Линктер

ЧУКУЛ КАБАР!
18-Июнь, 2021 жума, Бишкек убактысы 00:13

Экономика

жума 4 Июнь 2021

Календарь
Июнь 2021-ж.
Дш Шш Шр Бш Жм Иш Жш
31 1 2 3 4 5 6
7 8 9 10 11 12 13
14 15 16 17 18 19 20
21 22 23 24 25 26 27
28 29 30 1 2 3 4
Жык-жыйма троллейбуста бара жаткан жүргүнчүлөр. 2-июнь, 2021-жыл. Бишкек.

Бишкек шаарындагы бир нече каттамды тейлеген кичи автобустар 5-июнда ишке чыгышты. Бул тууралуу шаардык мэрия кабарлады.

Калаа жетекчилиги айдоочулар менен сүйлөшүү дале уланып жатканын, алардын ичинде бир тобу ишин улантып турууга макул болгонун билдирди. Ошол эле мэрия убакта кээ бир кичи автобустардын айдоочулары транспорттун сыртына “жол акы 15 сом” деп жазып алганын айыптап, аларга чара көрүлөрүн эскертти.

Бишкекте кичи автобустардын айдоочулары үч күн ишке чыккан эмес. Мэрия болсо шаарды үзгүлтүксүз каттам менен камсыздоо маселесин чече албай жатат.

Жөө калган жүргүнчүлөр

Аптапта Бишкекте жүргүнчүлөрдүн жөө калганына үч күн болду. Оор баштык көтөрүп келе жаткан карыя агынан жарылды.

“Аялдамаларда киши толтура. Үч күндөн бери бизди ойлогон киши жок, чоңдоруңа деле баары бир турбайбы...”.

Жол кирени көтөрүүгө макулсузбу?
please wait

No media source currently available

0:00 0:05:12 0:00

Таксилердин баасы асмандап, айрым шаардыктар өз машинеси менен эл ташууга кол кабыш кылууда.

Жарандык активист Элбек Хабибуллаев шаардын инфраструктурасынын негизи болгон коомдук транспорт көйгөйү үч күндөн бери чечилбей жатканына жергиликтүү бийликти күнөөлөдү.

“Шаардыктар ыңгайлуу шарт түзүп берсин деп салык төлөйт. Ал шартты мэр, Бишкек шаардык кеңеши камсыз кылышы керек. Бишкек республикалык деңгээлдеги шаар. Бул көйгөйгө өкмөт, парламент дагы кийлигишсе болмок. Транспорт маселеси бир нече жылдан бери эле айтылып келет”, - деди.

Коомдук транспорт кризиси партиялардын убадасын эске салды

2016-жылы шаардык кеңешке өткөн айрым партиялар шайлоо алдында коомдук транспортко байланыштуу калың убадаларды берген. Мандатка жеткен беш партия тең үгүт программаларында коомдук транспортту бир жолго салып, кала берсе “акысыз каттамдарды” уюштурмай болгон.

Жарандык активист Урмат Жаныбаевдин пикиринде курамында кесипкөйлөр болбогондуктан Бишкек шаардык кеңеши өз милдетин так аткара албай жатат. Жаныбаев шаардын аткаруу бийлигинин ишин көзөмөлдөөчү орган коомдук транспорт кризисин алдын алуу үчүн беш жыл аралыгында аракет кылбаганын сынга алды.

Урмат Жаныбаев.
Урмат Жаныбаев.

“Негизи шаардык кеңеш жоопкерчиликтүү болот. Алар беш жыл иштеди. Депутаттын максаты кандай? Программаларында айтып жатпайбы, “транспортту чечип салабыз” деп. Бирок аны аткарбайт. Өзүнүн аймагындагы шайлоочуларга майрамда белек берип коюшат. Жалпы шаардын көйгөйүн ойлогон эч ким жок”.

Акыркы чакырылыш 2016-жылдын 11-декабрында шайланган. 2021-жылы 11-апрелдеги жыйынтыгы жокко чыгарылган шайлоого мурдагы чакырылыштын депутаттарынын бир тобу кайрадан барышкан.

Дегеле, коомчулукта 2016-жылы келген Бишкек шаардык кеңешинин депутаттарына курулуш, тендер, жер маселесинде өз кызыкчылыктарын көздөйт деген айыптар, сын пикирлер арбын айтылды. Депутаттардын көпчүлүгү мурда-кийин жогорку бийлик бутактарында иштеген саясатчылардын балдары же жакындары.

