Линктер

ЧУКУЛ КАБАР!
шаршемби, 8-апрель, 2020 Бишкек убактысы 05:06

Экономика

"Токтогул" ГЭСине жетишерлик суу топтолгон

Кыш жакындаганы Кыргызстанда «Токтогул» суу сактагычынын толушу, Өзбекстандан келчү газ, Бишкек жылуулук борборунун отун-сууну канча топтогону өкмөттүк жыйындардан түшпөгөн маселеге айланат.

Быйылкы бюджеттик тартыштык көбөйгөндөн-көбөйүп бараткан чакта кыш камылгасы кандай жүрүүдө?

Суу жетиштүү - көл толук

Жаздан бери Кыргызстан кагылыш-сүрүлүштөн башы чыкпаганы менен, кайриет, суу мол болду. Ушу тапта “Токтогул” суу сактагычы толуп-ташып турат. “Токтогул” катарындагы ГЭСтердин жетекчиси Темирлан Биримкулов кышка даярдык иштери өз ыраатында жүрүп жатканын маалымдап, электр энергиясын үзгүлтүксүз өндүрүүгө жетерлик суу топтолгонун айтат.

- Мына кышка даярданып жатабыз. Дагы эки ремонтубуз бар. “Токтогул” ГЭСи боюнча 2 агрегат, “Күрпсай” ГЭСи боюнча 1 агрегат. Ошолорду бүтсөк биз кышка даяр болобуз. Гидротехникалык курулуштар боюнча эч кандай коркунуч жок. Азыр биздин график боюнча канча электр энергиясын берилсин десе ошончо энергияны бере алабыз.

Т.Биримкулов “Токтогул” катарындагы ГЭСтердин текши баары кышка даярдык жумуштарын жүргүзүп жатышканын, төмөнкү катардагы станциялар жогортон жөндөлүп, ал жактан канча суу кое берилсе ошого жараша электр энергиясын иштеп чыгарууга ыңгайлашканын маалымдады. Быйыл соңку жылдардагыдай жарыкты “жалп” өчүрүү болбостугун, өзгөчө эле бир жагдай түзүлүп калбаса энергия керектүү өлчөмдө өндүрүлүп чыгарыларын, эң башкысы “Токтогул” көлүндө жетиштүү суу топтолгонун ырастады. Ансыз деле көлгө канча суу топтолгону маалымдоо каражаттарында күн кур эмес кабарланып, анын чындыгын Ош-Бишкек кан жолундагы жүргүнчүлөр көрүп өтүшүүдө.

Көмүр маселесинин көйгөйү

“Электр станциялары” акционердик коомунун пресс-катчысы Кубанычбек Жакыповдун маалымдашынча, быйыл Бишкек жылуулук борборуна жетиштүү көмүр топтоо аракети көрүлүүдө. Азыр жылуулук борбордун кампасында 114 миң тонна көмүр турат.

- Бул жылы кыштан өтүш үчүн 850 миң тонна көмүр керек. Эскерте кетсек, азыркы мезгилде 400 миң тонна көмүр алуу боюнча Казакстандын көмүр компаниялары менен келишим түзүлгөн. Азыр көмүр келип жатат. Андан тышкары 100 миң тоннага Кыргызстандын көмүр компаниялары менен келишим түзүлгөн. Булар да көмүрлөрүн ташып жатышат. Андан тышкары Казакстандын көмүр компаниялары 230 миң тонна көмүрдү гуманитардык жардам катары берүүдө. Мындан тышкары Казакстан компаниялары менен 20 миң тонна мазутка келишим түзүлгөн. Булар дагы мазутту жөнөтүп жатышат.

“Электр станциялары” АК Казакстанга сатчу 1 миллиард киловат саат электр энергиясынан түшкөн акчанын чыпчыргасын коротпой Бишкек жылуулук электр борборун отун-суу менен камсыздоого жумшамакчы.

Кымбатбаа жылуулук, электр энергиясын иштеп чыкчу ири ишкананы жеке колго өткөрүп, өкмөт анын баасын аныктоо гана милдетин өзүнө алуу аракетин буга чейин эки ирет жасап көрдү. Бирок да Бишкек жылуулук-электр борборун сатып алууга куштар кардар чыккан жок. Аны менен учурунда сатууга коюлган “Түндүкэлектр” Убактылуу өкмөт декрети менен кайра мамлекет ээлигине өткөрүлдү.

Мамлекет ээлигине “Кара-Кече” көмүр кени да өткөрүлдү. Жеке менчик компаниялардын ордуна келген “Кара-Кече көмүр” мамлекеттик ишканасы азырынча ишин баштай элек. “Кыргыз көмүр” мамлекеттик ишканасынын жетекчи орунбасары Валерий Бобровдун ырасташынча, жаңы ишкананын жетекчиси дайындалып, мурунку “Беш-Сары” компаниясынан калган жерди кантип казуунун амал-аргасын ойлонуп отурган кези. Кышка чейин жаңы ишкана ишин баштап Бишкек жылуулук борборуна, элге көмүр сатууга жетише алабы-жокпу суроосу азырынча ачык.

- Эл болсо бизде эреже катары суук түшөргө жакын отун-сууну эстейт. Принцибинде бардык көмүр кендери, анын ичинде Миң-Куш, Кара-Кече да бар, жылуулук сезонуна даяр. Биз атайын комиссия түзүп бардыгын көрүп чыктык. Баса белгилеп айтып коеюн, азыр 154 миң тонна көмүр даяр турат. Муну биз Бишкек ТЭЦине ташыйбыз, албетте, элге да сатабыз.

