Линктер

ЧУКУЛ КАБАР!
18-Январь, 2022 шейшемби, Бишкек убактысы 17:37

Экономика

Кыргыз валютасы.

Жогорку Кеңеште Салык кодексинин толук өзгөртүлгөн долбоору биринчи окууда каралды. Министрлер кабинети жаңы салык мыйзамдары өлкөдөгү көмүскө экономиканы кыскартууга багытталган жана заманбап бизнеске ылайык жазылганын билдирүүдө. Бирок серепчилер андагы тобокелдиктерди белгилеп жатышат.

Ошентип, октябрдын башынан бери Экономика министрлигинин сайтында турган “Салык кодексинин" долбоорунун концепциясы парламентте биринчи окуудан өттү.

Жаңы салык кодексинин кыскача мазмуну

Бул 2008-жылы кабыл алынган кодекске өзгөртүү эмес, 449 беренеден турган жаңы долбоор. Анда салык төгүүчүнүн жоопкерчилиги, салык кызматынын укуктары, салык чогултуунун чаралары заманга шайкеш келтирилгени айтылып жатат. Демилгечилердин жаңы Салык кодексинде баса белгилеп жаткан айрым сунуштарын санап берели:

  • Өлкөдө бизнести узак мөөнөттүү пландоого шарт түзүү жана экономикалык туруктуулукту камсыз кылуу үчүн Салык кодексине бир жылда бир жолу гана өзгөртүү киргизүү каралган.
  • Салык системасында эки режим болот. Бири – жеңилдетилген чакан жана орто бизнеске багытталган. Экинчиси – ири ишканаларга каралган. Башкача айтканда, жылдык кирешеси 30 миллион сомдон ашпаган ишкана сатуудан жана жеткирүүдөгү кошумча нарк салыгынын ордуна кварталына бир жолу отчет берип, бирдиктүү салык төлөө менен иштөөгө мүмкүнчүлүк алат.
  • Салыкты аралыктан башкаруу системасы сунушталды. Мында компания мамлекеттик органга бухгалтердик системасын көрүүгө уруксат берсе, айрым салыктык текшерүүлөрдөн кутулат.
  • Салык келишимдери менен милдеттүү патент жоюлат. Учурда муну менен көбүнчө кызмат көрсөтүү тармагындагы орто бизнес иштеп келген. Эми алардын салык тарифин Министрлер кабинети аныктайт.
  • Салык кызматынын инспекторлоруна зарыл болгон учурда алгачкы тергөө жүргүзүүгө укук берилет.
  • Электрондук соодага салык киргизилип, Google же Facebook сыяктуу чет өлкөлүк интернет ишканалардын өлкөдөн тапкан пайдасынан салык алынат.
  • Сashback системасы сунушталууда. Жөнөкөй тил менен айтканда жаран соода кылган учурда дүмүрчөгүн талап кылып, аны менен атайын порталдан короткон акчасынын кайсы бир пайызын кайтарып алууга болот. Бул кардар аркылуу бардык соода-сатык, кызмат көрсөтүүнү фискалдаштырууга багытталган.

Жаңы салык кодексиндеги жеңилдиктер

Жогорку Кеңештин 27-октябрдагы жыйынында экономика жана коммерция министри Данияр Амангелдиев азыркы салык мыйзамдары 10 жылдан бери 130дан ашык өзгөртүүлөргө дуушар болгонун, жаңы кодексти кабыл алуу замандын талабы экенин белгиледи. Өлкөнүн башкы экономисти жаңы салык мыйзамындагы жеңилдиктерге токтолду.

“Долбоордо төмөнкү тармактарда салыктар жеңилдетилди. Тигүү тармагында бирдиктүү салык, зергердик тармагында кошумча нарк салыгы жеңилдетилет. Авиациялык тармакта учактарды баасы жогору болгондуктан ташып келүүдө нарк салыгы жеңилдетилет, электробустар дагы кошумча нарк салыгынан бошотулду. Жогорку технологиялар паркына төмөндөтүлгөн 5% салыгы сакталып калды. Накталай эмес сатууда салык 0% сакталып калды. Уюлдук операторлор үчүн сатууда 5% ченем сакталып калды. Мектеп жана бала бакчаларга жеңилдетилген ченем сакталып калды”, - деди Амангелдиев.

Эл өкүлдөрүн чочулаткан беренелер...

Парламенттеги талкууга Министрлер кабинетинин төрагасы, президенттик администрациянын жетекчиси Акылбек Жапаров келип, эл өкүлдөрүнүн суроолоруна көбүнчө өзү жооп берди.

Депутат Абдывахап Нурбаев укук коргоо органдарынын киреше салыгынан бошотулуп калганын сынга алды.

Абдывахап Нурбаев.
Абдывахап Нурбаев.

