Линктер

ЧУКУЛ КАБАР!
8-Февраль, 2023-жыл, шаршемби, Бишкек убактысы 00:48

Борбор Азия

Москвадагы кыргыз элчилигинин астындагы мигранттар.

Орусиянын Тергөө комитетинин башчысы Александр Бастрыкин орус жарандыгы бар мигранттар Украинадагы "атайын аскердик операцияга" тартылышы керектигин билдирди.

Анын "Российская газета" басылмасына берген мындай билдирүүсү Кремль аскерге чакыруунун жаңы толкунун даярдап жатат деген маалыматтар чыгып жаткан учурга туура келди.

Бастрыкин чет элдик мигранттар, анын ичинде Кавказ менен Борбор Азиядан келип, орус жарандыгын жаңы алгандар миллиондон ашуун экенин, алар укугу менен кошо аскердик милдетин аткарууга тийиштигин белгиледи.

Орус жарандыгын алып, бирок түпкү жарандыгынан баш тартпагандардын тагдыры эмне болору белгисиз. Айрым саясатчылар алар жарандык алган кийин аскерге барууга милдеттүү экенин айтышса, депутат Бекешев кырдаалдан чыгуу жолдору бар экенине токтолду.

Александр Бастрыкиндин Орусия Украинадагы "атайын аскердик операция" деп атаган согушка Борбор Азия менен Кавказдан дагы аскерге милдеттүү адамдарды жөнөтүү тууралуу сунушу Москва чабуулдарын күчөтүп, аскерге чакыруунун жаңы толкунун даярдап жатканы тууралуу кабарлар тарап жаткан маалда айтылды.

Александр Бастрыкин жарандык алып, бирок аскерге чакырууну кыйгап өтүп жаткан мигранттар укугу эле эмес, милдетин дагы унутпашы керектигин, бул үчүн мамлекеттен тиешелүү жеңилдиктер каралганын белгиледи:

Александр Бастрыкин
Александр Бастрыкин

"Орусиянын жарандыгын алуу менен бул адамдар укуктарга гана ээ болбостон, мыйзамда белгиленген милдеттерди да алышат. Алардын бири - Орусиянын Куралдуу Күчтөрүндө аскердик кызматты талапка ылайык өтөө. Атайын аскердик операциянын шарттарында мамлекет чет элдик жарандарды келишим боюнча аскердик кызматка өтүүгө үндөп, жөнөкөйлөштүргөн тартипте Орусиянын жарандыгын алуу мүмкүнчүлүгүн берет. Статистика көрсөткөндөй, чет элдиктер аскердик кызматты кыйгап өтүп, жапырт түрдө орус жарандыгын алып жатышат. Соңку беш жылда аны Борбордук Азия менен Кавказдан келген миллиондон ашуун адам алган. Анын ичинде Тажикстандын, Өзбекстандын жана Кыргызстандын 550 миңдей мурдагы жараны бар", - деп айткан Бастрыкин 14-январда "Российская газета" басылмасына чыккан маегинде.

Анын билдиришинче, өткөн 2022-жылдын биринчи жарымында эле Борбор Азия менен Кавказдан келген 60 000ден ашуун аскер курагындагы адам жөнөкөйлөштүрүлгөн тартипте Орусиянын жарандыгын алган.

Ошол эле кезде өз жарандыгынан баш тартпай туруп, орус жарандыгын алган учурлар бар экени белгилүү. 2011-жылы 13-июлда кабыл алынган "Кыргыз Республикасынын жарандыгы" тууралуу мыйзамынын 22-беренесине ылайык, кыргыз жарандыгын сактап калуу менен чет мамлекеттин жарандыгын да алууга уруксат берилет.

Ушуга ылайык, кыргыз жарандыгынан чыкпаган, бирок кийин орус жарандыгын алгандар бар экени айтылган. Орусиянын Ички иштер министрлигинин былтыркы маалыматы боюнча биринчи жарым жылдыкта 137,7 миң чет элдик орус жарандыгын алса, анын 3,6% мурдагы кыргыз жарандары түзгөн.

