Линктер

ЧУКУЛ КАБАР!
4-Март, 2021 бейшемби, Бишкек убактысы 13:22

Экономика

«Спекулянт» дүкөндөр түйүнү бир нече күндөн бери жабык турат.

Бул жуманын ичинде «Спекулянт» дүкөндөр түйүнүнүн эки кызматкери, «Нават» чайканасына ээлик кылган адамдардын бири камалганы белгилүү болду. Алар оор деп эсептелген беренелер боюнча айыпталып жатат.​

«Кыргызстанга баргандан коркуп жатам»

«Спекулянт» дүкөндөр түйүнү бир нече күндөн бери жабык турат. Дүкөндүн эки бухгалтерине Жазык кодексинин 319-беренесинин («Коррупция») негизинде кылмыш иши козголуп, Бишкек шаардык милициясынын убактылуу кармоочу жайына камакка алынган.

Башкы прокуратуранын маалыматына караганда, «Спекулянт» дүкөнүнүн жетекчилери жана кызматкерлери Кыргызстанга сактоо мөөнөтү өтүп кеткен товарларды ташып жүргөн. Алардын мындай мыйзамсыз иштерине укук коргоо, фискалдык органдардын кызматкерлери жардам берип жүргөнү айтылууда.

Мекеменин маалымат жана коомчулук менен байланыш бөлүмүнүн прокурору Эрмек Асанов «Азаттыкка» мындай дейт:

«Тинтүү жүргүзүү учурунда коммерциялык компаниялардын кеңселеринде жана кампа жайларында сактоо мөөнөтү өтүп кеткен ири көлөмдөгү өндүрүм табылган. Ошондой эле товарлардын мөөнөтүн даярдоо боюнча жабдуулар жана алар менен бирге жасалма этикеткалар табылган. Азыркы учурда сотко чейинки тергөө иши боюнча бардык фигуранттарды жана мамлекеттик органдардагы колдоо көрсөткөн кызмат адамдарын аныктоо, аларды кылмыш жоопкерчилигине тартуу боюнча тиешелүү тергөө амалдары жүргүзүлүүдө. Бул сотко чейинки териштирүү иши боюнча тийиштүү экспертизалар дайындалган».

«Спекулянт» дүкөнүнүн жабылышына алып келген ишти күч түзүмдөрүнүн (УКМК, ИИМ, Башкы прокуратура) өкүлдөрүнөн түзүлгөн мекеме аралык тергөө тобу иликтеп жатат. Азыркы учурдагы маалыматтар боюнча, иштин алкагында «Спекулянттын»​ эки кызматкеринен башка камакка алынгандар жок.

Аталган дүкөн менен байланыш түзгөн кызмат адамдарынын аты-жөнү да атала элек.

«Спекулянт»​ дүкөнү Бишкек шаарында 2017-жылдан бери иштеп, кафе-ресторандарды, калаа тургундарын азык-түлүк менен камсыз кылып келген. Бул бренддин алдында иш алып барган алты дүкөн бар. Азыркы учурда алардын бардыгы жабык турат. Дүкөндөр түйүнүнө Орусиянын жараны Василий Щербина ээлик кылат. Ал бүгүнкү күндө Кыргызстанга келүүдөн чочулап жатканын айтып, күч түзүмдөрүнүн кадамын «атайын жасалган иш»​ деп баалады:

Василий Щербина.
Василий Щербина.

«Башаламандык болуп жатат. Күч түзүмдөрү адам укуктарынын бардык ченемдерин бузуп жатышат. Алар 21-январда биздин жабык турган кампаларга кайрадан кирип келишкен. Алар болгон документтерди жасаганга аракет кылып жатышат. Биз эч кимге пара берген эмеспиз жана дүкөндөрүбүздө мөөнөтү өтүп кеткен азык-түлүк болгон эмес. Камакка алынган эки бухгалтерге болуп көрбөгөндөй басым болуп жатат. Ошондой эле кампабыздагы электр жарыгы өчүрүлгөндүктөн ал жердеги азык-түлүктөр бузула баштады. Болгон эсептерим да тоңдурулду. Биздин бизнести тартып алуу аракети жүрүп жатат. Азыр Кыргызстанга баргандан коркуп жатам»​.