"Ошол эле мугалим менен медиктердин жашаган үйүн жана машинасын бажычылардыкы менен салыштырып көрсөңүз. Бул кандай адилеттүүлүк болот? Булар айлыгы аз болуп, салык төлөп атат", - деди эл өкүлү.

Министрлер кабинетинин төрагасы Акылбек Жапаров жакынкы жылдары бардыгы салык төлөй турганын билдирди. Дегеле, Жапаров депутаттардын суроо-сунуштарына “долбоор концепциясын кабыл алып берсеңер, экинчи окууга чейин бардыгын чогуу иштеп чыгабыз” деп жооп берип жатты.

Айрым депутаттар жаңы кодекстеги 100 миң сомдон ашык карызы болсо ишкана жетекчилерин чет мамлекетке барышына чектөө жана банктар салык кызматынын суроо-талабы боюнча үч күн аралыгында салык төлөөчүнүн эсеби жана операциялары боюнча маалымат бериши керек деген беренелерге тынчсыздануусун билдирди.

Буга Министрлер кабинетинин төрагасы Акылбек Жапаров мындай жооп берди.

Акылбек Жапаров.
Акылбек Жапаров.

“Өздөрү салык төлөбөй Дубай менен Лондондо эс алып жүрүшөт. 100 миң сомду төлөп коюп чыга беришсин. Коңшу өлкөлөрдө бул система катуу иштеп жатат. Ал эми банк эсептери соттун чечими менен болот. Дүйнө жүзүндө бардык мамлекеттик салык органы текшерсе банктар эсептерди берет. Кыргызстан демократия аралчасы болуп киргизип алган”, - деди Жапаров.

Буга чейинки мамлекеттик органдардын маалыматына ылайык, ишкерлер менен жарандардын салык карызы 24 млрд. сомду түзөт. Карызын 165 миң киши төлөбөй жүрөт. Эл аралык ишкерлер кеңеши мындай чектөөлөр Конституцияга каршы келет деген билдирүү таратышкан.

"Мындай мыйзам демилгелери банк ишмердигинин негизине доо кетирет деп эсептейбиз. Кардарлардын банкка болгон ишениминин көрсөткүчү банктык купуялуулуктун сакталышына байланыштуу. Анан калса, мындай өзгөртүү киргизүү банк купуялуулугу деген түшүнүктүн жоголушуна алып келет. Өз кезегинде мунун бардыгы банк купуялуулугу деп эсептелген маалыматтардын абийирсиз кишилер тарабынан башка максаттарга колдонулушуна алып келиши ыктымал", - деген Эл аралык ишкерлер кеңеши.

Кыргызстандын бийлиги Салык кодексинин жаңы редакциясын быйыл жыл башында президент Садыр Жапаровдун тапшырмасы менен даярдай баштаган. Документ салыктардын бир нече түрүн бириктирүү, администрациялоону жеңилдетүү жана башка максатта жаңыланары айтылган. Кодекстин долбоору боюнча бир нече бизнес уюмдары президентке кайрылып, бир топ сунуштарын жөнөтүшкөн.

Азат Эркебаев

Бир жарым жылдан бери Кытай менен Кыргызстан ортосундагы соода алака жандана элек. Кыргызстан 2020-жылы коронавирус пандемиясы башталган учурда Кытай менен чек арасын толук жапкан. Өткөн апталарда Министрлер кабинетинин төрагасы Акылбек Жапаров кыргыз-кытай чек арасындагы "Торугарт" көзөмөл-өткөрүү бекетине барып, жүк ташуучу автоунаалардын саны көбөйө турганын айтты.

Кыргызстан менен Кытай мамилеси, соода-экономикалык мүмкүнчүлүктөр, тоскоолдуктар тууралуу “Жаңы Жибек-Жолу” соода-экономикалык байланышты өнүктүрүү бирикмесинин төрагасы Азат Эркебаевдин пикирин сурадык.

- Ачыгын айтканда, соода-экономикалык мамилелер бир аз солгундай түштү. Албетте, мунун себеби биринчи кезекте пандемиянын айынан. Ооба, Кытайдан жүктүн келиши жана ал жакка чыгаруу кыргыз ишкерлери үчүн кыйын болууда. Анткени өтө жай өтүп жатат. Муну өзүм дагы жеке ишкер катары жакшы билем. Кыргызстандык ишкерлер өздөрү өндүргөн товарларды Кытайга экспорттоодо дагы өтө чоң чектөөлөргө дуушар болот. Жалпысынан токтоп деле калды десек болот. Буга Кытай тараптан бир эле жооп болууда - азыркы карантиндик-санитардык талаптарга жараша деген. Кытай менен Кыргызстандын ортосунда иштеп жаткан "Торугарт" жана "Эркечтам" өткөрмө бекеттеринде карантиндик нормалар күчөтүлгөн. Ушуга байланыштуу товарларды экспорттоо, импорттоо бир топ кыйынга туруп, чоң маселелерди жаратты. Кыргызстандын экономикасына да зыяны тийди.