Депутат Дастан Бекешев буга чейин ушул маселени парламентте көтөрүп, кош жарандыгы барларды Орусиядагы аскерге чакыруудан коргоо маселесине токтолгон:

Дастан Бекешев.
Дастан Бекешев.

"Эгерде мигрантта кош жарандык болсо, анда ал орус жарандыгын таштаса болот. Ал эми бир эле - орус жарандыгы бар болсо, анда мен аларга мындай кеңеш берет элем. Алар кааласа элчиликке барып, туулган жери боюнча кыргыз жарандыгын кайра алууга арыз бериши керек. Болбосо, өтө жаман болот. Анткени процедуралар бат-баттан бекитилип, жаңы жарандык алган мигранттарды армияга чакыра башташы мүмкүн. Ошондуктан азыр эч нерсени күтүп отурбай, кыргыз жарандыгын кайра калыбына келтирүүгө аракеттене башташы зарыл. Керек болсо, алар Кыргызстанга кайтып келиши керек. 40 жашка чейинки мырзалар Орусияда калабы же калбайбы, ойлонушу керек. Орус жарандыгы жок мигранттарда көйгөй болбойт. Бирок алар аскерге чакыруу тууралуу келишимдерге кол коюп бербей, этият болушу керек".

Орусиянын Тергөө комитетинин жетекчиси Александр Бастрыкин өткөн эки жылда орус жарандыгын алган чет элдиктердин саны өскөнүн билдирген. "Өзгөчө аскердик операциянын" тапшырмаларын аткарууга катышуу үчүн натуралдаштырылган жарандарды биринчи кезекте ал жакка жөнөтүү маселесин кароо максатка ылайыктуу деген оюн билдирди.

Коомдук жана мамлекеттик ишмер, саясатчы Эмилбек Каптагаев Орусия кош жарандуулукту тааныбай турганын мисал келтирип, алардын маселеси туюк экенин белгиледи:

Эмил Каптагаев.
Эмил Каптагаев.

"Орусиянын мыйзамдарына ылайык, өз жарандарын каалагандай пайдалана алат. Ушул жагдайды эске алуу зарыл. Алар ошого таянып айтып жатышат. Бул жерде биздин мамлекет эмне кылып, кандай кылышы керек экенин айтуу кыйын. Алар өз жаранын аскерге чакырып жатса, биз эмне деп айтып, кандай кадамга бара алабыз, ага көз жеткен жок. Анткени ар бир жаран өз мекенинин астында алган милдетин так аткарышы керек. Биз деле ошону айтмакпыз. "Оруспу, кыргызбы, уйгурбу же дунганбы, биздин жаран болгон соң, мамлекеттин астындагы милдетин аткарышы кажет" деп".

Кыргызстандын бийлиги, Тышкы иштер министрлиги, Москвадагы кыргыз элчилиги Бастрыкиндин билдирүүсү тууралуу үн ката элек.

Улуттук статистика комитетинин 2022-жылдагы расмий маалыматына ылайык, Орусияда миллиондон ашуун кыргызстандык эмгек мигранты бар. Бейрасмий эсепте орус паспортун алган кыргыздардын саны 500 миңге чамалайт.

Өткөн жылдын август айында Кыргызстандын Тышкы иштер министрлиги чет өлкөлөрдөгү кыргыз элчилерине, айрыкча Гүлнара-Клара Саматка диаспоралар менен иштөөнү күчөтүүнү тапшырган.

Нурсултан Назабаев

Казакстанда "Туңгуч президент – Елбасы" мыйзамы толугу менен күчүн жоготту.

13-январда казак парламентинин депутаттары конституциялык мыйзамды жоюуну бир добуштан колдоду. Серепчилер бул чечим Нурсултан Назарбаевдин кол тийбестигине таасир этпесин, экс-президенттин жеке өзүнө берилген артыкчылыктар сакталарын белгилешет.

