарда күнүмдүк жумуш кылып, киреше тапкан калктын аялуу катмары азык-түлүктөн каржала баштаганы тууралуу маалыматтар келип жатат.


Ал эми дүйнөдө коронавирустан каза тапкандардын саны 30 миңден ашты. Өлүмдөрдүн үчтөн бир бөлүгү Европага туура келет. Италияда жана Испанияда 29-мартта 800дөн ашык адам вирус козгогон оорудан көз жумду.

Дүйнө жүзүндө COVID-19га 665 миңден ашуун киши кабылды.

Ал эми илдетке чалдыккандардын саны жагынан АКШ алдыда. 29-марттагы маалыматтарга караганда, өлкөдө 124 миңден көп киши вирусту жугузуп алган. Нью-Йорк штатында көрсөткүчтөр абдан жогору болуп жатканына карабай, президент Дональд Трамп Ак Үйдүн коронавируска каршы штабынын сунушутарына таянып, карантин киргизүүгө каршы экенин билдирди. 27-мартта Трамп пандемиянын айынан кыйын абалга туш болгон экономикага жардам берүү үчүн 2 триллион доллар бөлүү тууралуу мыйзамга кол койгон.

Ал арада вирус алгач пайда болгон Кытайдын Ухань шаары эки айлык изоляциядан кийин ачылып, кадыресе турмушка кайтууда.

Эскертүү!

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Карантин учурундагы билим жана тамаша

Кыргызстанда 25-марттан тарта үч шаарда жана үч райондо өзгөчө абал режими иштей баштады. Мындан улам айрым мугалимдер, тренинг өткөндөр онлайн иштөөгө өтүштү.

Кыргызстандыктар ушу тапта өзгөчө абалга байланыштуу үйүндө карантинде жакындары менен отурган кези.

Маселен, укук коргооочу Азиза Абдирасулова карантин учурунда небересине, короо-жайына көңүл буруп калганын айтууда:

Азиза Абдирасулова.
Азиза Абдирасулова.

"Жакындарыма көптөн бери көңүл бурбай калдым эле. Ушул күндөрдү ошого сарптадым. Неберем, абышкам менен үйдө ойноп, эс алып жатабыз. Короо-жайды тазалап, картошка айдадык. Уулум, келиним да жанымда. Ошентип баарыбыз чогуу үйдөбүз", - деди укук коргоочу.

Ошол эле учурда карантин маалында ишин үй шартында улантып жаткандар да бар. Көпчүлүк мекемелер кызматкерлери үчүн аралыкта иштөөгө шарт түзүп берди.

Карантин учурунда элдин көбү Интернетке байланып, буга жараша онлайн билим берүү жана тренингдер да көбөйдү. Билим берүү жана илим министрлиги 8-апрелден тартып орто мектептин окуучуларын аралыктан окутууга даярданып жатат.

Бирок министрлик жана жалпы билим берүү тармагы аралыктан окутууга даяр эместигин адистер белгилешүүдө. Алардын бири - билим берүү боюнча эксперт Кеңешбек Сайназаров бир канча педагогдор менен биргеликте ZOOM программасы аркылуу аралыктан окутуунун шарттары жана эрежелери тууралуу онлайн вебинар даярдай баштады.

"YouTube" жана "Фейсбук" социалдык тармактарында түз көрсөтүлүп жаткан вебинар мугалимдердин даярдыгы жана окуучулардын билимин аралыктан текшерүү маселесин талкуулайт.

Сайназаров соңку кризистен пайдаланып, онлайн окутууну жөнгө салууга кезек келгенин айтууда:

Кеңешбек Сайназаров.
Кеңешбек Сайназаров.

"Бул учур биздин онлайн билим берүүгө даяр эмес экенибизди ачык эле көрсөттү. Ошон үчүн биз ушундай сабактарды баштадык. Кызыгы, ага болгон муктаждыкты дароо эле байкадык. Түз эфир учурунда мугалимдер кошулуп , активдүү суроолорду берип жатышты. Жалпысынан жогорку окуу жайлардын студенттерине сабак беребиз. Ушул кризистен пайдаланып, онлайн билим берүүгө өтүп алсак да болот. Бирок ал учурда окуучулардын кайтарымдуулугу же тагыраагы аларга ТВ аркылуу берген билимди текшерүү зарылчылыгы пайда болот".

