Линктер

ЧУКУЛ КАБАР!
шаршемби, 8-апрель, 2020 Бишкек убактысы 05:02

Экономика

Баалардын кымбатташы, ага карата көрүлүп жаткан чаралар туурасында Монополияны жөнгө салуу боюнча мамлекеттик агенттиктин директору Бабырбек Жээнбеков “Азаттыктын” суроолоруна жооп берди.

- Соңку бир аптанын ичинде ун чыгаруучу жети ишканага бааларды жасалма көтөргөн деген эскертүү берилип, ундун баасы 1-2 сомго төмөндөдү. Бирок жалпы баалар дагы деле өсүп жатканы байкалып атат. Сиздер кандай чараларды көрүп жатасыздар?

Бабырбек Жээнбеков: Ооба, бүгүнкү күндө Бишкек шаарында жайгашкан 6 ун комбинатка эскертүү бергенбиз. Андан тышкары Кыргызстандын аймагында жайгашкан 30дан ашык ишканаларга ундун баасын жасалма кымбаттатууну токтотуу боюнча эскертүү берилген.

Бүгүнкү күндө Ош аймагында, түштүк жергесинде көпчүлүк ун чыгарчу комбинаттар бааны 5 сомго чейин төмөндөтүштү. Бул аябай эле жакшы көрсөткүч. Ал эми Бишкек шаарында негизинен 1-2 сом 50 тыйынга чейин баалар төмөн түшүп жатат. Бул биздин алгачкы жеңишибиз деп эсептейм.

Бүгүнкү күндө шаардагы 6 ишкананын бааны көтөрүү боюнча иш аракеттерин текшерүү биздин кызматкерлер тарабынан жүргүзүлүп жатат. Биз келе жаткан жуманын шейшемби, шаршемби күндөрү текшерүүнү бүтөбүз го деп ойлоп отурабыз. Эгерде бүтсөк натыйжасы чыгыш керек.

- Унга да баалар төмөндөшү мүмкүнбү?

Бабырбек Жээнбеков: Биздин божомолубуз боюнча баалар төмөндөш керек. Анткени баалардын кымбаттай баштаганына бир ай болуп калбадыбы. Ошол мезгилде баалардын кымбатташына эч кандай негиздер жок болчу. Башка жактан, же болбосо биздин республикада өндүрүлгөн буудайды сатып алуу ал мезгилде жүргүзүлгөн эмес. Алар мурдагы баада сатып алган буудайлар менен иштеп атышкан, эч кандай өндүрүштүк кошумча сарптоолор болгон эмес. Ошондуктан бааларды көтөрүүгө эч кандай негиз болгон эмес деген негиз менен кайра мурдагы калыбына алып келгиле деген талаптарды коюп атабыз буларга.

- Мындан башка дагы азык-түлүк продуктылары, анын ичинде суу май, кумшекердин баасы да кескин өсүп атпайбы. Сиз ушулардын баасын көзөмөлдөө үчүн да өкмөткө сунуш киргизгениңизди айттыңыз эле. Бул маселе кандай чечилип атат?

Бабырбек Жээнбеков: Бул маселе президент Роза Исаковна Отунбаеванын көзөмөлүндө турат. Ал киши бизге кайра-кайра телефон чалып, эмне кылып атасыңар, кандай чара көрүп атасыңар дегенден кийин биз болгон күч аракетибиздин бардыгын жумшап атабыз. Бирок, тилекке каршы, биз бүгүнкү күндө базар экономикасын рынок бааларын көзөмөлдөөгө мүмкүнчүлүгүбүз болбой жатат. Анткени мыйзам буга уруксат бербейт. Биз ушул маселени көтөрүп, өткөндө президентке кайрылганбыз. Биз 10 чакты элге негизги керектүү деп эсептелген продуктылардын бааларынын жүрүшүнө көзөмөл жүргүзүүгө Указ чыгарып берүүсүн өтүнүп кайрылган элек. Азыр ал маселе каралуунун үстүндө, ашып кетсе бир жуманын ичинде чечилип калат деген ойдо турабыз. Эгерде чечилип калса, анда биз эң керектүү делген кумшекер, суу май, ун, нандын баасына көзөмөл жүргүзүүгө мүмкүнчүлүк алат элек.