Акордо Назарбаевдин "караанынан" арылгысы келеби?

Мажилис депутаттары жума күнү экс-президент Нурсултан Назарбаевге жана анын үй-бүлөсүнө көптөгөн артыкчылыктарды берген конституциялык мыйзамды жокко чыгарды.

"Казакстандын демократияга жана плюрализмге карай терең саясий трансформациясында жеке топтордун бийликти ээлеп алуу аракеттерине жол бербөө маанилүү", - деди демилгечи депутаттардын бири Ерлан Саиров.

2000-жылы коңшу өлкөдө кабыл алынган мыйзамда "Назарбаев менен анын үй-бүлө мүчөлөрү кылмыш жоопкерчилигине тартылбайт, камалбайт, мүлкүнө чектөө коюлбайт" деп жазылган.

Димаш Алжанов.
Димаш Алжанов.

Казакстандык саясат таануучу Димаш Алжанов эгерде Назарбаев менен анын жакындарынын аракеттери толук иликтенип, алардын байлыгынын булагы так аныкталбаса, мыйзамды жокко чыгаруу жөн гана расмий чара катары караларын белгилейт.

"Токаевдин азыркы аракеттери Назарбаевдин атын Конституциядан жана башка мыйзамдардан алып салып, саясий режимди жана өзүнүн бийлигин турукташтырып, коомчулуктун көңүлүнөн жана сынынан алыстатып жаткандай. Январь окуясынан бир жыл өткөндөн кийин алардын элге көрсөтө турган эч нерсеси калбай калгандыктан, бул коомчулукту алдоонун расмий кадамы сыяктуу карасак болот".

Cаясат таануучу эгер Акордо Назарбаевдин "караанынан" арылгысы келсе, мыйзамдык өзгөрүүлөрдү жана маалымат өнөктүгүн мурдарак башташы керек эле деген пикирде.

"Мыйзам январь окуясынан бир жылдан кийин гана жокко чыгарылды. Башкача айтканда, Назарбаев жана анын үй-бүлө мүчөлөрү активдерин чогултуп, негизги байлыгын өлкөдөн чыгарып, жашырып койгонго үлгүрдү. Азыр бул системада Назарбаевдин бар экенин ырастаган расмий белгилер гана жок кылынууда", - дейт Алжанов.

Экс-президенттин кол тийбестиги

Казакстанда экс-президенттин кол тийбестиги Конституцияда жана "Президент жөнүндө" мыйзамда жазылган. Бул мыйзамдын 36-беренесинде "мурдагы мамлекет башчы мамлекетке чыккынчылык кылган учурларды кошпогондо, президенттин ыйгарым укуктарын жүзөгө ашырууга байланыштуу аракеттери үчүн жоопкерчиликке тартылбайт" деп жазылган.

Казакстандык юрист Акиф Сулейменов "Азаттыкка" берген комментарийинде мыйзам жокко чыгарылганы менен Нурсултан Назарбаевдин кол тийбестиги сакталып калаарын белгилейт.

"Мамлекеттик чыккынчылык боюнча кылмыш ишин козгоонун жол-жобосу татаал. Мажилистин депутаттарынын үчтөн биринен кем эмесинин демилгеси менен көтөрүлүп, кийин Сенат иликтөө уюштуруп, андан кийин гана Конституциялык сот корутундусун чыгарышы керек. Жогорку сот маанилүү жүйөлөрдү келтириши абзел".

13-январда журналисттер Казакстандын юстиция министри Азамат Eскараевге "эгер экс-президенттин кылмышы далилденсе, анын үй-бүлө мүчөлөрүнө кылмыш иши козголушу мүмкүнбү?" деген суроо узатышты.

"Президент жөнүндөгү мыйзамда экс-президенттин үй-бүлө мүчөлөрүнө андай кепилдиктер каралган эмес" деп министр так кесе жооп берди.