Аталган вебинарды бир күндө 20 миңден ашуун адам көргөн. Айтмакчы, медиа адистери карантин башталгандан бери KYRNETте көрүүчүлөрдүн саны өскөнүн айтышкан. Ушундан улам окутуу, тренингдер мектеп окуучуларына эле эмес, ар кандай тематика, маселен SMM, туура тамактануу жолдору же фитнес тренер менен машыгуулар да өтүүдө.

Ал эми Инстаграмда атактуулар, блогерлер өзүн-өзү өнүктүрүү боюнча 40 күндүк марафон башташты. Түз эфирде кеңеш айткандардын бири - ишкер, "Курак" форумунун теңтөрагасы Айжан Чыныбаева. Ишкер марафон жана үйдө отурган кезде убакытты туура пайдалануу боюнча кеңештери менен бөлүштү:

Айжан Чыныбаева.
Айжан Чыныбаева.

"Марафон адамдарга өзүн-өзүн өнүктүрүү тууралуу кеңештерди берет. Анын алкагында бир канча спикерлер ар кандай багыттар боюнча күнүгө Инстаграмда түз эфирде колдонуучулардын суроолоруна жооп берет. Негизи эле карантин учурунда үй-бүлө өзүн-өзү алаксытуу үчүн ар кандай пайдалуу иштерди алдын-ала пландап алса болот. Чогуу отуруп кино көрүп, кийин аны же окулган китеп тууралуу талкуу уюштуруп дегендей. Бул чоңдор жана балдар үчүн кызыктуу, алардын ой жүгүртүүсүнө жакшы көнүгүү. Ошол эле тазалыкты сактоо боюнча мисалы, балдар бир күнү чоңдор бир күнү үйдү жыйнайт деп бөлүштүрүп алыңыз. Болушунча күндү кызыктуу өткөрүүгө аракет кылыңыз”.

Ушул эле Инстаграмда "Үйдө отур" хэштеги менен атактуулар ролик, пост жазып таратып, колду жууп, дезинфекция кылуу боюнча дүйнөлүк челленжди колдоп кетишти.

Адистер коронавируска байланыштуу кырдаал, үйдөн чыкпай отуруу шарты адамдарга ар кандай таасир этерин эскертип, убакытты туура өткөрүү, стресске кабылбоо боюнча ар кандай сунуштарды айтып жатышат. Алар стресс иммунитеттин күчүн жоготуп, мунун өзү ооруну жугузуп алуу коркунучун жогорулатарын белгилешет. Ушундан уламбы, вирус тууралуу маалыматтарды ар кандай тамашага айландырган учурлар да арбын.

Вайнерлер үчүн карантин эң көп тамашага алынган темага тез эле айланды. Жогорудагы вайндын автору, актер Актан Рыскелдиев мындай тамашалар элди терс кабарлардан алаксытып, ошол эле маалда үйдө отуруп, эрежелерди сактоого чакырат дейт:

"Эң башкы кеңеш - үйдө отур. Үйдө отуруп дүйнөнү сактай аларыңа ишен деп жатабыз да. Ошон үчүн биз да болушунча элге ушундай кеп-кеңештерди берип жатабыз".

25-марттан тартып өлкөдөгү айрым аймактарда анын ичинде Бишкекте коменданттык саат киргизилди. Социалдык тармактарда кызуу талкууга алынган бул видеонун автору өкмөттүн эрежеси аткарылып жатканын текшергиси келгенби, айтор кечки саат тогузда Бишкектин ээн көчөлөрүн телефонго тарта баштаган.

Автордун бул видеосун патрулдук автоунаа менен келген милиция кызматкерлери токтотуп калды. Сыягы, бул адам өзгөчө абалды бузуп, милиция кармап кеткен адамдардын катарына кошулду окшойт.

Ушундай тамаша аралашкан билдирүү, посттор социалдык тармактарда тарап жатат. Өлкөнүн айрым аймактарында өзгөчө абал 15-апрелге чейин кабыл алынганын эске салабыз. Адистер бул убакты билим алуу, китеп окуу же дагы башка пайдалуу иштерге жумшоону сунуш кылышат.

Эскертүү!

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Беттин көркү нур менен

Иллюстрациялык сүрөт.

"Сөз дайра" берүүсүндө бет, кеп, кепе деген сөздөрдүн маанисин чечмелейбиз.

