Линктер

ЧУКУЛ КАБАР!
24-Июль, 2021 ишемби, Бишкек убактысы 11:25

Экономика

"Асман" экологиялык таза шаарынын долбоору.

Кыргыз бийлиги Ысык-Көлдүн боюна “Асман” деген экологиялык шаар куруу тууралуу дымактуу планын жарыялады. Долбоор Бишкекке жүк келтирбөө, туризмди өнүктүрүүнү көздөйт. Бирок айрым адистер көлдүн экологиясы кандай болот, андан көрө бар шаарларды оңдоп, өндүрүштү жандантуу керек деп айтууда.

"Шаарда жалаң электромобилдер менен жүрүүгө болот. Акылдуу шаар. Акылдуу үй. Бала бакчалар, мектептер менен университеттер. Эң заманбап ооруканалар. Ден соолукту чыңдоо комплекстери. Бизнес борборлору, соода борборлору. Мейманкалар, муз тебүү сарайы, стадион, концерттик зал, резиденция, банктар".

Бул - Сингапур өңдүү мегаполисти сүрөттөө же футуристтик фильмден үзүндү эмес. Кыргыз бийлигинин планы боюнча жакынкы 7-10 жылда Ысык-Көлдүн жээгиндеги 4 миң гектар жерде 500 миң киши жашай турган "Асман" аттуу калың элдин түшүнө да кирбеген, жомоктогудай шаар пайда болмокчу. Бул ошону жарнамалаган ролик.

Шаар Балыкчыга 15 чакырым жакын жерде, Тору-Айгыр айлынын өйдө жагына курулат.

Президент Садыр Жапаровдун кеңешчиси Равшан Сабиров өлкөнүн туристтик жана инвестициялык кудуретин көтөрүүнү көздөгөн долбоорду ишке ашыруу аракети 12 жылдан бери көрүлүп келгенин айтты.

“Асман” аттуу өзгөчө долбоордун автору Руслан Акматалиев деген жигит. 12 жылдан бери бийликтин эшиктерин каккылап жүрүп, эч кимиси колдобой коюптур. Биз долбоор менен таанышып, президент Садыр Жапаровго түшүндүргөндөн кийин ал киши ошол жердин суусун, топурагын карап көргүлө, анализдегиле, фотосъемка, геодезиялык иштерди жүргүзгүлө, канча кабат үй курууга болот, сууну кайдан алабыз, бардыгын изилдеп чыккыла деп бир жарым ай убакыт берди. Эгерде ылайыгы келсе, бул долбоорду ишке ашырабыз деген ой менен жумушчу топ түзүлдү. Министрлер кабинетинин жетекчиси Улукбек Марипов тиешелүү буйрукка кол койду", - деди ал.

Сабировдун айтымында, экологиялык жаңы шаар Бишкектин ыш маселесин чечүүгө, Балыкчыда токтоп турган өндүрүштөрдү жандандырууга өбөлгө түзөт.

"Асман" экологиялык таза шаар" пилоттук долбоору. Президенттин сайтына жарыяланган сүрөт. 17-июль, 2021-жыл.
"Асман" экологиялык таза шаар" пилоттук долбоору. Президенттин сайтына жарыяланган сүрөт. 17-июль, 2021-жыл.

"Бул жерде экологиялык таза шаар тургузулат. 500-700 миңге чейин киши жашаган калктуу пункт болот. Ошол эле мезгилде биз Бишкекти да жеңилдетип коебуз. Ыш маселеси чечилет. Өндүрүш ишканалары иштей баштайт. Мисалы, Балыкчыдагы ун комбинаты миллиондогон тонна ун чыгарып иштеп баштайт. Токтоп турган цемент заводу ишке кирет. Шаар курууга 2 миллиарддай кирпич керек болот, тиешелүү ишканалар жанданат, транспорт түйүндөрү, темир жол жанданат, Тамчыдагы аэропорт эл аралык аэропортко айланат".

Жумушчу топ ушул тапта башка ушул өңдүү шаарлардын тажрыйбасы менен таанышып, сейсмологиялык, экологиялык маселелерди анализдеп жатат деп кошумчалады Сабиров.