"Элбасы" жөнүндө мыйзам артка иштебейт"

Казакстанда 30 жылдай бийликте турган Нурсултан Назарбаевдин жакындары жана санаалаштары өлкөдөгү эң таасирдүү фигураларга айланган. Агасы, кыздары жана күйөө балдары курулуш, соода, транспорт жана банк тармагында эбегейсиз бизнеске ээ болуп, байыган. Алардын байлыгынын булактары ачык айтылбайт. Батышта Назарбаевдердин кыймылсыз мүлкүн "күмөндүү каражаттарга" сатылып алынган деген жүйө менен камакка алууга аракет кылган учурлар болгон.

Солдон оңго: Алия Назарбаева, Болат Назарбаев, Дарига Назарбаева жана Кайрат Сатыбалды.
Солдон оңго: Алия Назарбаева, Болат Назарбаев, Дарига Назарбаева жана Кайрат Сатыбалды.

Өлкөдөгү эң бай бизнесмендердин тизмесине кирген, Назарбаевдин бир тууганы, маркум Сатыбалды Назарбаевдин уулу Кайрат Сатыбалды былтыр сентябрда алты жылга эркинен ажыратылган. "Кандуу январь" окуялары маалында Дубайга Бишкек аркылуу учуп кеткени ачыкка чыккан Назарбаевдин кичүү иниси Болат Назарбаевдин саламаттыгы начарлап, майыптардын арабасында отурган видеосу жарыяланган. Ал эми Назарбаевдин тун кызы Дарига Назарбаеванын мурдагы кудасы Кайрат Боранбаев мамлекеттик каражатты мыйзамсыз коротууга айыпталып камалган.

Былтыр "Уюшкан кылмыштуулукту жана коррупцияны иликтөө" долбоору (OCCRP) Нурсултан Назарбаев өзүнө тиешелүү төрт кайрымдуулук фонду аркылуу сегиз миллиард долларга жакын активдерди пайдаланып жатканын ачыктаган. Экс-президент бул мүлккө түздөн-түз ээлик кылбайт. Активдерге банктар, мейманканалар, телеканалдар, соода борборлору жана 100 миллион долларлык учак алынган. Талдоочулардын айтымында, Назарбаев бул активдерди көзөмөлдөп, чечим кабыл алат.

Казакстандык саясат таануучу Газиз Абишев "Настоящее время" телеканылына берген маегинде, эми Назарбаевдин туугандары "башын көтөрбөсө" гана тынч жашарын айтат.

""Элбасы" жөнүндөгү мыйзам артка иштебейт. Андыктан мыйзам күчүн жоготкон соң Назарбаевдин туугандары жакшы жүрсө жоопкерчиликке тартылбайт. Бирок эгер алар туура эмес нерселерди жасаса, өкмөт органдары мыйзам чегинде доомат коюуга мүмкүнчүлүк пайда болот".

1991-жылы 1-декабрдагы шайлоодо Нурсултан Назарбаев добуштардын 98,7% алган. Ошондон тартып 2019-жылга чейин бийликте турду. Президенттик кызматтан кеткенден кийинки эки жылда Коопсуздук кеңешинин түбөлүк катчысы жана бийликтеги "Нур Отан" партиясынын башчысы катары саясий салмагын жоготкон жок. Бирок 2022-жылы Январь окуясынан кийин баары өзгөрдү.

Казакстанда 2022-жылдын июнь айындагы Конституцияга өзгөртүү киргизүү боюнча референдумда ондон ашык оңдоп-түзөтүүлөр кирген. Андан тышкары, Башмыйзамдан биринчи президент тууралуу бардык жобо алынган.

12-январда Назарбаев “Ардактуу сенатор” наамынан да кол жууду.

"Азаттык" радиосунун казак кызматынын кабарчыларынын Назарбаевдин Алматыдагы резиденциясына барып, экс-президенттен комментарий алуу аракетинен майнап чыккан жок.

Дагы жүктөңүз

XS
SM
MD
LG