«Бет» деген сөздү чечмелейли. «Бети сууктан үшүп кетти». «Бети албырып чыкты». «Бети купкуу боло түштү». «Бетинин нуру өчүп калыптыр».

* * *

«Эр жигит эл четинде, жоо бетинде». «Бети ачылары менен душман алсыз болуп калат». «Келин кайнатасынын үйүнө барганда бетин басып жүгүнүп кирди». «Көлдүн бети көйкөлүп турат». «Жердин бети көөп келатты». «Быйыл деги эле Күндүн бетин көрбөдүк».

* * *

«Бети жок неме экен, бир кесим этке таарынып, оозуна келгенди оттоп жүрөт, ооруп калган окшойт» дейт. «Ал айткан сөз 7-томдо, 132-бетте» дейт. «Анын колу жабыла ат коюп жөнөп калышты» дейт. «Бет бактырбай бороон боздоп туруп алды» дейт.

* * *

«Балам эми китепти өз бет алдынча окуп калды» дейт. «Бетме-бет чыга калды» дейт. «Экөө акыры бет маңдай кезигишти» дейт. «Анын адаты, бет алды сүйлөй берет» дейт.

* * *

Эми «кеп» сөзүнө келели. «Кеп сал», «кеп айт», «кеп ур». «Жип кессең - узун кес, кеп салсаң - кыска сал» деген макал айтылат. «Кеп урушуп отурдук» дейт, кеп салышып отурдук дегенди билдирет.

* * *

«Кептен кеп чыгып, ал кайдан келип, кайда баратканын бүт айтып берди» дейт. «Айткан кептин учуна чык» дейт. «Кеп жебеген кежир экен» дейт. «Кеп-сөзгө келбеген иттиги бар эле» дейт. «Кепке да, эпке да келбеди» дейт. «Керүүдөгү талдайсың, кеп айттырсак кандайсың?» деген ыр саптары жазылып калган.

* * *

«Кеп» сөзүнүн экинчи мааниси - «Кеби кетип калган үй экен» десе, «кейпи начарлап, эскирип калган үй дегени. «Кеп жыгач» дейт. «Өтүкчү ултарчу өтүгүнүн кеп жыгачын колуна алды» дейт. «Кеп баштык» дейт. «Кеп такыя» дейт. «Эчкини кеп союп, чанач кылды» дейт. «Кеп дөңгөч» дейт. «Агай тарых музейине жапайы айбанаттардын кебин жасаган» дейт.

* * *

«Кеп» сөзүнүн үчүнчү мааниси - «кепкең үй экен» десе, кең үй экен дегени. «Ичи кепкенен» дейт. «Кеңиптир, кепкең жолуңуз» дейт.

* * *

Төртүнчү мааниси - «Кепе шалаш» дейт. «Там кепе» дейт. «Жер кепе» дейт. «Ат кепе» дейт. «Уй кепе» дейт. «Тоок кепе» дейт. «Кепе-сепе экен» деп коёт. «Чөп кепе» деп да коёт.

* * *

«Кепер» дегенди көбү азыр биле беришпейт. Организмдеги өтө ысыкты - кыргыз табыптар «кепер ысык» деп, тескерисинче организмдеги өтө суукту - «кепер суук» деп коюшкан.

Эскертүү!

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Санаага салган насыя, жолдо калган студенттер

Маевка, 27-март, 2020-жыл

Дүйнөнү бейпайга салып жаткан коронавируска байланыштуу түзүлгөн кырдаал «Азаттык» радиосуна кайрылгандардын санын да көбөйттү.

"Эл үнү" программабызга кайрылгандардын көбүн "Ишсиз, маянасыз отуруп калган кезде банктан алынган насыяны кантип төлөйбүз?" деген маселе түйшөлтүүдө.

Ошондой эле чет өлкөлөрдөн өз мекенине кайта албай, жардам сураган жарандарыбыздын кайрылууларына орун беребиз.

Суроо узаткандардын бири Марат Кошалиев:

- Кредитти кантип төлөйбүз? Мисалы, биздин үй-бүлөдө мен эле иштеп бала-чакамды багам. Азыр карантин учурунда кантебиз?