Президенттин кеңешчиси Равшан Сабиров жаңы шаар курула турган аймакта. 17-июль, 2021-жыл.
Президенттин кеңешчиси Равшан Сабиров жаңы шаар курула турган аймакта. 17-июль, 2021-жыл.

Урбанист, архитектор Айгүл Насирдинова экологиялык шаар куруу кубаттоого арзый турган абдан жакшы заманбап идея деп эсептейт. Климаттын өзгөрүшүнө байланыштуу дүйнөдө акыркы мезгилде ошондой калаалар пайда боло баштады. Ал Эмираттагы Масдар-сити, Жапонияда "Тойота" компаниясы Фудзияма тоосунун жанына куруп жаткан шаарды мисал келтирди.

"Азыр талкууланып жаткан долбоордун параметрлери биздин аймакты эске алуу менен эсептелип чыккан эместей. Мен медиага чыккан маалыматтардан баамдасам, авторлор шаар 500 миң тургунга мерчемделген дешет. Эми элестетсеңер, бүтүндөй Ысык-Көл облусунда 470 миңдей киши жашайт. Канализация системасы жок чоң шаар өзүнчө бир проблемага айланат. Экологиялык шаарлар таштандысыз болушу керек. Менчик машинелерден да баш тартышат. Керек болсо жалаң коомдук транспорт жүрөт. Шаарлар эмне үчүн пайда болот, кантип жашайт деген принциптер бар да. 500 миң тургун дегенди угуп эле бул долбоор чийки экенин түшүндүм. Жок дегенде 20-30 миң десе мен ишенет элем. Кыргызстанда бир миллиондуу бир эле Бишкек бар. Алсак, Ошто 250 миң киши жашайт, Өзгөн менен Жалал-Абадда 100 миңден тургун бар", - деди Айгүл Насирдинова.

Келечекте жаңы шаар курула турган аймак.
Келечекте жаңы шаар курула турган аймак.

Равшан Сабиров жаңы шаар миграция маселесин да чечүүгө жардам берерин айтат. Себеп дегенде чет жактарда иштеп жүргөн мекендештерди жумуш менен камсыздоого шарт түзүлмөкчү.

Бирок урбанист Насирдинова бул аргументти чабал деп эсептейт.

"Шаарга келип жашаш үчүн жумуш керек. Кыргызстандын шартында жөн гана инфраструктураны өнүктүрүү жетишсиз. Биз Жапония эмеспиз да. Ушунча кишиге кантип иш табылат? Бишкекте бир миллион дегенибиз менен 400 миң киши убактылуу каттоодо турат. Башкача айтканда ошончо киши келип кетип турат, убактылуу иштейт. Ушунча убакыттын ичинде өнөр жай дээрлик толугу менен талкаланды. 2001-жылдан кийин завод-фабрикалар токтоп калган. Миграциянын себептеринин бири мына ушунда. Өнөр жайдын 15% гана калды. Калгандары жарандар өздөрү негиздеген орто жана чакан бизнес. Кайсы өндүрүштү мамлекет түздү? Ковидден көрбөдүкпү. Мамлекеттин ооруканаларды салууга кудурети жетпептир".

Эколог Калия Молдогазиева дагы жаңы шаар куруу идеясына каршы эместигин айтып, бирок Ысык-Көлдүн боюна ушунча адам жашаган калаа куруунун алдында көптөгөн маселелерди, биринчи кезекте айлана-чөйрө, суу менен камсыз кылуу, акыр-чикирден тазалоо суроолорун жакшылап чечип алуу керектигине көңүл бурат.

"Эң биринчи кезекте “антропогендик жүк” деген маселени чечиш керек. Адамдын, анын ишмердүүлүгү айлана-чөйрөгө кандай таасир этерин, бир кишиге канча таштанды туура келерин эсептеп чыгыш керек. Экологиялык изилдөөнүн сөзсүз альтернативалык варианттары болууга тийиш. Мен азырынча жарнамалык роликти эле көрдүм. Маалымат ачык болуш керек. Долбоорду сөзсүз коомдук талкууга алып чыгуу зарыл. Жергиликтүү жашоочулар арасында гана эмес, бардык элдин пикирин билиш керек. Ысык-Көл бүтүндөй Кыргызстандын жаратылыш байлыгы да".

