Линктер

ЧУКУЛ КАБАР!
3-август, 2020 дүйшөмбү, Бишкек убактысы 17:21

Экономика

ишемби 1 август 2020

Календарь
август 2020-ж.
Дш Шш Шр Бш Жм Иш Жш
27 28 29 30 31 1 2
3 4 5 6 7 8 9
10 11 12 13 14 15 16
17 18 19 20 21 22 23
24 25 26 27 28 29 30
31 1 2 3 4 5 6

Кыргызстандагы «Таза Кол» коомдук уюму Токтогул станциясында (ГЭС) суу кескин азайып кеткенин билдирип, бул кышта жарыктын өчүрүлүшүнө алып келерин эскертти.

Уюм электр энергиясы жана суу коңшу өлкөлөргө сатылгандан улам ушундай кырдаал жаралганын билдирүүдө. Ал эми мамлекеттик «Улуттук энергохолдинг» компаниясы кабатырланууга негиз жок деп эсептейт.

Жарык өчүрүү коркунучу

«Таза Кол» фондунун директору, энергетика тармагы боюнча адис Расул Умбеталиев күзгү-кышкы мезгилге карата даярдыкка байланыштуу жыл эсебинен экинчи жолку эскертүүсү менен чыкты. Ал Кыргызстандын башкы гидроэлектр станциясында суу нормага жетпей калганын кабарлап, бул боюнча өзү мурдараак айткан кооптуу жагдайлар ырасталганын билдирди:

Расул Умбеталиев.
Расул Умбеталиев.

«Кышка даярдыктын эң негизги көрсөткүчү – бул Токтогул суу сактыгычынын көлөмү. Анда суу канчалык көп болсо, даярдык ошончолук жакшы деген сөз. Демек, бул суу сактагычта суу жакшы толгон мезгилинде 19,2-19,6 млрд. куб метр суу топтолот. Эң азы 6-7 млрд. куб метр болсо, суу ГЭСтен чыкпай калат, электр энергиясы өндүрүлбөй калат. Эки жылдан бери суунун агымы 5-10% кемип жатат. Өкмөттүн жана «Улуттук энергохолдингдин» жетекчилери ушуга жараша чара көрүш керек эле, аны көргөн жок. Мен «сууну агызбайлы» деп канча жолу эскертсем да эч ким уккан жок. Былтыр да, быйыл да электр экспорт болду, суунун агымы көп болду. Албетте, өзүбүз электр алышыбыз үчүн да агыздык. Бирок андан тышкары эки млрд. куб метр суу жөн гана агызылды. Азыркы күндө суунун агымы секундасына 400 куб болуп жатат. Жалпы көлөмү 13 млрд. 942 млн. куб суу калды. Бул Кыргызстанды толук электр энергиясы менен камсыз кылууга жетпейт. Ошондуктан чукул өчүрүү болот. Эгер бул кышта сууну максималдуу коё берип, чыгып кетебиз десек, анда келерки жайда да суу аз болуп калса, келерки кышта Токтогулда таптакыр суу калбай калат».

Расмий маалымдалгандай, 2017-2018-жылдары Токтогул ГЭСиндеги суунун көлөмү күз-кыш мезгилине 19,2-19,6 млрд. куб метр менен кирген. 2019-жылы жайда болсо 16 млрд. куб метр суу бар эле, күзгө чейин ал 17 млрд. куб метрге жеткен.

Башкача айтканда быйылкы көлөм мурдагы жылкыдан алты млрд., былтыркыдан 3-4 млрд. куб метрге аз болуп жатат.