- Рахмат.
Оштогу тополоңдо 120 чакты ишкана өрттөлүп, таланып-тонолгон.

Июндагы массалык башаламандыктан түштүк борборундагы 362 ишкана катуу жапа чекти. Мунун 120 чактысы өрттөлүп, таланып-тонолду. Жалпы чыгым азырынча 412 миллион сомго бааланууда. Бирок борбордук органдар жабыркагандардын ал-жайын али сураштыра элек. Бул туурасында экономиканы өнүктүрүү министри менен ишкерлердин Ош шаарындагы жолугушуусунда сөз болду.

Ош шаардык бийлиги маалымдашынча, июндагы массалык башаламандык мезгилинде түштүк башкалаасында 362 ишкана талкаланган. Анын ичинен 120 чактысы өрттөлүп жана таланып-тонолгон. Атайын комиссиянын эсебинде, жалпы чыгым азырынча 412 миллион сом деп айтылууда.

Аткарылбаган декрет

Убактылуу өкмөттүн эки ай мурдагы № 77-декретине ылайык чоң программа жарыяланып, анда жаңжалдан жабыркаган ишкерлерди үч жылга чейин салыктын түрлөрүнөн бошотуу жана алардын тарткан зыяндарын мамлекет казынасынан төлөө милдеттери камтылган. Бирок ушул тапшырманын эмдигиче аткарылбай жатышы экономиканы өнүктүрүү министри Эмил Үмөталиев менен Ош шаарынын вице-мэри Алымжан Байгазаковду кайым айтыштырды.

- Декретте «программага киргендер» деп жазылып калыптыр. Демек, ага кимдер киришет? Дал ушуга жооптуу биз аткарбаптырбыз. Эми мындай кылалычы. Ким тизмени түзөт, ошонун үстүндө ылдам иштейли. Антпесек, сурап атышат. Биз чындап убакыттан уттурдук. Элден дагы уялып бүттүк, - деди экономиканы өнүктүрүү министри Эмил Үмөталиев.

Жооп иретинде сүйлөгөн Ош шаарынын вице-мэри Алымжан Байгазаков буларга токтолду:

- Биз Декреттеги программаны толук аткарып, а түгүл тизмелерди ирээттеп койгонбуз. Жергиликтүү бийлик тарабынан комиссия уюшулуп, кесепеттин тоскон пайызы такташтырылган. Өкмөткө жети-сегиз жолу кат жөнөттүк. Бирине дагы жооп жок. Айла куруганда кечээ өзгөчө кырдаал министри менен байланыштым. «Силер комиссия төрагасысыңар, биз силердин тапшырмаларды бүтүрдүк. Мындан аркысын кандай кылабыз?» десем, ал «Тиякка билдирдим. Кат дагы жөнөтттүм» деди. Иш ошо бойдон токтоп турат. Бул жерде биздин күнөөбүз жок. Ош шаар жетекчилиги олтуруп алган жерибиз жок. Күнү-түнү иштеп атабыз.

Андан ары өз сөзүндө Өкмөт мүчөсү Эмил Үмөталиев № 77-декреттин аткарылбай калышына борбордук да, шаардык да бийлик бирдей айыптуу экендигин белгилеп, мындан ары бул маселенин үстүндө ийиндеше иштешүү милдети тургандыгын эскертти.

Ошту экономикалык кризис такымдап турабы?

Бул арада жабыркагандар тизмесине илинген оштук ишкерлер айтышынча, декрет күчүнө киргенине карабастан салыктын бардык түрлөрүн кадимкидей төлөттүрүп, Өкмөт алардын таламын талашпай келаткандыгы күмөндүү ойлорду жаратууда. Мисалы, Кудайберди Арипов жетектеген «АрТур» ишканасы Ош окуясында кыйыр мүнөздө зыянга учураган. Ошентсе да, бул жөнүндө сураган бийлик жок. Тескерисинче, мекемеге мурдагыдай эле план тагып, аткарууга мажбурлашууда.