Баса, Сабировдун айтымында, жакын жерде жашаган калк бул долбоорду кубануу менен кабыл алды.

Жаңы шаарды куруу планы социалдык тармактарда кызуу талкууланып, кээ бирлер бар шаарларды оңдоп, өнүктүрүү зарыл эле деген оюн ортого салышууда. Мындай пикирге Айгүл Насирдинова да кошулат:

"Токмокту ушинтип өнүктүрүүгө эмнеге болбосун? Даяр шаар турат. Дагы төрт ишкана кургула. Бишкекке анча күч келбейт эле. Караколду Борбор Азиянын Куршевель курортуна айландыргыла. Ал жерлердин өнүгүүгө шарттары жок эмес. Караколдо анын үстүнө тоо-лыжа базасы бар. Ылдый жагында көл турат. Башка өлкөлөр менен байланыш бар. Органикалык өндүрүшкө бир нече гектар жер бөлүп бергиле. Ишенимдүү негиздеменин жоктугунан катардагы адамдар бул долбоорду күмөн саноо менен кабыл алышууда".

Расмий маалыматка караганда, “Асманды” курууга болжол менен 20 миллиард АКШ доллары кетет. Сабиров долбоорго жеке инвестициялар тартыларын, азыр эки инвестор менен сүйлөшүүлөр жүрүп жатканын кошумчалады. Курулуш 3 айдын ичинде башталышы мүмкүн.

"Дүйнөнүн кайсы булуң-бурчунан болбосун, инвестор келип туруп Бишкек шаарынан мага 20 гектар жер бергиле, өзгөчө проект менен шаарча же микрорайон курам десе, бере албайбыз. Ал жерден 100 гектар сураса да бөлө алабыз".

Эсиңиздерге сала кетсек, Кыргызстанда ушу тапта 32 шаар бар. Эгемендик алгандан бери өлкөдө жаңы шаарлар курулган эмес.

Казакстан. Жаңы-Өзөн шаарындагы мунай казуучу компанияны тейлеген жумушчулар иш таштады. 19-июль, 2021-жыл.

Казакстандын Мангистау облусундагы Жаңы-Өзөн шаарында мунай өндүрүүчү ишкананы тейлеген бир канча компаниянын жумушчулары жапырт иш ташташты.

Алар маянаны көтөрүү жана эмгек шарттарын жакшыртууну талап кылышууда. Эми мунайчыларга, айдоочулар, күзөтчүлөр жана “Тазалык” ишканасынын жумушчулары кошулду.

Мунайчылардын иш таштоосун айдоочулар улантты

Казакстандын Мангистау облусунда мунай өндүргөн "Өзенмунайгаз" компаниясын тейлеген "МунайСпецСнаб Компани" транспорттук ишканасынын 130дан ашуун айдоочусу өткөн аптада иш таштаган. Аларга 19-июлда KUNAN HOLDING транспорттук ишканасынын эки жүздөн ашуун айдоочусу кошулду.

Казакстан. «МунайСпецСнаб Компани» транспорттук ишканасынын иш таштаган айдоочулары. 19-июль, 2021-жыл.
Казакстан. «МунайСпецСнаб Компани» транспорттук ишканасынын иш таштаган айдоочулары. 19-июль, 2021-жыл.

Анын артынан мунай кениндеги скважиналарда геофизикалык изилдөөлөрдү жүргүзүү үчүн казуу жумуштарын аткарган "БатысГеофизСервис" компаниясынын 150 жумушчусу 19-июлда иш таштап, акимчиликтин алдына чогулду.

“Биздин биринчи талап – айлык акыбызды 50%га көтөрүү. Экинчиси эмгек өргүүнү 30 күнгө чейин көбөйтүү. Андан сырткары биздин дем алыш күндөрү иштегенибиз мыйзам боюнча эсептелсин. Соңкусу - биздин эмгек укуктарыбызды талап кылып чыккан жумушчулар куугунтукталбасын”, - деди иш таштаган Мамай Гаипов.

Жаңы-Өзөн шаарындагы түрдүү ишканаларда, иш таштаган жумушчулар өз ара тилектештигин билдирип, бардык талаптар аткарылмайынча жумушка чыкпай турууга макулдашканы айтылды.