Мунун себебин Умбеталиев бир-эки жылдан бери суу коңшулаш Казакстанга жана Өзбекстанга сатылып жатканы менен байланыштырат. Бул жөнүндө ал былтыр да, быйыл да билдирүү берип, басма сөз жыйынын өткөргөн эле. 28-июлда да Бишкекте кайрылуу таратты:

«Сууну эмнеге коё беришти? Өзбекстан, Казакстан айыл чарбасын суу менен камсыздап алсын деп жатып коё беришти. Эми болсо кышында биз кайра Тажикстандан, Өзбекстандан же Казакстандан кымбат баада электр сатып алууга мажбур болобуз. «Улуттук энергохолдинг» «сырттан 2021-жылдын жаз айларына чейин бир млрд. кВт/саат электр энергияны, бир кВт/саатын 2,4 центтен, сомго айлантканда эки сомдон сатып алабыз» деп жатат. Бул чек арадагы баасы, ал эми ташып келиши жана бөлүштүрүүсү менен үч сомдон сатып алабыз. Өзүбүз болсо жайда сууну агызып, аларга ит бекер экспорттодук. Бул мамлекетке жасалган чыккынчылык, өз өлкөсүнө жасалган экономикалык диверсия. Анткени алардын көңүлүн карап, суу коё берип же электр сатып жибердик да, өзүбүз суусуз калып жатабыз».

Энергетик бийлик мунун алдын албаса кышкы суукта жагдай өтө оор болорун, андан да өлкө сырттан электр энергиясын кымбат баада сатып алууга аргасыз болорун эскертүүдө.

Ооба, мунун алдында «Улуттук энергохолдинг» компаниясы кышында Казакстандан электр сатып алуу боюнча сүйлөшүү жүргүзүлүп жатканын кабарлаган. Так айтпаганы менен бул суунун азайышына байланыштуу экени түшүнүктүү.

Бирок мекеме ГЭСте топтолгон суу нормага жакын эле экенин белгилеп, кышкы суукта жарык өчүрүлөт деп кабатырланууга негиз жоктугуна ишендирүүгө аракет кылууда.

«Улуттук энергохолдингдин» электр энергиясын иштеп чыгуу жана жеткирип берүү бөлүмүнүн эксперти Аскат Абылаев буларга токтолду:

«2020-2021-жылдын күз-кыш мезгилине карата даярдык боюнча өкмөт бизге «Токтогул суу сактагычында 15 млрд. куб метр сууну камсыздагыла» деп талап койгон. «Кыргызгидрометтин» божомолу боюнча суунун агымы 96% деп берген болчу. Өзүбүздүн гидротехниктерибиз эсептеп чыгып, суунун агымы 66-70% чейин болорун болжогонбуз. Бул биз 15 млрд. куб метрди топтой албай калабыз дегенди түшүндүрөт. 1-октябрга карата биз 14,5 млрд. куб метр сууну гана чогулта алабыз деген мерчем бар. Азыр Токтогул суу сактагычында суунун көлөмү 13,9 млрд. куб метр, дээрлик 14 млрд. десе да болот. Быйыл суу аз болуп калган цикл ушуну камсыздайт. Ошого байланыштуу биз азыр Казакстан жана Тажикстан менен кышкы мезгилде 500 млн. кВт/саат электр энергиясын импорттоп келүү боюнча сүйлөшүүлөрдү жүргүзүп жатабыз. Бул ошол суунун көлөмүн жарым млрд. куб болсо да сактап калуу максатын көздөйт. «Сууну жөн эле төгүп жатышат» деген туура эмес, каалоочулар ГЭСтеги камерадан онлайн толук көрүп турушса болот. «Сатылып жатат, төгүлүп жатат» дегени жалган. Биз 2017-2018-жылы гана электрди экспорт кылганбыз, быйыл эч жакка экспорт болгон жок. Ал учурда суу көп болуп жатканда сууну жөн эле төгүп жибербестен, андан алынган ашыкча электрди сатуу максаты коюлган. Бирок ишендирип кете алам, быйылкыга суунун көлөмү жетет».

Кыргызстанда жылына 15 млрд. кВт/сааттын тегерегинде электр энергиясы өндүрүлүп чыгарылат. Өлкө кайра 10-12 млрд. кВт/сааттын тегерегинде электр пайдаланат.