Василий Щербина «Спекулянт»​ дүкөнү мамлекетке ай сайын 3 миллион сомдон 8 миллион сомго чейин салык төгүп келгенин, азык-түлүктүн сапатына жооп берген документтер бар экенин кошумчалады. Ал бийлик өкүлдөрүнө жана Орусиянын Кыргызстандагы элчисине да кайрылган.

«​Наваттын» ээлеринин бири да кармалды

«Спекулянт»​ дүкөнүнө байланышкан окуяны улай эле «Нават»​ресторанына ээлик кылган адамдардын бири Сергей Острецов кармалганы белгилүү болду. Ал азыркы учурда атайын кызматтын убактылуу кармоочу жайында отурат. Сергей Острецов «кылмыштуу жол менен табылган акчаны күрөөканалар аркылуу адалдаштырган»​ деп айыпталып жатат. Острецов өзүнүн кармалышы боюнча комментарий бере элек.

«​24 kg» агенттиги өздүк булактарына таянып, ишкерге ушундай жол менен кимдир-бирөө басым кылганга аракеттенгенин жазып чыккан. Бул маалыматты Улуттук коопсуздук боюнча мамлекеттик комитеттин (УКМК) басма сөз кызматы четке какты:

«​Бул маалымат чындыкка дал келбейт. УКМК күрөөканалардын тармагын жамынып алып банк иштерин мыйзамсыз жүргүзүү, 2009-жылдан бери ири өлчөмдөгү салык төлөөдөн баш тартуу фактыларын иликтеп жатат. Ошондой эле күрөөканалар түйүнү аркылуу кылмыштуу кирешелерди адалдаштырууга катышкан адамдардын тобу текшерилип жатат. Алар жөнүндө маалымат тергөө бүткөнгө чейин ачыкка чыгарылбайт».

Сергей Острецовдун «Наваттан» тышкары «РосФинансКредит чакан насыя компаниясы» жоопкерчилиги чектелген коомунда да үлүшү бар. Острецов өзүнүн кармалышы боюнча комментарий бере элек. «Нават» ресторандар түйүнү менен байланышканыбызда өзүн жетекчи катары тааныштырган айым бул ишти «толугу менен абсурд» деп атады.

«​Ишкерлерге берилген белги»

Өткөн жумада эле Кыргызстанга чет элдик түз инвестицияларды тартууну камсыз кылыш үчүн инвестицияны колдоо иштерин жеңилдеткен мыйзамга кол коюлган. Ага ылайык, өндүрүштүк жана социалдык курулуш үчүн аймактарда жер тилкелерин трансформациялоо укугу жергиликтүү бийликке берилип, инвестициялык босогонун көлөмү 50 млн. доллардан 10 млн. долларга түшүрүлгөн болчу.

Экономика боюнча эркин эксперт Кайрат Итибаев ишкерлердин камалып жатышы өкмөттүн аракеттерин жокко чыгарат деген ойдо.

Кайрат Итибаев.
Кайрат Итибаев.

«​Албетте, кылмышка байланыштуу шек саналып жаткан ишкерлердин күнөөсүн сот гана аныктайт, - деди ал. - Бирок ишкерлер тыюу салынган уюмдарды каржылап же оор кылмышка барбагандан кийин аларды камаштын кереги бар беле? Анын үстүнө азыркы кризистик учурда бизнести сыйлашыбыз керек. Азыр адегенде мамлекеттик мекемелердеги коррупцияны жоюп, мыйзамдын үстөмдүгүн орнотушубуз керек. Андан кийин гана бизнести текшерсе болот. Бүгүнкү окуялар - ишкерлерге берилген белги. Эми алар Кыргызстанда иш баштагандан коркуп калышат».

Ал эми экономика илимдеринин доктору Төлөнбек Абдыров ишкерлерге тиешелүү тергөө иштери толугу менен ачык жүрүш керек деп эсептейт. Анын айтымында, тергөө учурундагы күмөндүү ойлор үчүн өлкөдөгү инвестициялык климат жабыркап калбашы керек. Абдыров мындан тышкары керектөөчүлөрдүн укугу биринчи орунда турарына басым жасады:

Төлөнбек Абдыров.
Төлөнбек Абдыров.