Иш таштагандардын бири Оразымбек Сапаков эмгек шартына даттанды.

“Биз ден соолукка зыяндуу калдыктар менен иштейбиз. Аба ырайынын кандай экенине карабай иштейбиз. Жумушта эч кандай дем алыш деген жок. Ошондуктан дем алыш күңдөрүн мыйзамдуу түрдө бекитип берүүнү талап кылабыз”.

Жумушчулар көтөрүлгөн маселелер маяна менен эмгек шартына гана байланыштуу экенин, саясий талаптар коюлбаганын белгилешти.

“Биздин жумушчулар маянасы тамак-ашына жетпегендиктен иш таштап жатышат. Бул жерде бийликке каршы же болбосо өкмөткө каршы эч кандай талаптар жок. Болгону биздин айлык акыны көтөрүп беришсе эле болду”, - деди иш таштагандардын бири Бөлеген Айдарбеков.

Талапты аткаруу эмнеге татаал?

Компаниялардын жетекчилиги эмгек келишимин бузуп, ишти үзгүлтүккө учураткандарга чара көрүлөрүн эскертти. "БатысГеофизСервис" мекемесинин жетекчиси Канат Нуркенулы жумушчулардын талабын аткаруу кыйын экенин айтты:

"Биздин ишкана тендер менен иштейт. Тендер болсо, жумуш болот. Тендердин акчасы кандай болору белгилүү. Жалдаган компания ашыкча акча төлөбөйт. Биз болсо тендерди утуп алуу үчүн аз өлчөмдө кызмат көрсөтүүнү сунуштайбыз. Бизге "Өзенмунайгаз", "Казмунайгаз" жумуш берет. Алар кызмат көрсөтүү акысын жогорулатып берсе, анан биз көтөрөт элек. Ансыз айлыкты көтөрө албайбыз".

Тазалыкчылар иш таштады

Буга удаа эле Жаңы-Өзөндөгү "Тазалык-С" коммуналдык ишканасынын жумушчулары да иш таштады. Алардын дагы талабы - айлыкты көтөрүү, эмгек шарттарын жакшыртуу.

“Жумушчуларга шарт каралган эмес. Тазалыкчыларга атайын форма акыркы жолу качан берилгени эсибизде жок. Колкап жок. Айлык аз. Эч нерсеге жетпейт. Азык-түлүк болсо кымбаттап жатат”, - деди “Тазалыктын” жумушчусу Бибигүл Кенжебаева.

Ал эми ишкана башчысы Серик Картаңбаев тарифти көтөрмөйүнчө, айлык жогорулабай турганын түшүндүрдү.

“Биздин таштанды чыгара турган тарифти өкмөт бекитет. Биз калкка кызмат көрсөтүүдө ошол тарифтин негизинде акы ала алабыз, жумушчуларга маяна төлөйбүз. Таштанды ташый турчу машинелерге куя турчу май дагы кымбаттады, чыгымдар көбөйдү”.

Буга чейин мунай казган "КазМунайГаз" компаниясынын курамына кирген KMG-Security ишканасынын күзөтчүлөрү бир жума мурун иш таштаган. Алардын койгон талаптары аткарылгандыктан 19-июлда акцияны токтотушту. Соңку айларда Казакстандын мунайга бай аймактарында нааразылык күчөп, бир катар ишканалардын жумушчулары нааразылык акциясына чыгышкан.

Июль айынын башында КЕЗБИ компаниясынын жумушчулары иш таштаган. Айрым компаниялардын жетекчилери иш таштагандар менен жолугуп, жарым-жартылай талаптарын аткарууга убада берип, шарттарды карап чыгууга убакыт сурашкан.

Мындан он жыл мурун Жаңы-Өзөндө мунай өндүргөн "Өзенмунайгаз" жана "Каражанбасмунай" компанияларынын жумушчуларынын иш таштоосу кан төгүү менен аяктаган.

Полиция ок атуучу курал колдонуп, каршылык акциясына чыккандар каза тапкан. Расмий маалымат боюнча ал окуяда 17 адам окко учуп, жүздөгөн киши жаракат алган.

Дагы жүктөңүз

XS
SM
MD
LG