Коронавирустун чочуткан кышы

Арийне, коомчулукта кышка даярдык боюнча кооптонуу быйыл көбүрөөк пандемиялык шарт менен да мүнөздөлүүдө. Адистер жайдын ысыгында коронавирустун катуу чабуулуна кабылган кыргызстандыктар кышкы суукта жарык да жок болсо кыйын абалда каларын эске салып жатышат.

Ыктыярчылык милдетти аткарып жаткан ишкер Тилек Токтогазиев электр үзүлсө ооруканалардагы бейтаптарга оор болорун айтууда:

Тилек Токтогазиев.
Тилек Токтогазиев.

«Жасалма дем алдыруучу аппараттар, кычкылтек концентраторлору жана башка аппараттар - бүт баары электр энергиясынан көз каранды. Биз азыр электрден көз каранды эмес болгон концентраторлорду коюп жатабыз, бирок ал жок жерлерде электр жарым саат, бир саатка өчүп калса эле аппараттар иштебей, бир нече адам өлүп калып жатат. Ал эми кышта электр үзүлсө андан да жаман болот. Күзүндө жана кышында энергетикалык кризиске кабылсак, аягы аябай жаман болот. Өкмөт алдын-ала кадамдарга барбаса, гуманитардык чоң катастрофага кабылабыз. Эл оорудан да, сууктан да кырылат. Анда эле бул кыш Кыргызстандын тарыхында өтө жаман так болуп калат. Ошону үчүн өкмөт даярдык иштерин күчөтүп, бул тармакты приоритет катары коюшу керек».

Даярдык демекчи, өкмөт күз-кыш жылытуу мезгилине аракеттер жетишүү экендигин билдирүүдө. 23-июлда биринчи вице-премьер-министр Алмазбек Баатырбеков Өнөр жай, энергетика жана жер казынасын пайдалануу мамлекеттик комитетинин жана «Улуттук энергетикалык холдинг компаниясы» жетекчилери менен атайын кеңешме өткөргөн.

Өкмөт өкүлү жыйында Токтогул суу сактагычындагы суу ресурстарын сарамжалдуу пайдалануу, электр жабдууларын жана жылытуучу от казандарын оңдоо-даярдоо боюнча тапшырмаларды берген.

Алмазбек Баатырбеков.
Алмазбек Баатырбеков.

«Мындан тышкары, өкмөттүн токтомунда белгиленген техникалык-экономикалык көрсөткүчтөрдү жана тиешелүү тапшырмалардын аткарылышын камсыз кылуу зарыл. Ошону менен бирге калкыбыз үчүн жана бюджеттик уюмдарга отун даярдоо ишиндеги тендерлерди, ошондой эле элге, айрыкча алыскы айылдарга көмүрдү камсыздоо үчүн керектүү сандагы отун базаларын ачуудагы иш-чараларды өз убагында аткаруу зарылдыгын белгилеп кетким келет. Мамлекеттик тармактык органдар жана жергиликтүү бийлик органдары бардык даярдыкты өз мөөнөтүндө жана толук көлөмдө көрүүгө тийиш», - деген анда биринчи вице-премьер-министр Алмазбек Баатырбеков.

1-августта "Биринчи радиого" маек курган президент Сооронбай Жээнбеков былтыркыга караганда суунун аз топтолгонун аба ырайынын салкындыгы менен түшүндүрдү.