Кыргызстандын биринчи вице-премьер-министри Эркин Асрандиев 26-марттагы брифингде төмөнкүчө жооп берди:

- Түзүлгөн кырдаалга байланыштуу Улуттук банк тарабынан коммерциялык банктарга бардык төлөмдөрдү, анын ичинде негизги сумма жана үстөк төлөө мөөнөтүн үч айдан кем эмес мөөнөткө узартуу боюнча сунуш берилген. Андан тышкары «насыя өз убагында төлөнбөгөнү үчүн айып пул салынбайт» деген так чечим кабыл алынган. Демек, төлөө мөөнөтү өтүп кетсе дагы эч кандай айып пул салынбайт.

Беш балалуу эне Маматова Манира «өзгөчө абал учурунда көчөгө чыга албай, балдарыбызга жөлөк пул алууга документтерди чогулта албай жатам. Аны өткөрүү мөөнөтү узартылабы?

- Беш баланынын апасымын. Эч жерде иштебейм. Жөлөк пул алып, күнүмдүк оокат ашыбызды эптеп келатканбыз. Жөлөк пулдун мөөнөтү марттын онунда бүттү. Кайрадан документ чогултуп тапшырууга кырдаалга байланыштуу үйдөн чыга албай калдым. Балдарым жаш. Кичүүсү бир жаш төрт айлык. Биздин абалыбызды түшүнүп, өкмөт кол сунуп, жардам берет деген үмүттөмүн. Кырдаалга байланыштуу азык-түлүк да камдай албадык. Кандай кылсак болот?

Эмгек жана социалдык коргоо министринин орун басары Ализа Султанбекова төмөнкүдөй жооп узатты:

- Биз азыр өкмөткө буйрук даярдап сунуш киргиздик. Ал буйрукта көрсөтүлгөн жөлөк пулдун мөөнөтү ушул күндөрү бүтүп жаткандарга узартылары белгиленген. Азырынча айтыш эрте. Эч кандай кам санабай эле койсун, бул айдыкын толук төлөп бердик, кийинки айдыкын төлөп бергиче ал буйрук кабыл алынып калат деген үмүттөмүн.

Өз атын атагысы келбеген жаран атайын эсепке түшүп жаткан каражат кандай пайдаланылып жатканына кабатыр экенин билдирди.

- Коронавируска каршы күрөшүү үчүн атайын ачылган эсепке которулган акча боюнча айтайын дегем. Азыр бул жерге 11 миллион сомдон көп акча чогулду деп айтып атышат. Бирок биз баарыбыз эле андан көп акча которулганын билебиз. Ушул боюнча силер иликтөө жүргүзүп көрсөңүздөр.

Вице-премьер-министр Эркин Асрандиевдин жообу:

- Бул каражаттар үчүн Финансы министрлигинде атайын эсеп ачылган. Андан тышкары эки мамлекеттик банк: Айыл банк менен РСК банкта дагы эсептер ачылган. Ал эки банкка түшкөн акча күн сайын Финансы министрлигинин эсебине которулуп турат. Бүгүнкү күнгө карата 35 миллион 294 миң сом чогулду. Башка жарандарыбыз, айрым ишкерлерибиз да салымдарын өз алдынча кошуп жатышат.

Ошол эле маалда бул акча кайда коротулаары тууралуу дагы көп суроолор пайда болууда. Мен силерге айтып кетейин, өз ыктыяры менен берип аткан каражаттарды «бир гана эсепке топтогула” деп биз айта албайбыз. Анткени муну жарандарыбыз өз эрки менен жасап жатышат. Мен жогоруда айткан эсептерден тышкары, башка банктарда өз демилгелери менен башка да эсептер ачылышы мүмкүн. Биз буга тыюу сала албайбыз. Ошондуктан интернетте «15 миллион, 5 миллион, үч миллион сом которулду» деп жүрөт. Анын баары сөзсүз эле ошол Финансы министрлигинин эсебине түшүп атат деген ой туура эмес.

Үч эсепке канча акча түшсө биз ошого гана жооп бере алабыз. Финансы министрлигинде ачылган эсеп жана анда топтолгон каражат боюнча коомдук байкоочу кеңеш түзүлүп атат. Ага эки депутат жана коомчулуктан эки-үч адам кошулат. Аны коомчулук өзү сунуштап атат. Ал кеңешмеге ким киргенин жакын арада жарыялайбыз. Ошол кеңешме күн сайын топтолгон каражатты көзөмөлдөп, каякка, эмнеге корогонун, канча сомго эмне сатып алынганына байкоо салып турат. Ошондой эле биз интернетке да жарыялап турабыз.