Бишкек шаардык кеңешиндеги “Республика - Ата Журт” фракциясынын депутаты Канатбек Музуралиев аларга айтылган дооматтарга мындайча жооп берди.

“Жоопкерчиликти маршруттук кичи автобусту чыгарган ишканалардын жетекчилери тартышы керек. Укук коргоо органдары буга чейинки февраль, январь айында ушуну баштагандарды аныкташы керек болчу. Социалдык тармактарда “бир жума чыдап койсок, тариф көтөрүлөт” деп сүйлөшүп жаткандары тарап кетти. Бир жума эмес, бир ай болсо дагы көтөрүлбөйт. Анткени 3-июнда гана токтомду алып келди. Ал сайтта бир ай турушу керек. Андан тышкары эл макул болобу же жокпу деген маселени карап, анан сессияга киргизебиз. Жөн эле асманды сүйлөп жатышат”, - деди шаардык кеңештин эл өкүлү.

Музуралиев жеке ишканалар буга чейин дагы өз кызыкчылыктарын көздөп, коомдук транспорт маселесин чечүүгө тоскоолдук жаратып келгенин кошумчалады.

Коомдук транспорт качан чечилери белгисиз

Шаардын вице-мэри Жамалбек Ырсалиев маршруттук кичи автобустун жол кире акысын жогорулатуу боюнча документ коомдук талкууга жакында коюларын билдирүүдө. Ырсалиев бул маселе шаардык кеңештин кийинки чакырылышында гана чечилиши мүмкүн экенин билдирди.

Жамалбек Ырсалиев.
Жамалбек Ырсалиев.

“Алардын качан ишке чыгары белгисиз. Эмки жумадан баштап Өзбекстандан автобустар келет. Айдын аягына чейин 300дөй автобусту күтүп жатабыз. Булар мүйүздүү болобуз деп кулагынан айрылганы турат. Чынын айтыш керек, ага чейин эл өзүн өзү ташып жатат”.

Баш калаада жүргүнчү ташыган кичи автобустун айдоочулары күйүүчү май, азык-түлүк менен кошо эле автоунаа тетиктери, оңдоо иштери кымбаттаганын жүйө кылып, жол кире жогоруламайынча ишке чыкпай турганын айтышууда.

“Реформа” партиясынын лидери Клара Сооронкулова шаардык бийликтин көйгөйдү чечүүдө алакан жайып отурганына нааразы. Ал шаар башчысын жоопкерчиликти колго алып, маселени тез арада жөнгө салууга чакырды.

“Эми ушуга жеткирбей чечиши керек болчу. Мэриянын өзүнүн транспорттук саясаты болот. Аны акырындап ишке ашырышы керек. Бул чечилбей турчу маселе эмес. Эки тарапты тең түшүнсө болот. Ошонун баарын мэр түшүндүрүп, негиздеп маселени колго алса болмок”, - деди Сооронкулова.

Жыл башында да коомдук транспорттун айдоочулары нааразылык акциясына чыккан. Алар алгач маршруттук таксиге жол кирени 15 сомго, кийин 20 сомго чейин жогорулатууну талап кылышкан.

Бишкек шаардык мэриясы абалдан чыгуунун үч жолун сунуштаган. Эң ыңгайлуу жол катары маршруттук таксинин баасын – 15 сом, муниципалдык транспорттукун (тролейбус, автобус) 11 сомго көтөрсө болорун билдирген. Бишкек шаарынын жүргүнчүлөрүнө 42 жеке маршруттук компания кызмат көрсөтөт. Үч миңден ашуун маршруттук такси элди тейлейт.

Кыргызстан Европа Биримдиги менен кеңири кызматташтык тууралуу келишимге кол койгону жатат. Бул президент Садыр Жапаров Брюсселге барганда ишке ашмакчы.

Кызматтык миссиясын жыйынтыктап жаткан Евробиримдиктин Борбор Азиядагы атайын өкүлү Петер Буриан 3-июнда Бишкекте жергиликтүү журналисттер менен жолукту. Ал Садыр Жапаровдун болочоктогу Брюссель сапары, Бишкек менен аталган уюмдун алака-катышы тууралуу суроолорго жооп берди.