«Бизде эле эмес, региондо суу тартыштыгы болуп жатат. Былтыр тоолордо кар орто деңгээлде эле болду. Аба ырайына жараша Токтогулга келе турган суу 17 миллиарддын тегерегинде болот деген божомол болгон. Тилекке каршы, «Ойлогон ойду кыстаган турмуш жеңет» дегендей, жайында жамгыр жаап, тоолорго кээде кар жаап, күн салкын болду. Тоодогу мөңгүлөр эрибей Токтогулга дагы, биздин республикадагы эл аралык маанидеги Киров, Орто-Токой, Папан суу сактагычтарына суу азыраак келип калды. Айрыкча, суу июнь менен июль айларында келет. Былтыркыга караганда азыр 2 млрд. 400 млн. куб суу аз келди. Августтун башы кандай башталат, ошого карап, анан тиешелүү мамлекеттик органдар иш жүргүзөт. Жакшы үмүт менен жакшы тилек тилеп туралы. Элибиз жарыксыз, электр энергиясыз калбайт. Сырттан дагы электр энергиясын алып келүүгө аракеттер болот. Эсептөөлөрдү жүргүзүп жатабыз. Ага чейин өзүбүздүн мүмкүнчүлүк бар. Эгерде күн жылып, ысып кетсе, мөңгү-кар бар, суунун келиши көбөйсө, сырттан электр энергиясын сатып алганга зарылдык болбойт. Өзүбүздүн күчүбүз менен чыгабыз, буйруса», - деди президент.

Коомчулукта Бишкек Жылуулук электр борборун (ЖЭБ) көмүр менен камсыз кылууда маселелер бар экени, Кара-Кече жана башка кендерден отун алып келүү кечигип жатканы да кабарланууда. Бишкек шаарынын мэриясы болсо бул боюнча маалыматтарды төгүндөп, күзгү-кышкы мезгилге даярдык өз нугунда жүрүп жатканын билдирет.

Эскертүү!

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

«Facebook», «Amazon», «Google» жана «Apple» корпорацияларынын эн белгилери.

Дүйнөдө коронавирус кризиси өкүм сүрүп жатканда, эң ири технологиялык компаниялардын кирешеси көбөйгөнү аныкталды.

Бейшембиде «Facebook», «Amazon», «Google» жана «Apple» компанияларынын жетекчилери Конгресс өкүлдөрүнүн суроолоруна жооп беришти.

Жыйындын башында демократ Дэвид Сисилин «бул корпорациялар биздин пандемияга чейин эле бай болчу. Эми COVID-19 апаатынан кийин буга чейин болуп көрбөгөндөй кубаттуу жана күчтүү болуп калышы мүмкүн» деген пикири менен бөлүштү.

Айткандай эле «Amazon» компаниясынын сатыгы март, апрель жана май айларында 40% өсүп, 88,9 миллиард долларга жеткен. Бул соңку жылдардагы эң жогорку көрсөткүч болуп эсептелет.

Компаниянын кварталдык кирешеси былтыр ушул маалдагы көрсөткүчтөн эки эсе көбөйүп, 5,2 миллиард долларды түзгөн.

«Фейсбук» компаниясынын кирешеси үч айда 5,2 миллиард долларга чамалаган. Ошондой эле бул компанияга караштуу «Facebook», «WhatsApp» жана «Instagram» социалдык тармактарынын колдонуучулары пандемия башталган март айынан июнга чейин 15% көбөйгөн.

«Apple» корпорациясынын кварталдык кирешеси 11,25 миллиард долларга жогорулаган. Былтыр бул көрсөткүч 10 миллиард долларга барабар эле. Компаниянын уюк байланыш телефондору жана башка жабдыктары да үч ай ичинде жакшы сатылган.

Ал эми «Google» жана «YouTube» компанияларына ээлик кылган «Alphabet» компаниясы бир кварталда 38,3 миллиард доллар тапкан. Бул былтыркы жылдын ушул маалына салыштырмалуу 2% аз. Буга компаниялардын жарнама бербегени себеп болгон.

IT корпорациялардын жетекчилери Конгресс өкүлдөрүнүн суроолоруна видеобайланыш аркылуу жооп беришти. 29-июль, 2020-жыл.
IT корпорациялардын жетекчилери Конгресс өкүлдөрүнүн суроолоруна видеобайланыш аркылуу жооп беришти. 29-июль, 2020-жыл.

Конгресстин сынына кабылган IT корпорациялар

Кирешеси көбөйүп жаткан маалда, сөз болуп жаткан корпорациялар Конгресстин кескин сынына кабылды.