Эң негизги максат каражат даректүү муктаж болгон адамдарга, медициналык кызматкерлерге түз жетиш керек. Бул каражаттын колдонулушу болушунча ачык-айкын болушу зарыл.

Ара жолдо калган студенттер

Польшада жана Түркияда окуган кыргыз жарандары «өлкөгө келе албай жатабыз, Билим берүү министрлиги көмөк көрсөтө алабы?” деп суранышты. Алардын бири Түркиядан чалган Абдуллах Иминов абалын мындайча түшүндүрдү:

- Кыргызстандын жаранымын. Азыр Түркияда студентмин. Бул жакта коронавируска байланыштуу университеттерде окугандар каникулга таркатылды. Мындан улам биз жашаган жатаканалар жабылды. Ошентип чет өлкөлүк студенттер көчөдө калдык. Биздин жашай турган жерибиз жок. Кыргызстанга учуп кетели деп билет алсак, авиакаттамдар токтоп калды. Бишкек-Стамбул чартер каттамдары жүрүп жатканын уктук. Кантип кетиш керек? Эмне кылсак болот?

Билим берүү жана илим министрлигинин Эл аралык бөлүмүнүн башчысы Чынара Мааткеримованын жообу:

- Билим берүү министрлиги Коопсуздук кеңешинин чечимдерин аткаруу максатында 16-19-март күндөрү Кыргызстандын чет мамлекеттердеги элчиликтерине жана кырктан ашуун мамлекеттин Билим берүү министрликтерине кат жөнөтүп, ал жактарда окуган кыргызстандык студенттердин тизмелерин сураганбыз. Онго жакын өлкөдөн тизмелерди алдык. Анын ичинде Польшадагы студенттер бар. Биз алар менен байланыштабыз. Андан тышкары ал тизмелерди биз Коопсуздук кеңешине, республикалык штабга жана өкмөт аппаратына тапшырабыз. Өкмөт Тышкы иштер министрлигине жана Транспорт министрлигине тапшырма берип, чет жактарда калган студенттерди алып келүүнүн жолдорун караштырат.

"Азаттык": Ал эми жолдо калган студенттердин тагдыры кандай болуп чечилет?

Чынара Мааткеримова: Бүткүл дүйнө чек араларын жаап атат. Ар бир өлкө авиакаттамдарды, жол каттамдарын токтотту. Ошондуктан авиакаттамдар ачылган күндөрү Тышкы иштер министрлиги иштеп чыгат болуш керек. Жол ачуу маселеси, асманды ачуу маселесин, биз чече албайбыз. Мүмкүн болгондо топтоп чыгарып кетиши ыктымал.

Вьетнамда калган мигранттар

Вьетнамдын Нячаң шаарында мейманканаларда иштеген 20дан ашуун кыргызстандык учурда өз мекенине кайта албай турат. Бул тууралуу алардын бири Кутман Молдакунов «Азаттыкка» билдирди.

- Кыргызстанга кайталы деп болгон акчабызга билет алганбыз. 26-мартта Вьетнамдан Новосибирскиге, ал жактан Бишкекке учмакпыз. Аэропортко барганыбызда, «S-7 Airlines» компаниясы «алгач бортко орусиялыктарды гана алабыз, орун калса силерди батырабыз» деп айтышты. Бирок биз батпай калдык. Эми Орусия чет жактан баргандарды кабыл албай тургандыгы кабарланууда. Эмне кыларыбызды билбейбиз. Биз турист эмеспиз, бул жакта иштеп, тапканыбызды Кыргызстанга салып келатабыз.

Тышкы иштер министрлигинин расмий өкүлү Уланбек Дыйканбаевдин 27-мартта берген жообу:

- Жардам, албетте, болот. Бирок бул бир күндө же бир саатта чечиле турган маселе эмес. Республикалык штабга бардык мамлекеттик органдар тартылган. Кандай негизде жардам беребиз, баары макулдашылып, такталып чечилет. Четтеги жарандарыбыз Кыргызстандын чет өлкөлөрдөгү элчиликтери жана консулдуктары менен байланышта болуп турушу керек.

"Азаттык" радиосунун "Эл үнү" программасына +996-550-98-87-55 номери аркылуу кайрылсаңыз болот.

Эскертүү!

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Дагы жүктөңүз

XS
SM
MD
LG