Ага ылайык, Жапаровдун Брюсселдеги сапарында эки тараптуу өнөктөштүк жана кызматташтык тууралуу макулдашууга кол коюлат. Документте аймактык алака, туруктуу экономика, экология, инвестиция, жана коопсуздукка байланыштуу жагдайлар камтылат.

Петер Буриан
Петер Буриан

“Бул келишим кызматташтыктын деңгээлин арттырат. Документте эки тараптуу саясий мамиле, экомомика тармагы жана адам укуктары камтылган. Биз экономикалык кызматташтыкка басым жасап жатабыз. Ошондой эле Кыргызстандагы сот реформасынын жүрүшүнө да кол кабыш кылабыз”, - деди Петер Буриан.

Садыр Жапаровдун Брюсселдеги сапарынын так датасы азырынча айтыла элек. Петер Буриан чөлкөмдөгү дипломатиялык миссиясы аяктап жатканына байланыштуу шейшембиде президент Жапаров жана өлкөнүн башкы дипломаты Руслан Казакбаев менен да жолуккан. Анда Жапаров эки тараптуу кеңейтилген кызматташтыкты кубаттарын айткан.

"Кыргызстан Евробиримдик менен стратегиялык өнөктөштүктү мындан ары да кеңейтүүгө жана чыңдоого даяр. Ошону менен бирге Садыр Жапаров “Европа Бирлиги — Борбор Азия” алгачкы экономикалык форумун 2021-жылдын октябрь айында Бишкек шаарында өткөрүүнү маанилүү деп эсептейт. Президент ошондой эле Кыргызстан менен Евробиримдиктин ортосундагы кеңейтилген өнөктөштүк жана кызматташтык жөнүндө жаңы макулдашуунун долбоорун даярдоо зарылдыгын белгиледи. 2021-жылдын аягына чейин бул документке кол коюу маселеси приоритеттүү мүнөзгө ээ", деп айтылат президенттин маалымат кызматы тараткан билдирүүдө.

Кыргызстан менен Евробиримдиктин өнөктөштүк жана кызматташтык жөнүндөгү жаңы макулдашуусу 1999-жылкы келишимди жаңыртып-жаңылап, аны учурдагы шартка ылайыкташы керек.

Жаңы келишимде саясат, демократия, мыйзамдын үстөмдүгү, адам укуктары жана сөз эркиндиги сыяктуу баалуулуктарга өзгөчө көңүл бурулган.

Ал эми тышкы саясат жана коопсуздук тармагында аймактагы туруктуулукту сактоо, чыр-чатактардын алдын алууда биргеликте аракет көрүү дагы келишимде каралган.

Соолгундаган алака

Кыргызстан Еврошаркет менен алакасын эгемендик алган 1991-жылдан тартып баштаган. 1999-жылы кызматташуунун алкагында негизги үч келишим түзүлгөн. Алар саясий диалог, экономикалык мамилелер жана ар кандай тармактардагы кызматташтыкка байланыштуу болгон.

Серепчилер акыркы жылдары Кыргызстан менен Еврошаркеттин мамилеси солгундап кеткенин белгилешет. Саясатчы Равшан Жээнбеков аны бир нече факторлор менен байланыштырды.

Равшан Жээнбеков
Равшан Жээнбеков

“Евробиримдик менен алака Акаевдин тушунда гана жакшы болгон. Ал киши кандайдыр бир деңгээлде тышкы саясатты жүргүзө алды деп айтсак болот. Анткени ошол кезде президент жана өкмөт башчылар Европа мамлекеттерине жана АКШга расмий иш сапарлары менен көп каттачу. Бул мамлекеттер менен экономикалык, каржылык катнаштар көп болчу. Кийинки жылдары бул иш солгундай түштү. Акыркы 15 жылдан бери биз АКШ жана Европа менен активдүү саясат жүргүзбөй калдык. Анча-мынча каражат алганынбыз болбосо мамилебиз токтоп калды десек да болот. Ал эми азыркы эки тараптуу келишимге кол коюлса алака кайра жанданат. Бирок азыркы кырдаалда мамилебиз өтө активдүү болуп кетпейт. Анын эки себеби бар. Биринчиси, Орусия бизди карап турат. Экинчиси, Европа Кыргызстандагы болуп жаткан акыркы окуяларды жактырбай турат. Ошондуктан алар Кыргызстандагы иштерин убактылуу токтотуп турат”.