29-июлда «Apple» компаниясынын башчысы Тим Кук, «Facebook» компаниясынын негиздөөчүсү Марк Цукерберг, «Google» компаниясына ээлик кылган «Alphabet Inc» компаниясынын аткаруучу директору Сундар Пичаи жана «Amazon» ишканасынын түптөөчүсү Жефф Безос видео байланыш аркылуу Конгресс өкүлдөрүнүн суроолоруна жооп беришти.

Мыйзам чыгаруучулар бул ири компаниялар өз таасиринен кыянаттык менен пайдаланып, жаңы түптөлгөн чакан компаниялардын өнүгүшүнө жол бербей, атаандаштыкты бууп жатышат деп күмөн санашат.

Буга жооп кылып, Сундар Пичаи «Google» тескерисинче бир жарым миллиондой чакан компанияга колдоо көрсөтүп келатканын айтты.

Ал эми Марк Цукерберг Конгресс өкүлдөрүн анын компаниясына караштуу социалдык тармактар алдыда эмес экенин айтып, ынандырууга аракет кылды.

«Биз атаандаштарыбыздан көп тармактарда арттабыз. АКШда эң популярдуу мессенжер деп "iMessage" эсептелет, ал эми тез өнүгүп жаткан тиркеме - бул "TikTok"», - деди Цукерберг.

Ошондой эле Цукерберг атаандашууну жок кылуу максатында «Инстаграм» социалдык тармагын сатып алганы үчүн сынга кабылды. «Фейсбуктун» негиздөөчүсү бул жаңылыш ой экенин белгилеп, «Инстаграм» ири инвестиция салынбаса, мынчалык жетишкендик болмок эмес" деген оюн кошумчалады. «Фейсбук» «Инстаграмды» 2012-жылы сатып алган.

Демократ Жерри Надлер Цукерберг 2012-жылга чейин «Instagramды» «бизге зыян тийгизе турган тиркеме» деп айтканын эске салды.

«Амазондун» түптөөчүсү, дүйнөдөгү эң бай адам Жефф Безос.
«Амазондун» түптөөчүсү, дүйнөдөгү эң бай адам Жефф Безос.

«Amazonдун» түптөөчүсү Жефф Безос эки фракциянын тең өкүлдөрүнүн сынына кабылды. Бул компания дүйнөдөгү эң ири интернет-дүкөндү иштетет.

Мыйзам чыгаруучулар «"Amazon" дүкөнгө коюлган өндүрүмдүн маалыматтарын текшерип, эркин сатуучуларга басым жасайт, кийин өзү ошого окшош товарларды чыгарып, кардарларга сунуш кылат» деген маалыматтар боюнча тынчсыздануусун билдиришти.

Дүйнөдөгү эң бай адам болуп саналган Жефф Безос кызматкерлерине «Аmаzon» аркылуу өз өндүрүмүн саткандардын маалыматын кароого тыюу салганын билдирип, бул багытта дагы көзөмөлдү күчөтөрүн кошумчалады.

«Форбстун» маалыматына караганда, анын байлыгы 2020-жылдын июль айына карата 171,6 миллиардды түздү.

Тим Кук Кытай менен кызматташканы үчүн сын укту. Ошондой эле Конгресс өкүлдөрү «Apple» тиркеме ээлерине "Appstoreдо" бирдей шарт түзбөй жатканын айтышты. Стив Жобстун мураскери буга макул болгон жок.

Беш саатка созулган жыйын убагында корпорация жетекчилери мыйзам чыгаруучулардын айрым сынын эске алууга убада беришти.

Демократ Дэвид Сисилин башында турган Монополияга каршы комитет бир жылдан бул корпорацияларга байланыштуу атайын иликтөө жүргүзүп келет. Анын алкагында аталган компаниялардын миллиондон ашуун ички документтери талдоодон өткөрүлгөн. Иликтөөнүн жыйынтыгы жакында жарыяланары кабарланды.

Эскертүү!

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Дагы жүктөңүз

XS
SM
MD
LG