«Ишкерлердин укуктарын коргоп, алардын ишин алдыга сүрөгөн жакшы иштер жүрүп жатат. Азыркы маалда аларды текшерүүгө тыюу салган мораторий да бар. Албетте, ишкерлик мамлекеттин колдоосуна муктаж. Ошол эле маалда катардагы керектөөчүнүн укугун унутуп жаткандайбыз. Дүкөндөр менен базарларда сапаты начар, сактоо мөөнөтү өтүп кеткен азык-түлүк сатылып жатат. Аны текшерген киши жок. Бир нерсе болсо ишкерлер кыйкырып чыгат. Бул окуяларда кайчы пикир бар. Колдон келсе ишкердин жана керектөөчүнүн укугун бирдей алып жүрүшүбүз зарыл».

Кыргызстандагы инвестициялык климат октябрь айындагы элдик толкундоодон кийин начарлай түшкөн эле. Ал учурда белгисиз жарандар кен иштеткен компанияларга кол салып, эс алуу жайларынын мүлкүн талкалап, өрттөгөнгө чейин барышкан.

Коллаж.

20-21-январда Жогорку Кеңештин жалпы жыйындарында Орусияга жете албай жаткан мигранттардын маселеси көтөрүлдү. Талкууда айрым депутаттар Кыргызстанда жумушсуздук күч алганын белгилешип, мигранттар Орусияга оңой жетип алышы үчүн поезд каттамдарын калыбына келтирүү сунуш кылышты.

Талас облусунун тургуну Мухтар Айбек уулу Орусияда кондитердик цехте иштеп үй-бүлөсүн багып жүрчү. Ал 2020-жылдын октябрь айында Кыргызстанга дарыланганы келген. Бир-эки айдан кийин кайра Москвага кетип калам деп ойлогон. Бирок учак билетинин баасы асмандап кеткендиктен жумушуна кайта албай отурат.

«Авиабилет 45 миң сом дешти. Ага кошулуп кайра өзүнчө «негиздеме» деген кагазы 12-13 миң сом экен. Кыргызстанда жумуш жок. Болсо да айлыгы аз. Азыр үй-бүлөмдү бага албай кыйналып жатам», - деди Айбек уулу.

20-январда Жогорку Кеңеш ички эмгек рыногун кошуна өлкөлөрдөн келген эмгек мигранттарынан коргоо боюнча мыйзам долбоорун талкуулады. Аны талкуулоо учурунда депутат Акылбек Жапаров буга чейин Орусияда иштеп келген эмгек мигранттарын Москвага поезд менен болсо да жөнөтүүнү сунуш кылды. Ал мындай пикирин Кыргызстанда жумушсуздардын катары калыңдап, уурулук күчөгөнү менен байланыштырды:

«Москванын мэри Собянин бир топ жумуш орду бошоп, иштегенге киши жок болуп жатканын айтты. Биз авиакаттамдарды ордуна келтире албай жатабыз. Керек болсо эшелон-эшелон кылып поезд менен балдарыбызды жеткиргенге аракет кылышыбыз керек. Билеттердин баарын өкмөт субсидия кылып бериши керек. Орустун акчасын - 5-10 миллиард рубль алып, балдардын билетин алып берели. Бир-эки жылда кайра өздөрү төлөгөндөй кылып... Жумушсуздук күчөп баратат».

Депутат бул маселени өкмөттүн алдына кабыргасынан койду. Бирок анын пикири коомчулукта түрдүү пикир жаратып, социалдык тармактарга кызуу талкууланган темага айланды.

Коронавирус пандемиясынан улам Орусияга кирип-чыгуу эрежелери татаалдашкан. Орусиянын чек аралары 2020-жылдын март айынан бери жабык. Аба каттамдарына да чектөө киргизилген. Учурда Бишкектен жана Оштон Москвага аптасына эки каттам жүргүзүлөт. Билеттин баасы авиакассаларда 30 миң сомдон 70 миң сомго чейин сатылууда.

Карантин шартында Кыргызстанда жүргүнчү ташыган темир жол каттамдары да жабылган. Транспорт жана жол министринин орун басары Талантбек Султабаев учурда жасалып жаткан иштер тууралуу маалымат берди:

«31-декабрдан баштап ички жүргүнчүлөрдү ташуу боюнча каттамды жандандырдык. Ал эми чет өлкөлөргө каттамды жандандыруу маселеси Орусия менен Казакстандын өкмөттөрү менен чогуу чечилет. Темир жол каттамдарын жүргүзгөнгө биздин техникалык даярдыгыбыз жетиштүү. Бирок коронавируска байланыштуу бул үч өлкөнүн штабдары биргелешип чече турган маселе болуп турат. Учурда сүйлөшүүлөр жүрүп жатат, бирок каттамдар качан жанданары белгисиз».