- Аралаш уюмдардан мендеги экөөсү күйүп кетти. Биз аларга жабдыктарды тапшырган элек. Аларды ремонттоп туруп колубузга карматышмак. Чындыгында, өнөктөштөрүбүздүн биздин алдыбыздагы милдеттенмебизди аткара албай калдык деген шылтоосу жүйөөлүү. Ошол эле учурда биз дагы жабыркадык да. Мисалы, жанагыл жумуштарды аягына чыгаруу үчүн тигилерге ири суммадагы акчаны алдын ала төлөгөнбүз. Декретте өрттөлгөн ишкана-мекемелер жана күйгөн мүлктөр гана мамлекет тарабынан калыбына келтириле тургандыгы айтылган. Ошентип, биз азыркыга чейин абада асылып турабыз. Бул жерде, менимче, калыстык жана адилеттүүлүк болбой жатат, - деди Кудайберди Арипов.

Ош жергесиндеги жападан жалгыз арак заводу, кийинчерээк «Акказ» атыккан жоопкерчилиги чектелген коомдун күлү да жайдагы тополоң мезгилинде көккө сапырылган.

- Ушул тапта жүздөн ашуун адам жумушсуз калды. Эми заводду толук бойдон тикелөө үчүн жок дегенде бир миллион доллар керек. Кытайдан донор таптык. Алар менен тил табышып сүйлөшсөк, «Силер мамлекеттик ишкана эмес экенсиңер. Ошондуктан, ишенчилик жок. Андыктан, Өкмөтүңөр кепилдик беришсин, ошондо гана каалаган суммаңарды аласыңар!» деп шарт коюп жатышат, - деди «Акказ» арак заводунун башчысы Урматбек Эргешов. Анын ырасташынча, ишкана жыл сайын мамлекет казынасына 35-40 миллион сом салык төгүп турчу экен.

Анткени менен бизнес чөйрөсүнүн айрым өкүлдөрү алардын кыйраган ишкана-мекемелери мэриянын атайын комиссиясынын көңүл сыртында калгандыгын, аларды кошкондо чыгымдардын көлөмү дагы өсөөрүн ачыкташты.

- Мага таандык лагманкана жана «Надырбек» кафеси экөө тең талкаланды. Ичинде эч нерсеси калбаптыр. Жадагалса, кашык-табагына чейин талап кетишкен. Каржы полициясы текшерди. Ал эми талап-тооноочулукту милиция карайт экен, аларга даттансам, унчукпай кутулушту. Мэрия комиссия түзүптүр, меникине алар азыркыга дейре басып барышпады, - деди жеке ишкер Ибрагим Хайтиев.

Өз кезегинде экономиканы өнүктүрүү министри Эмил Үмөталиев жергиликтүү бизнесмендерди колдоого мамлекеттин чама-чаркы жоктугун, ал эми кредит маселесин мындан ары жаңыдан уюшулган Өнүктүрүү банкы чечээрин, ал дагы күздөгү парламенттик шайлоодон кийин ишке киришээрин билдирди:

- Бюджетте акча жок. Андыктан биз эч нерсе убада кылбайбыз. Тигил Бишкек деле ушундай ойдо турат. Кантсе да, ишти кыла береликчи, калганы бирдеме болоор.

Ошол эле учурда жергиликтүү талдоочулар инвесторлордун чөнтөгүнөн эмес, ички мүмкүнчүлүктөрдүн эсебинен бүлүнгөндү толуктап, кыйраганды тикелөөгө болоорун айтышууда. Ошого улай борбордук бийлик бул өңүттө чукул чараларды көрбөсө, Ош шаары жакын арада экономикалык кризиске кабылаарын да эскертишүүдө.

Дагы жүктөңүз

XS
SM
MD
LG