Экс-президент Сооронбай Жээнбеков 2018-жылы Брюсселге барып, Кыргызстан демократия, адам укуктары жана сөз эркиндигине басым жасаган өлкө экенин белгилеген. Ошондой эле Евробиримдик маанилүү өнөктөш деп айткан жайы бар. Ал эми Алмазбек Атамбаев өз мөөнөтүндө Брюсселге үч жолу барган. Анын бардык иш сапарында Еврошаркеттин өкүлдөрү Кыргызстандагы парламенттик башкарууга жана эркиндикке артыкчылык берери айтылган.

Азыркы президент Садыр Жапаров болсо, 2010-жылы парламенттик демократияга багыт алган Кыргызстанды кайра толук президенттик башкарууга өткөрдү. Анын бийлигинин тушунда Батыш менен кызматташтык кандай болору белгисиз.

Саясат талдоочу Сейтей Качкынбай буларга Жапаровдун бийлигинен эл үмүт артып жатканына токтолду.

"Жапаров жана анын командасы мурунку бийлик өкүлдөрүндөй деп айтууга болбойт. Азыркы бийликтин өз алдынча саясат жүргүзүүгө мүмкүнчүлүгү болуп жаткандай сезилет. Арасында күчтүү кадрлар бар. Бул сапарда Евробиримдик менен Кыргызстандын алакасын жакшыртып келиши мүмкүн".

Кыргызстан менен Евробиримдиктин соода жүгүртүүсү 2019-жылга карата 1,2 миллиард долларды түзгөн. Евробиримдик 2015-жылы Кыргызстанга "ВСП+"- жалпы жеңилдиктер системасын колдонууга уруксат берген. Бул система алкагында кыргыз ишкерлери 6,5 миңдей аталыштагы товарды Европа өлкөлөрүнө бажы төлөмүсүз экспорттоого мүмкүнчүлүк алган.

Улуттук статистика комитетинин маалыматына ылайык, Кыргызстан "ВСП+" макамын алганга чейин, 2015-жылы шаркеттеги мамлекеттерге 50,4 миллион долларлык товар экспорттоп, 323 миллион доллардын товарын импорттоп келген.

Ал эми 2019-жылы экспорттун көлөмү 898 миллион долларга жетип, импорт 313 миллион доллар болуп калган.

Эл аралык мамилелер боюнча эксперт Аскар Бешимов эки тараптуу карым-катнаштын келечегине кызыкты.

Аскар Бешимов
Аскар Бешимов

"Евробиримдик менен Кыргызстандын алакасынын деңгээли көтөрүлөбү же мурункудай эле кала береби? Мына ушуну ойлонушубуз керек. Акыркы алты жылдан бери биз саясат жана экономикалык жактан Кремлдин көзүн карап келе жатабыз. Кыргызстан Евробиримдик менен кызматташуусун Орусия жактырбашы мүмкүн. Садыр Жапаровдун тышкы саясат тууралуу сүйлөгөн сөзүн эске алсак, анда улуттук кызыкчылыкты көздөп бардык тараптар менен мамилебизди түздөйбүз”.

Евробиримдик Кыргызстандагы окуяларды көз жаздымда калтырбайт. Маселен былтыр башаламандык менен коштолгон октябрь окуялары тууралуу камтамачылыгын билдирген. Мындан тышкары ар бир парламенттик жана президенттик шайлоолордун өтүшүнө, ошондой эле адам укуктары, демократия баалуулуктарына байланыштуу билдирүүлөрүн таратат.

Евробиримдиктин Борбор Азиядагы атайын өкүлү Петер Буриан 3-июнда Министрлер кабинетинин төрагасынын орун басары Айбек Жунушалиев менен да эки тараптуу кызматташтыкты талкуулады.

Ал ортодо баш кеңсеси Нью-Йорк шаарында жайгашкан Журналисттерди коргоо комитети (CPJ) өлүмү боюнча көз карандысыз иликтөө жүргүзүүнү талап кылып, Европа Биримдигине кайрылуу жолдоду. Евробиримдик былтыр абакта каза болгон укук коргоочу Азимжан Аскаровдун өлүмүнүн чоо-жайын иликтөөгө кыргыз бийлигин чакырган.

Дагы жүктөңүз

XS
SM
MD
LG