21-январда Жогорку Кеңеште бул маселе кайра көтөрүлдү. Депутат Осмон Турдумамбетов авиабилеттердин баасына кызыкты.

«Элди багып жаткан мигранттардын маселесин чече албай жатабыз. Жарандык авиация агенттиги менен Мамлекеттик миграция кызматы ар башка жоопту айтышат. Бирок авиакаттамдарды көбөйтүү маселеси ачык бойдон турат. Өкмөт ишти эртерээк баштабаса кеч болуп калат», - деди ал.

Коронавирус пандемиясына чейин Бишкек менен Оштон Москвага бир жума ичинде эле кеминде ондой рейс болуп, 2 миңдей жүргүнчү ары-бери каттап турган. Каттамдын бир тарабы 15-20 миң сомдун тегерегинде болуп келген.

18-январда Жарандык авиация агенттигинин директору Сталбек Шаршеев авиабилеттерди арзандатыш үчүн Кыргызстан Орусиядан туруктуу аба каттамдарын көбөйтүүнү суранганын билдирген. Азырынча орус бийлигинен тиешелүү жооп келе элек.

Шаршеев авиакомпаниялар пандемияда тарткан чыгымдарын жабыш үчүн билет баасын жогорулатууга аргасыз болуп жатканын айткан. Ал Жарандык авиация агенттиги билеттердин баасын көзөмөлдөй албай турганын да кошумчалады. Шаршеевдин айтымында, авиакомпаниялар өз ара атаандаштыктын негизинде билеттин баасын бекитет.

Миграция боюнча адис Улан Шамшиев миграциянын эсебинен жан баккан кыргызстандыктарга колдоо керек болуп жатканын белгиледи:

Миграция боюнча эксперт Улан Шамшиев
Миграция боюнча эксперт Улан Шамшиев

«Кыргызстандын экономикасы жумушсуздукту толугу менен жоё албайт. Муну баарыбыз түшүнүп турабыз. Ошондуктан кыска убакыттын ичинде жумушсуздук маселесин чечиш үчүн мигранттарды колдошубуз керек. Ошол эле кезде өкмөт да тиешелүү аракеттерди көрүп жатат. Кыргызстандын 2,5 миллионго чукул жумушка жарамдуу жараны бар. Анын 40% жакыны миграциядан жан багат. Жумушсуздук маселеси азыр анча байкалган жок. Бирок жаз айлары менен экономикалык шарттардан улам миграция кайрадан күч алышына өбөлгө түзүлөт. Бул жалаң эле Кыргызстанда болуп жаткан жок. Дүйнөлүк тенденция ушундай болуп турат».

Карантинде иш токтогондуктан Орусиядагы түмөндөгөн кыргызстандык мигранттар мекенине кайтып келишкен. Расмий маалымат боюнча пандемия башталгандан бери 60ка жакын өлкөдөн 60 миңдей кыргызстандык мекенине келген. Алардын басымдуу бөлүгү Орусияда жүргөн. Айрым эксперттик талдоолор боюнча бери дегенде 100 миңден ашык мигрант Кыргызстанга кайткан. Мунун айынан жумушсуздук да күч алганы айтылууда.

Улуттук статистика комитетинин маалыматына ылайык, өлкө боюнча жалпы жумушсуздардын саны 2020-жылга карата 156 300 кишини түзөт. Расмий эмес булактарда болсо ишсиздердин катары жарым миллионго жетери айтылып жүрөт. Улуттук статистика комитети COVID-19 пандемиясынан улам Кыргызстандагы үй-бүлөлөрдө бери дегенде бирден киши жумушсуз калганын билдирген.

Соңку маалыматтар боюнча бул кезде Орусияда иштеген кыргызстандыктардын саны 550 миңдин тегерегинде. Мурдагы жылдары алардын саны туруктуу 700-750 миңден ашып, миграцияга чогуу чыккан балдарын жана үй-бүлө мүчөлөрүн кошо эсепке алганда 1 миллионго чамалачу.

Дагы жүктөңүз

XS
SM
MD
LG