Отун бар, пул жок

Анткен менен кышка даярдык Кыргызстанда мурда болуп көрбөгөн бюджеттик таңкыстыкка туш келүүдө. Кыргызстандын Каржы министри Чоробек Имашовдун ырасташынча, быйыл жарым жыл ичинде бюджеттик чыгымдоолор мурда болуп көрбөгөндөй чекке жетти.

- Жыл ортосунда бюджет таңкыстыгы ички дүң продуктка карата 15,3% чыкты. Чыгымдоолор Кыргызстан тарыхында мурда болбогон коркунучтуу чекке жетти. Ал ички дүң продуктун 42% түздү. Бюджет таңкыстыгы 28 миллиард сомго чыкты. Бул жалпы чыгымдоолордун 32% чыкканын туюндурат.

Өкмөт башчынын 1-орунбасары А.Муралиев министрлер кабинети резервдеги 9 миллиард ашуун сомду толугу менен чыгымдап, казына капчыгы таптакыр бош калганын айтйт.

- Биздин колубузда болгону 75 миллион гана сом калды. Мындай ыраат бизди дефолтко алып барат. Мен ачык эле айтып коеюн.

Кыргызстанда жылына 2 миллион тоннага жакын көмүр жагылат. Эми болсо ошончолук отунду кайсы акчага качан сатып алуу проблемасы чыгууда.

Баалардын кымбатташы, ага карата көрүлүп жаткан чаралар туурасында Монополияны жөнгө салуу боюнча мамлекеттик агенттиктин директору Бабырбек Жээнбеков “Азаттыктын” суроолоруна жооп берди.

- Соңку бир аптанын ичинде ун чыгаруучу жети ишканага бааларды жасалма көтөргөн деген эскертүү берилип, ундун баасы 1-2 сомго төмөндөдү. Бирок жалпы баалар дагы деле өсүп жатканы байкалып атат. Сиздер кандай чараларды көрүп жатасыздар?

Бабырбек Жээнбеков: Ооба, бүгүнкү күндө Бишкек шаарында жайгашкан 6 ун комбинатка эскертүү бергенбиз. Андан тышкары Кыргызстандын аймагында жайгашкан 30дан ашык ишканаларга ундун баасын жасалма кымбаттатууну токтотуу боюнча эскертүү берилген.

Бүгүнкү күндө Ош аймагында, түштүк жергесинде көпчүлүк ун чыгарчу комбинаттар бааны 5 сомго чейин төмөндөтүштү. Бул аябай эле жакшы көрсөткүч. Ал эми Бишкек шаарында негизинен 1-2 сом 50 тыйынга чейин баалар төмөн түшүп жатат. Бул биздин алгачкы жеңишибиз деп эсептейм.

Бүгүнкү күндө шаардагы 6 ишкананын бааны көтөрүү боюнча иш аракеттерин текшерүү биздин кызматкерлер тарабынан жүргүзүлүп жатат. Биз келе жаткан жуманын шейшемби, шаршемби күндөрү текшерүүнү бүтөбүз го деп ойлоп отурабыз. Эгерде бүтсөк натыйжасы чыгыш керек.

- Унга да баалар төмөндөшү мүмкүнбү?

Бабырбек Жээнбеков: Биздин божомолубуз боюнча баалар төмөндөш керек. Анткени баалардын кымбаттай баштаганына бир ай болуп калбадыбы. Ошол мезгилде баалардын кымбатташына эч кандай негиздер жок болчу. Башка жактан, же болбосо биздин республикада өндүрүлгөн буудайды сатып алуу ал мезгилде жүргүзүлгөн эмес. Алар мурдагы баада сатып алган буудайлар менен иштеп атышкан, эч кандай өндүрүштүк кошумча сарптоолор болгон эмес. Ошондуктан бааларды көтөрүүгө эч кандай негиз болгон эмес деген негиз менен кайра мурдагы калыбына алып келгиле деген талаптарды коюп атабыз буларга.

- Мындан башка дагы азык-түлүк продуктылары, анын ичинде суу май, кумшекердин баасы да кескин өсүп атпайбы. Сиз ушулардын баасын көзөмөлдөө үчүн да өкмөткө сунуш киргизгениңизди айттыңыз эле. Бул маселе кандай чечилип атат?

Бабырбек Жээнбеков: Бул маселе президент Роза Исаковна Отунбаеванын көзөмөлүндө турат. Ал киши бизге кайра-кайра телефон чалып, эмне кылып атасыңар, кандай чара көрүп атасыңар дегенден кийин биз болгон күч аракетибиздин бардыгын жумшап атабыз. Бирок, тилекке каршы, биз бүгүнкү күндө базар экономикасын рынок бааларын көзөмөлдөөгө мүмкүнчүлүгүбүз болбой жатат. Анткени мыйзам буга уруксат бербейт. Биз ушул маселени көтөрүп, өткөндө президентке кайрылганбыз. Биз 10 чакты элге негизги керектүү деп эсептелген продуктылардын бааларынын жүрүшүнө көзөмөл жүргүзүүгө Указ чыгарып берүүсүн өтүнүп кайрылган элек. Азыр ал маселе каралуунун үстүндө, ашып кетсе бир жуманын ичинде чечилип калат деген ойдо турабыз. Эгерде чечилип калса, анда биз эң керектүү делген кумшекер, суу май, ун, нандын баасына көзөмөл жүргүзүүгө мүмкүнчүлүк алат элек.

- Рахмат.

Дагы жүктөңүз

XS
SM
MD
LG