- Соода-экономикалык мамилелердин солгундашына бир эле пандемия себеп болдубу? Пандемияга чейин да мамилелер солгундап баштаган деген сөздөр канчалык негиздүү?

- Бул жерде саясий маселеси да бар. Бирок муну өтө басымдуу же болбосо негизги себеби деп айта албайм. Анын да кошумча таасири тийүүдө. Мен мунун себептерин айтсам, Кыргызстандагы Кытай инвесторлорунун иш-аракеттеринин натыйжасы көрүнбөй жаткандыгы, Кытайдын чоң-чоң долбоорлору, кенге байланыштуу же башка дагы инвесторлук долбоорлору кыйынчылыкка учурап жатканынан. Жергиликтүү эл тарабынан аша чапкан иш-аракеттердин болуп жатканын көрүп турабыз да. Мисалга алсак, Солтон-Сары, Чаткалдагы Иштамберди, Баткен облусундагы бир-эки кендерде кытай инвесторлору өздөрүнө залакасы тийди деп эсептейт. Ошол эле учурда иш токтоп калган учурларын биз көрүп турабыз. Бул албетте, Кытайдын расмий бийликтерине жетип турат. Алар мындай иштерге көз жумуп коё алышпайт. Ошолордун залакасы жана саясий-дипломатиялык жактан да бир аз терс таасирлерин тийгизүүдө.

- Ушул мамилелерди оңдоого кандай мүмкүнчүлүктөр бар?

- Албетте, мүмкүнчүлүк кенен бар. Себеби, эки мамлекеттин ортосунда саясий-дипломатиялык жактан алып караганда позитивдүү чоң-чоң иштерди жасаганга же болбосо жакшы достук, кошуналык мамиле кылууга терс таасирин тийгизген саясий маселелер жок да. Тескерисинче, бизде Кыргыз-Кытай мамилеси жогорку деңгээлде же болбосо стратегиялуу кызматташтык деп сыпатталат. Инвестициялык долбоорлорго көбүрөөк көңүл буруп, жаңы багыттарга басым жасасак, бизге жакшы, пайдалуу жактарын алып келет. Тактап айтсак, бизде мурда тоо кен багытында эле өтө чоң долбоорлор болуп келген. Жол куруу жагынан же болбосо энергетика жагынан кээ бир долбоорлор ачыгын айтканда, ошол эле Бишкек ЖЭБ куруу да терс жагын көрсөткөн. Ошондуктан биз дагы жаңы багыттарды ачып көрүшүбүз керек. Мисалы, айыл-чарбаны өнүктүрүп, Кытай базарына чыгарганга аракет кылсак болот. Бул да бизге пайдасын алып келет. Андан тышкары жол-транспорттук коммуникация жагынан да ишке ашыра турган чоң-чоң долбоорлор турат. Ошол эле Кыргыз - Кытай - Өзбекстан темир жолун ишке ашырсак, бул долбоор Кыргызстан үчүн пайдасын эле алып келет.

- Ушул темир жол долбоору кандайдыр бир себептер менен создугуп жатканына эмне себеп?

- Менимче, кечигип жатабыз. Себеби, 30 жылдан бери талкууланып келе жаткан бул долбоорду ишке ашырууну өлкөбүздүн чоң жетишкендиги катары эсептейт элем. Бул долбоордун ишке ашпай келе жатканынын жүйөлүү себептери да бар. Атаандаш башка маршруттар жок эмес. Орусиядан, Казакстандан алып өтүүчү маршруттар бар да. Албетте, жаңы маршруттун, жаңы жолдун ачылуусун каалабаган тараптар болот. Ошолордун таасири тийип жатат деп ойлойм. Биз ошолорду карап отурбай, өзүбүз аракетибизди кыла берсек болот.

Азыр пандемия айдан-ачык кылып көрсөтүп койду. Жаңы транспорттук каттамдар, транзит багыттарды ачпаса, дүйнөлүк экономикага да өзүнө терс таасирин тийгизип жатат. Түндүк-түштүк жана батыш-чыгышка да товар жөнөтүп жүргөн мамлекеттер ушундай жаңы кыска транзит жолдордун ачылышына кызыкдар болуп турган кези. Ушундан пайдаланып Кыргызстан, Кытай, Өзбекстан көптөн бери талкуулап жүргөн темир жол курулушуна, долбооруна жигердүү иштерин баштаса болот. Менин пикиримде, бул ишке азыр бардык шарттар бар. Болгону бизге саясий эрк , иштерман, адискөй кызматкерлер болсо, бул долбоор да жакында ишке ашуу убактысы келди деп ойлойм.

- Маегиңиз үчүн чоң рахмат!

Дагы жүктөңүз

XS
SM
MD
LG